Irlanda iparraldea

Magia beltza Ipar Irlandako gerran, ingelesen eskutik

  • Ipar Irlandan 1970eko hamarkadan militar ingelesek, indar militar bortitzaz gain, eskura zituzten propaganda eta desinformazioa naro erabili zituzten Sinn Fein eta nazionalistak ahultzeko. Armadako ofizial ohi batek aitortu berri du sorginkeria eta magia beltza ere erabili zituela lekuko giroa nahastu eta herritarrak ikaratzeko.

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2014ko urriaren 26a
Ipar Irlandako argazki artxibo publikoko irudi handian militar ingelesak patruila lanean 1972an. The Guardianek bere kronikan eskainitako irudi txikian, Sunday World egunkariak 1973ko urrian azaldutako lehen orria: ”Magia beltzaren beldurra mugako b
Ipar Irlandako argazki artxibo publikoko irudi handian militar ingelesak patruila lanean 1972an. The Guardianek bere kronikan eskainitako irudi txikian, Sunday World egunkariak 1973ko urrian azaldutako lehen orria: ”Magia beltzaren beldurra mugako bi herritan” dio titulu nagusian. Oraindik bizi den Frank Kitson jenerala izan zen britainiarrek Ipar Irlandan antolatutako gerra bereziaren buru. Aurretik ofizial bezala aritu zen Kenyan, Mau-Mauen gerrillaren kontrako operazioetan. Inperio britainiarraren domina gorenen jabe den Kitsonek bi liburu famatutan bildu du kontraintsurgentziazko teoria: “Gangs and Counter-gangs” (1960) eta “Low Intensity Operations: Subversion, Insurgency and Peacekeeping” (1971). Intentsitate ahuleko operazioak liburua argitaratutako urte horietan bertan jarri zituen praktikan Irlandan. Jarraitzaile zorrotzak izan ditu mundu guztian, Espainian barne.

Sentsazionalista irudi luke  Londresko The Guardian egunkariak urriaren 9an eskainitako titulu honek: “Satanic panic: how British agents stoked natural fears in Troubles”, alegia “Magia beltzezko panikoa: nola Britainia Handiko agenteek zabaldu zituzten antzinako beldurrak Ipar Irlandako liskarren garaian”. Debaldeko sentsazionalismo horia emango luke baldin eta ez balitz Ingalaterrako egunkari serioenak jarri duela horrerarako erabiliz soziologo eta irakasle ezagun baten liburu berria.

Londresko tropek kontraintsurgentziazko borrokan sorginkerien eta esoterismoaren beldurrak nola usatu zituzten argitu du Richard Jenkins soziologoak argitaratu berri duen “Black Magic and Bogeymen” liburuan. Garai batean haurrei beldurra eragiteko aipatzen zitzaien gizon gaiztoa da ingelesez Bogeyman, gaztelaniaz El coco edo El hombre del saco eta frantsesez Croque-mitaine da. Euskaraz Hamalau zaku deitzen zela dio Zehazki hiztegiak baina umetan guri sarritan aipatzen zitzaizkigun Zakero, Sakamantekas eta abar ere.

Kontua da duela 40 urte Londresko inteligentziako agenteek Ipar Irlandan zabaldu zituztela zurrumurru eta albiste faltsuak haizatuz deabruak hartutako jendeak, meza beltzak, sorginkeriak eta enparauak, urte haietako liskarretan indartzen ari ziren talde armatuak ahultzen laguntzeko. Sheffieldeko unibertsitatean ari den Jenkinsek libururako elkarrizketatu ditu horretan aritutako ofizialak, eta tartean armadaren operazio beltzen buru izandako Colin Wallace kapitaina.

Wallacek aitortu du 1972-1974ko urteetan, ingelesez Troubles (liskarrak)  bataiatutako garaien une beroenean, iritsi zirela Belfasteko gune istilutsuenetan gauez ipintzera kandela beltzak eta azpikoz gain jarritako gurutzeak, etxe zahar hondatuen inguruetan. Ondoren armadako prentsa arduradunek horiei buruzko istorioak banatzen zizkieten egunkariei, aipatuz meza beltzak, errito satanikoak eta abar, Belfast iparraldeko auzo katolikoetan edo protestanteetan gertatzen ari omen zirenak.

Militarren desinformazioak funtzionatzen zuela erakusten du The Guardianek albiste hau aberasteko dakarren faksimileak: Sunday World egunkariaren 1973ko lehen orri bat dioena “Black magic, fear in two border towns” (Magia beltza, beldurra mugako bi herritan).

Britainiarrek, Wallacek dioenez, jokoa atera nahi zien eliza katolikoak eta protestanteak gatazkan zeukaten garrantziari eta Irlandan orduan ere oso bizirik zegoen sineskeriari, gatazkan ari ziren alde guztien posizioak errazago manipulatu ahal izateko. Alboko beste onura bat ere ikusten zioten operazioari: gaztetxoak eta haurrak uxatzea ingelesei interesatzen zitzaizkien guneetatik, hala nola ezkutuko behatokiak antolatuta zeuzkaten eraikinetatik.

Kitson jeneralaren laborategia  

1972-74 urteak izan ziren Ipar Irlandako gatazkan odoltsuenetakoak. Garai horretan ekin zioten Ulsterreko lealistek beren arerio politikoak errito estiloko tortura bidez hiltzeari. Sona handikoa gertatu zen 1973ko hilketa bat, Paddy Wilson politikari katolikoa eta haren laguna Irene Andrewsena. Jenkins soziologoak idatzi du militar ingelesek sortu nahi izan zutela halako lotura bat jendeen buruetan izugarrikeria horien eta sorginkeriaren artean.

Soziologoari informaziook berretsi dizkion John Colin Wallace ez da ezezaguna. 1943an sortua, armadan kapitain graduraino iritsia, gerra psikologikoan egin zen aditu eta 1970ko hamarkadako urte gogorretan Londresek horretarako prestatutako ekipoaren buru aritu zen. Bera omen zen Ulsterreko natibo bakarretakoa ekipo bereziko ofizialetan, hori ere bere alde.

Gerra psikologikoa zen ingelesek Ipar Irlandako matxinada itotzeko antolatutako kontraintsurgentziazko estrategia zabalaren osagai. Oraindik bizi den eta inork molestatu ez duen Frank Kitson jenerala eduki zuen buru.

ARGIAko ekipoa 1985ean argitaratzen hasi zen Larrun aldizkariak  bigarren zenbakian dossier zabala eskaini zion gaiari: “Irlanda, gerra bereziaren laborategia”. Interneten irakurgai dago. Hartan adierazten zenez, frantsesek Vietnamen eta Aljerian antolatutako estrategia kontraintsurgentetik edan zuen Kitson ingelesak eta hortik bazkatu ziren gero munduko beste armada asko, tartean Espainiakoa, 1980ko hamarkadan gaiotako arduradun zeukala Andres Casinello jenerala.

Kitsonen aginduetara aritu zen garaian, ordea, Colin Wallacek izan zuen beste operazio bereziago baten berri. Clockwork Orange izenarekin, Britainia Handiko militar eskuindarrenak ari ziren konspiratzen errepublikanoekin negoziaketen bidea irekitzeko asmoren bat zuten politikariak izorratzeko, izan laborista edo kontserbadore.

Bigarren eskandalu bat ere haizatu zuen Wallacek: Kincorako mutikoen eskolako abusuak. Berak salatuaren arabera, Ipar Irlandako poliziak bazuen eskolako buru pedofiloen desmasien berri, baina ez zuen deus egin arduradunetako bat poliziaren eta zerbitzu sekretu militarren laguntzailea zelako.

Bi kontuez libreago mintzatzeko utzi zuen armada Wallace kapitainak, baina laster aurkituko zen ondorioek harrapatuta. Alde batetik sekretu militarrak kazetariei jakinaraztea egotzi zioten. Okerragoa izan zen bigarren zepoa: Kincorako pedofiloen istorioak zabaltzen hasita laster, 1980an, Wallaceri egotzi zioten lankide baten senarra hil izana.

Hiltzailetzat kondenaturik bost urte espetxean eman ondoren lortu zuen kasua berriro aztertzea eta azkenean libre geratu zen. Fama handiko kasu hartaz Paul Foot kazetariak idatzi zuen “Who Framed Colin Wallace?” (Nork jarri zion tranpa Colin Wallaceri?) liburua. Footek hasieran uste zuen Wallace gezurretan ari zela, Londresko militarrek esaten zuten moduan gizona polizia xume bat besterik ez zela, baina ikertu ahala ohartu zen eliteko ofizial izana zela, Wallacek berak aldarrikatzen zuen moduan.

Espetxetik irtendakoan, Wallacen lekukotasuna baliatu dute Ipar Irlandako masakrerik larrienetako bat argitzeko. Hamabost hil ziren –gizon, emakume eta haur– The McGurk’s Bar ostatuan lehertutako bonbarekin. Amona han hil zioten Ciarán MacAirtek 2012ko liburu batean argitu zuen bonba paramilitar unionistek jarri zutela, ez IRAk, militar ingelesek esan bezala. Hitzaurrea Colin Wallacek egin zion.

Militarrak orain aitortu dituenak fikziozko film batean jarriz gero, ikusleek  esango lukete gidoigileei eskua arinegi joan zaiela. Magia beltza antiterrorismoan, nork sinetsi...

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Irlanda iparraldea

Irlanda iparraldea kanaletik interesatuko zaizu...
Gerry Adamsen etxeari lehergailu bat botatzeagatik gizon bat atxilotu dute

35 urteko gizon bat atxilotu dute Sinn Féineko buru zenaren etxera lehergailu bat botatzeagatik.


2018-03-13 | ARGIA
Abian da Irlandan gaelikoaren aldeko 'Rith' Korrika

Martxoaren 11n hasi dute gaeliko irlandarraren aldeko Rith ekimena. Irlandako osoa goitik behera zeharkatuko du astebetez; Belfastetik Kerryra. Guztira, 500 kilometro baino gehiagoko ibilbidea antolatu dute bosgarren ediziorako. Rith hitzak “korrika egin” esan nahi du eta Korrikan egiten den bezala, lekuko bat daramate ibilbide guztian zehar eta barruan daraman mezua ekitaldi amaieran irakurtzen da.


2018-02-02 | ARGIA
Ipar Irlandan gaelikoarentzat lege babesa eskatu dute ehunka herritarrek

Gaeliko hiztunen eskubideak babesteko araudia eskatzen dute. Manifestazioa otsailaren 1ean egin zen.


2017-11-20 | ARGIA
Gerry Adamsek Sinn Féineko lehendakaritza utziko du

1983tik da Sinn Féineko lehendakaria eta iragan larunbateko alderdiaren kongresuan erreleborako garaia zela eta kargua utziko zuela iragarri zuen.


2017-11-15 | Miren Osa Galdona
Bonba bat desaktibatu dute Irlanda iparraldean, Omagheko atentatua izan zen lekuan

Bonba bat aurkitu eta desaktibatu dute Ipar Irlandako Omagh herrian. Hildakoen Monumentuan atzeman dute lehergailua, Benetako IRAk (RIRA ingelesezko sigletan) orain dela hogei urte atentatu bat egin zuen leku berean: 1998an bonba bat jarri zuten herriko merkatuan eta 29 pertsona hil zituen. Omenaldiak ez dira bertan behera geratu eta agintariek “oztopoen gainetik hildakoak oroitzea” funtsezkoa dela adierazi dute.


2017-05-25 | ARGIA
Irlanda batzeko erreferenduma egin nahi du Sinn Feinek bost urteko epean

Alderdi errepublikazale irlandarraren arabera, urgentzia handiagoa dauka irla bi estatutan banatuta egoteari uzteak Brexitaren ostean.


2017-03-21 | ARGIA
Hil da Martin McGuinness, Sinn Feinneko buruzagi historikoa

Martin McGuinness 66 urterekin hil da Derry hirian, politika utzi eta aste gutxira, gaixotasun genetiko baten ondorioz. Sinn Feinneko kide eta IRAko buruzagi ohia zen. Urtarrilera arte lehen ministro ordea izan zen Ipar Irlandako Gobernuan, baina kargua utzi zuen Arlene Foster gobernuburuarekin desadostasunak zirela eta.


Unionismoak gehiengoa galdu du Ipar Irlandako Legebiltzarrean

Lehen aldiz Ipar Irlandaren historian unionistek ez dute gehiengoa Stormonteko legebiltzarrean. Nahiz eta DUP Alderdi Demokratiko Unionistak irabazi dituen ostegunean egindako hauteskundeak, ozta-ozta egin du, soilik 1.168 botok eta diputatu bakarrak bereizi du Sinn Feinn errepublikanotik; lehenak 28 eserleku lortu ditu, eta bigarrenak 27. Horrela, ohiko indar unionistek historikoki gehiengoa osatzeko zuten aukera galdu dute.


Irlandak "bateratze erreferenduma ikus dezake", Micheál Martinen arabera

Fianna Fail alderdiko buruak dio Ipar Irlandako gehiengoak EBn jarraitzearen alde egin izana lurraldearentzat “definitzeko momentua” izan daitekeela.


2016-07-15 | Gemma Calvet
Igandean, arratsaldeko bostetan
MULTIMEDIA - dokumentala

Ipar Irlandako bake prozesuaren inguruko dokumentala. TV3, ETB eta K2000-k elkarlanean sortutakoa, 2008n.

(Bideoak webguneetan txertatzeko ETBk eskaintzen duen kodeak batzuetan akatsa ematen du, arazorik izanez gero sakatu hemen filma ikusteko)


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude