ARGIA.eus

2020ko uztailaren 08a

Txernobylek zerbait ona utzi zigun: CRIIRAD taldea

  • Fukushimako zentral atomiko suntsitutik barreiatu erradioaktibitatea Frantziaraino iritsi zela jakinarazi zuen martxo bukaeran CRIIRAD erakundeak. Eta hala zen. Txernobylgo hondamendiaz 'lobby' nuklearrak ezkutaturiko informazioak bildu eta plazaratzeko sortua, elkarte independente horren hitzak gaur urrea balio du.

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2011ko apirilaren 24a
Argazki handian Eric Guéret zinegilea, kamera eskuetan, Rodano ibaiko uraren kutsadura neurtzen ari den CRIIRADeko teknikaria filmatzen ari da. Une horretan Déchets, le cauchemar du nucléaire (Hondakinak, nuklearren amesgaiztoa) dokumentala egiten ari
Argazki handian Eric Guéret zinegilea, kamera eskuetan, Rodano ibaiko uraren kutsadura neurtzen ari den CRIIRADeko teknikaria filmatzen ari da. Une horretan Déchets, le cauchemar du nucléaire (Hondakinak, nuklearren amesgaiztoa) dokumentala egiten ari ziren.

1987ko udan Suitzako Lugano aintziraren edertasunari begira zegoen bikote euskaldun gaztea, albotik kazetari helvetiar ezagun batek ohartarazi zienean hango uretan arrantzan aritzea debekatuta zegoela: “Txernobyldiko hodeiak kutsatuta dago”. Txernobyl? Baina hori ez al zegoen, bada, txit urruti, Sobiet Batasunean barrena?

Espainiaren mendeko euskaldunek ez dute sekula jakin zenbat erradioaktibitate iritsi zitzaien 1986ko maiatz hartan. Frantziako herritar gehienek ere hasieran ez. Baina Alemania eta Suitzarekiko muga ondokoak konturatu ziren bitxikeria batzuez. Altsaziako nekazariak, esaterako, ohartu ziren beren azokak zabalik ziren bitartean, mugaren beste aldekoek, alemanek, hilabete batzuetan debekatuta eduki zutela barazkiak saltzea. Fronteraren miraria menturaz?

Miraria baino, agintarien erabakia. Pierre Pellerin medikuntza irakaslea zen garai hartan Service Central de Protection contre les Rayons Ionisants (SCPRI) zerbitzu publikoaren buru. 1986ko apirilaren 26an lehertu bazen Txernobylgo 4. erreaktorea, 29an iritsi zen hodei erradiazioduna Frantziaraino. Maiatzaren 1ean Hexagonoko, zentral nuklear guztien inguruetan atzeman zuten kopuru nabarmenetan.

Pellerinek berehala esango zuen garrantzirik gabeko arrastoak zirela. Polonia, Danimarka, Suedia, Norvegia, Britainia Handia, Alemania, Holanda, Austria, Italia, Grezia... denetan hartu ziren neurriak, batik bat elikadurari dagokionez. Frantzian ez. Horren aurrean, italiarrak kutsadura kontrolatzen hasi ziren Frantziarekiko mugetan.

Maiatzaren 6an Frantziako gobernuak plazaratu zuen agiri historiko bat, non esaten baita: “Frantziaren lurraldea, hain urruti egonik, Txernobylgo istripuak sortu dituen erradiazioetatik erabat libre geratu da”. Askoz beranduago, 2001ean, epaileek agindu miaketa batean aurkituko zen paper bat Barne Ministeriokoa, zeinetan idatzita dagoen eskuz: “Badauzkagu datuan zabaldu ezin ditugunak”. Ordurako, Kortsikako artalde baten esnetan erradioaktibitatea neurtuta Europak baimendutakoa halako 20 eman zuen.

Egun horietan sortu zen Erradioaktibitatearen Ikerketa eta Informaziorako Batzorde Independentea (CRIIRAD, frantsesezko sigletan). Elkarte txiki honen eta Parisko agintarien arteko sokatira gogorra izango zen ondorengo urteetan.

2002an CRIIRADek argitaratu zuen Txernobylek Frantzian eragindako kutsaduraren atlasa. Harrabots handia egin zuen, besteren artean ikusten zelako bai Kortsikan eta bai Hexagonoaren hego-ekialdean kutsadura larria gertatu zela. Informazio horiekin, tiroideetako minbizia jasaten ari ziren asko elkartzen hasi ziren. Azkenerako 400 gaixo bildu ziren eta agintariak, Pellerin barne, auzitara eraman zituzten.

Eskandalua baretzeko, gobernuak aldaketa sakonak egin behar izan zituen nuklearrak kontrolatzeko egituretan. Horrela sortu zuten Institut de Radioprotection et de Sûreté Nucléaire (IRSN), Espainian baliokide duen Consejo de Seguridad Nuclear baino askoz independenteago eta sinesgarriagoa dena. 2003an IRSNk argitaratu zuen Txernobylek Frantzian eragindako kutsaduraren atlasa... aurretik CRIIRAD txikiak azaldutakoaren kasik berdina!

Herritarrak garaiz babestu

CRIIRAD ez da erakunde antinuklear bat, hori garbi adierazten du beti Roland Desbordes presidenteak. 4.700 bazkide dauzka eta dozena bat langile, gehienak erradioaktibitate aferetan adituak. Homologatutako laborategi bat dauka martxan kutsadura erradioaktiboa aztertzeko eta urteotan 1.000 ikerlanetik gora burutu ditu, asko udal eta herri elkargoen enkarguz.

Erakundea finantzatzen da bazkideen kuotekin eta aipatu ikerlanak egiteagatik kobratzen duenetik. Hala, Txernobylen eraginez lehen aipatu dugunaz gain, Frantziako eta Europako kutsadura erradioaktiboen atlasak egin ditu, zenbait lantoki nuklearrek zoruan, airean eta ibaietan zabaldutako kutsadurez, eta abar luzea. Valence hirian dauka egoitza eta Rhône-Rodano ibarrean aireko zein ureko erradiaktibitateak neurtzeko gune egonkorrak dauzka.

Desbordesek honela definitu du CRIIRADen ahalegina: “Helburutzat daukagu gure erkideak ohartaraztea teknika, kutsadura zein hondakin bakoitzak dauzkan arriskuez. Ikerketan sartuta gaude informazioa modu independentean zabaldu ahal izateko”. Erreaktore zaharren kutsadura zaintzeaz gain, gertutik eta kritiko aztertzen dituzte orain nuklearzaleek sustatzen dituzten belaunaldi berrietakoak, uranioaz gain plutonioa usatzen dutenak bidenabar.

Frantzia da zentral nuklear gehien dituen herrialdea eta lobby nuklearra sendoen daukana, baina CRIIRAD­ek lortu du errespetu handia bere lan serioarekin. Duela bost urte, Txernobylgoaren 20. urteurrenean, Tchernobyl: le mensonge français (Txernobyl, gezur frantsesa) erakutsi zuten telebista frantsesetan. Filmak hein handi batean biltzen ditu elkarte honen ikerketen emaitzak. Bost urte geroago, berriro erakutsi dute telebista publiko frantsesean... baina oraingoan Txernobylgoaren 25. urteurrena egokitu da Fukushimako leherketen haramunarekin.

CRIIRADekoak Fukushimako krisian beren lan ildo nagusietan zentratu dira: kutsadurari buruzko informazioa eskuratu eta zabaltzean, funtsean Frantzian, baina Internet-i esker mundu osoaren eskueran. Greenpeace erakundearekin eta Sciences et Avenir aldizkariaren zuzendari Dominique Leglu bezalako kazetari bakanekin, lehen mailako informazioak eskaini ditu.

Hasteko, Frantzian bere tresneriarekin CRIIRADek aurkitu ditu Japoniatik haizeak ekarritako erradioaktibitatearen aztarnak. Bigarrenik, horien interpretazio zorrotza egin du bere buletinetan, alarmismorik gabea baina zorrotz. Garbi adierazi die herritarrei arnastutako airean eta edateko urean aurkitutako erradioaktibitate mailak benetan apalak direla, arriskurik gabeak. Barazki eta elikagaiak ere oro har lasai jateko moduan daudela. 

Baina CRIIRAD hasieratik kezkatu da Japoniako herritarrekin. Gogoan izanik zer nolako kalteak eragin zizkion Txernobylgo erradiazioak Ukraina eta Belorrusiako jendeari garaiz egoeraren berri ez jakinarazteagatik eta babes neurririk ez hartzeagatik, Fukushima inguruko herritar ebakuatu gabeei informazioa eta laguntza garaiz emateko eskatu die ozen agintariei. CRIIRADekoak ez ditu kontsolatu aurrikuspenetan arrazoi izanak. Apirilaren 12ko buletinak dio: “Adituak kalkuluetan ari dira, herritarrak sufritzen. (...) Presazkoa da arriskuak neurtu eta babes neurriak hartzea. Hobeto esanda, duela 4-5 aste zen hori presazkoa! (...) Askoz lehenago babestu behar zuten jendea”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Txernobylgo istripua  |  Fukushimako istripua

Txernobylgo istripua kanaletik interesatuko zaizu...

ASTEKARIA
2011ko apirilaren 24a
Azkenak
EGILEA
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude