Ibarretxeren bide orria: Kontsultatik hauteskundeetara

  • Ibarretxe lehendakariak 2007ko urrian egin zion akordio politikorako eskaintza Rodriguez Zapatero Espainiako gobernuburuari, Ibarretxeren bide orria deitutako ekimena. Proposamena zenbait urratsek mugarrituta dago. Lehenbizikoa, Eusko Legebiltzarreko osoko bileran zehaztuko da datorren ekainaren 27an. Bi mandatariak bederatzi bider bildu dira dagoeneko Moncloan, maiatzaren 20an azkenekoz. Zapaterok ezezko biribila eman dio Ibarretxeri beste behin ere, Estatuaren marko juridiko-politikoak Konstituzioa sabaia duela esanez. Ibarretxek, berriz, EAEko herritarren erabakitzeko eskubidea mugatu ezina dela erantzun dio. Ibarretxe-Zapatero azken bilera izan aurretik, ARGIAk lau analista politiko bildu zituen Eusko Jaurlaritzaren proposamena nahiz Zapatero presidentearen jarrera aztertzeko. Solasaldiak benetako ordua heldu dela iradoki digu, baita EAEn hauteskundeak laster burutu daitezkeela ere.
Mahai-ingurua Larrun
Garbiñe Biurrun, Xabier Barandiaran, Jose Luis Elorza eta Iñaki AntiguedadJudit Fernandez

Une honetan baldintzarik ikusten al duzue Ibarretxeren bide orria bete eta urriko kontsultara iristeko?



Jose Luis Elorza. Ez. Nik bide orriaren edo prozesuaren bi alde bereiziko nituzke. Bat: ekimenak arazo legalak eduki litzake. Ibarretxek ez ditu kontsultaren xehetasun guztiak eskaini. Inkesta edo kontsulta al da? Antza denez, erreferendum batez ari da, “legal” hitza erabiliz edo ez erabiliz, alde hori kamuflatuz nolanahi ere. Alde horretatik, prozesuari arazo larriak ikusten dizkiot. Bi: politikoki, gainera, are zailtasun gehiago ikusten diot. Une honetan, honezkero egoera politikoaren nahaste-borrastean sartuta, prozesu honek herriaren zatiketaren sentsazioa areago sakonduko du. Laburrean: dagoen moduan planteatuta, bide horretan ez dut ezer onik ikusten.

Xabier Barandiaran. Nik, aldiz, bide orria garatzeko baldintzak ikusten ditut. Ibarretxek prozesua planteatu duen bezala planteatzea guztiz legezkoa eta bidezkoa da, bai normaltasun politikoari begira eta bai bake ikuspegitik. Bakea lortzeko bidean, ekimen eraginkorrena eta baliozkoena da, bakarra. Zailtasunak daudela aurrera eramateko? Noski. Bat baino gehiago. Baina gainditu daitezke. Onargarria ez dena Espainiako Gobernuko presidenteak negoziatzeari uko egitea da. Zapaterok negoziatzeari uko egitean Euskal Herria ukatu egiten du eta. Ibarretxeren bide orria arazo politikoa eta alderdien arteko aldeak gainditzeko tresna da, erabakitzeko eskubidea lortzeko bitartekoa. Tresna demokratikoa eta politikoa da, bera sakontzen dugun heinean akordiorako bitartekoa bilakatuko da.

Iñaki Antiguedad. Nik, berriz, bide orria gauza hutsala ikusten dut. Agian, ikuspegi metodologikotik egokia izan liteke. Agian. Hori eztabaidatu daiteke. Baina metodoa baino gehiago behar da. Hau da, metodologiaz gain, zein da mamia? Hezurra dauka, baina zein da mamia? Klandestino samarra ikusten dut bide orria. Ez naiz ziur ere, Ibarretxek berak ote dakien zertaz ari den bide orria aipatzen duenean. Jendeak bide orria kontsultarekin identifikatzen du gehienbat. Metodologikoki, egokia izatekotan, bide orriak kontsulta bat baino gehiago beharko luke. Kontsulta, bide orri horren barruan, urratsa edo tarteko helmuga al da? Hori da hezur mamitu gabe izatea niretzat. Kontsulta? Bai. Baina, zer galdetuko da? Zer galdetu eta zein norabidetan? Horretaz ez dakigu ezer. Eragile politikoen arteko aliantzak ere ez dira egin. Ez da erabakitzeko eskubidearen defentsaren aldeko nahiko lanik egin. Baldintza egokiak ba al diren? Egoera behintzat oso larria da, herri honek bene-benetako irtenbide politikoa behar duelako: ETAren biolentzia hor dago, GAL juridikoa hor dago, besteak beste. Horiek dira baldintzak. Zirkulu itxi batean sartuta gaude, eta atera behar dugu, eta galdetzea ateratzeko modua izan daiteke, kontsulta egitea. Ibarretxek, unea iritsita, kontsulta bi modutara planteatu dezake: alderdi sozialistarekin adostasunean edo adostasunik gabe. Nik betoa ez dut onartzen. Ez da lotesle izango, ados, baina egoera desblokeatzeko modukoa izan daiteke. Eta egoera berri horretan alderdi bakoitzak esan dezala non kokatzen den. Edonola ere, Ibarretxek ez du aukera horri begira nahiko lan egin, horregatik, egoera politikoa iluna da guztiz.

Garbiñe Biurrun. Nik ez dut egoera horren ilun ikusten. Lehendakariak 2007ko irailean azaldutako bide orriak zehaztasunak eskaintzen ditu. Abiatu zenean mugitzeko epe laburra edo askatasun falta zuela esan zen eta ados nago. Baina orain eta iazko irailean zeuden mugarriak berberak dira. Ñabardura bat, ez da Ibarretxeren bide orria, lehendakariak aurkeztua da, baina Jaurlaritza osatutako hirukoak sostengatua da, baita Aralarrek ere. Hau da, bidea transbertsala edo zeharkakoa da. Ez batzuek nahiko luketen bezain transbertsala, baina neurri batean bai. Indar nazionalistak daude eta ez den bat ere: EB. EBk nazionalismoaren ikuspegitik sostengatu beharrean, demokraziaren eta federalismoaren ikuspuntutik sostengatzen du. Eusko Jaurlaritzak orri bideari ekiteko iaz landu zituen baldintza objektiboak hauek dira: ETAren edo indarkeriaren desagerpen beharra, normalizazio politikoaren eta herritarron parte-hartzearen beharra, baita gehiengoari zor zaion begirunea ere, gutxiengoa errespetatuz betiere. Baldintzak mantentzen dira. Kontua da ekaina heldu dela eta erabaki behar dela ea kontsulta egingo den, eta ez urrian. Orain bertigo moduko bat sortu zaigu gauzak erabaki behar direlako.

X. Barandiaran. Ez nator bat Iñakirekin, bide orriari metodologia zehatzagoa eta mamia falta zaiola esaten duenean. Bide orriak herri honen etorkizuna eraikitzeko bi printzipio ezartzen ditu, eta ondoren, lehendakaria Eusko Legebiltzarrera joango da, eta bertako gehiengoak onetsiz gero, gizarteari hitza emanez, euskal herritarrei egingo litzaieke kontsulta. Egoera desblokeatzeko bidea da. Horrek, noski, alderdi politikoak ados jartzea eskatzen du, guk legitimotzat jotzen dugun erabakitzeko eskubidearen printzipioan oinarrituta. Hori berrikuntza ikaragarria da azkeneko urteotako euskal politikagintzan. Egia da faktore batzuek ez diotela laguntzen bide orriari. Esaterako, ETAren biolentziak kalte besterik ez dio egiten. Euskaldunok ahalegin berezia egin behar dugu, prozesuan sinesten badugu, ETAri bide horretatik kanpo gera dadin eta armak utzi ditzala behingoz eskatzeko. Herri honek bere etorkizuna irabazteko eta aukera hau garatzeko ezker abertzaleak prozesu honekin bat egitea oso inportantea litzateke. Halaber, Estatuak errespetatu beharko du herri honen erabakitzeko gaitasuna, horiek izan ezean, ziur aski baldintzarik egokiak ez dira emango prozesua garatzeko. Azkenik, Iñakik dio ez dela lanik egin. Ez da egia. Lehendakaria aspalditik ari da orria gizarteratzen. 100 mintegi jarri dira udaletan herritarrek parte hartu dezaten, beste tresnak ere zabaldu dira prozesuari buruzko iritziak jasotzeko. Legebiltzarrean eztabaidatu da eta alderdiekin elkarrizketak garatu ditu Ibarretxek. Gizarteak harreman horiek jarraitu ditu, eztabaidatu egin da komunikabideetan, herrietan eta etxeetan. Bide orriak behar duen gizarteratze prozesua burutzen ari da.

J. L. Elorza. Xabier, mundua oso polito margotzen ari zara: herriak prozesuaz hitz egiten duela diozu. Hauteskundeetan ere hitz egiten du herriak, eta prozesua hasi zenetik Ibarretxe bereziki ez da ondo atera. Argi da Imazek azaldu zuena –argitu beharko litzateke zergatik joan zen–: EAJn ikuspegi erabat dibergenteak daude bide orriari buruz. Jose Luis Bilbaoren deklarazioak oso nabarmenak izan dira. Ibarretxek hanka sartzeaz harago, bere izaera ageri da prozesuan, bera horrela da, irtenbide gabeko egoerara iritsi da. Ibarretxek prozesua planteatu zuenean ondo zekien estatuko hauteskundeak zetozela, baita Espainiako Gobernua osatu bitartean, ekainera bitartean, Espainiako presidentearekin edozein negoziazio burutzeko denborarik ez zela jakin ere. Alegia, bide orria hauteskundeak nork irabaziko zituen jakin gabe planteatu zuen Ibarretxek. Zapaterok irabaziko zuela suposatu zuen, baina ez zen gauza jakina. ETAk su-etena bertan behera utzi zuenean, Zapatero eta bake prozesua pikutara joango zirela zabaldu zen ezker abertzalearen inguruan. Ezker abertzaleari kalkulua gaizki atera zaio ordea, eta orain Ibarretxe Zapaterori begira dago. Arazoa nork du negoziatzeko, Zapaterok edo Ibarretxek? Ibarretxek, noski. Garbiñek esan duenez urduritasuna dago datekin: zer egin behar da? Zer ez? Zapaterok ez duela negoziatu nahi diozue... Mesedez, Ibarretxerekin hitz egin nahi du eta. Beste gauza bat da, alderdi sozialista, Iñakik esan bezala, ez dagoela prozesuan sartzeko prest. Baina kontuz, PSE lehen alderdia da Euskadin, eta Euskal Herriaz ari bagara are gehiago. Prozesuan lehendakari batek kontsulta planteatzea lehenengo alderdia –edo hirugarren alderdia, berdin da– kontuan hartu gabe, edota EBrekin transbertsalitatea egiten dela esanez... Hori horrela saldu nahi duzuela? Niri politikoki izugarrizko astakeria iruditzen zait. Demagun epe motzean aurrera egiten duela. Eta pentsa dezagun ere PSEk irabazten dituela datozen hauteskundeak. Lehendakari sozialista bada, zer egin behar da, prozesuari buelta eman? Prozesu honek non jartzen gaitu herri bezala?

I. Antiguedad. Bide orriak mamia behar duela esan dut. Ez dut bide orriak letrarik ez duenik esan nahi, mami praktikoa ez daukala baizik. Adibidez, Ibarretxe Lizarra-Garaziko Akordioaren garaiko hauteskundeetan izendatu zuten lehendakari. Ni Euskal Herritarrok-eko legebiltzarkide nintzen orduan, eta botoa eman nion. Ibarretxe, aldez aurretik landutako testu bati emandako gure botoekin atera zen lehendakari. 2004n ere Batasuneko hiru legebiltzarkideren botoa emanda joan zen Madrilera, baita muturrekoa hartuta itzuli ere. Letrak mamia izan dezake, baina esaera zaharrak dioenez “Esanak erraz eginak garratz”. Mamia kritikatu dut, ez letra faltagatik. Proposamena beste eragileekin lantzea eta konpartitzea ere mamia da, gertuen egon daitezkeenekin batzeko lan egitea letrari mamia ematea da. Xabier, 100 mintegi aipatu dituzu. Nik ez dut inondik inora ikusten, familietan edota enpresetan hirukoaren bide orria borborka ari denik. Bide orria eta kontsulta kontzeptualki zer diren argitu beharko litzateke, gauza bat da erabakitzeko eskubidea eta beste bat kontsultatua izateko eskubidea. Jendeak ez ditu horiek ondo bereizten. Eta hori ere ukatu egiten zaigu: ilegala izan daitekeela esaten zaigu. Nik argiago ikusi beharko nuke bide orri hori, jakiteko non nagoen eta zer falta zaidan. Nafarroa eta Iparraldea non dauden, kontzeptualki burujabetzaren aldekoak garenontzat behintzat. Jose Luisek esandakoaren harian, martxoko hauteskundeen harian: guk ez genuen botoa emateko aukerarik izan. Egia da, alderdi sozialistak irabazi zuen, hor dago eta kitto. Ondo. Baina zuek “emaitzek erakusten dutela ez dakit zeren porrota" esatean tranpa egiten duzu. Emaitzen irakurketa ezin da berdina izan, hauteskunde orokorretan eta autonomikoetan. Joerak daudela azkeneko urteotan, konforme. OTANeko erreferenduma dut gogoan: gauza bat da lehia elektorala, horiek alderdien aukera dira, eta beste gauza bat da galdetzea honetaz edo hartaz. OTANeko erreferendumean aldeko botoa eskatu zuten alderdi ia denek eta hurrengo hauteskundeetan, OTANi ezetza emanda ere, botoemaileek beren alderdiei eman zieten botoa berriz ere. Non dago alderdien beldurra? Alegia, zuek lehenengo indarra izanda eta benetan sinestuko bazenute oraingo boto joera ez dela kasualitatea, non dago arazoa “galdetu dezagun” planteatzeko. Galdera mota zehaztu eta galdetu. Hartara, gutxienez denok jakingo genuke EAEko gizarteak zer pentsatzen duen galdera zehatz baten inguruan. Bestela, hemen guztiok, ezker abertzaletik alderdi sozialistara bitarte, denok hitz egiten dugu euskal jendartearen izenean, baina galdetu gabe. Kontua ez da hauteskundeetan botoa niri eman didatela, baizik eta jendeak beste arazoez zer iritzi duen galdetzea. Galdetu dezagun zuzen-zuzenean, gainera demokrazian sakonduko genuke.

Espainiako Kongresurako hauteskundeek bide orrian izandako eraginaz ari zarete. Segi ezazue gai horrekin bada.


G. Biurrun. Jose Luisek dio herriak –bere gustuko alderdiaren bitartez– botoa emanez hitz egin duela. Eta jarraian, herriak esan duena interpretatu behar dugula esan ere. Zergatik ez zaio, arrazoi demokratikoak tarteko, zuzenean, nahi duenaz galdetzen? Horrela ez dugu ezer interpretatu beharko. Ibarretxeri aurpegiratu diozu prezipitatu dela, hauteskundeak tartean zeudela. Ibarretxek eta hirukoak kalkuluak eginak zeuzkatela uste dut. Hemen eta orain, Estatuarekin akordio iraunkorra lortu behar da. PSOEk irabazi edo PPk irabazi, edozeinek irabazi ere, Gobernuan dagoenak saiatu behar du akordioa lortzen, eta akordioa iraunkorra izan dadin. Hauteskundeek eragin dute noski, baina ez estatu mailako emaitzek, EAEko emaitzek baizik. Ez dakit hauteskundeen aurretik Zapateroren nahia zein izango zen bide orri honen inguruan, baina uneon euskal alderdi sozialistak Zapatero lotuta dauka. PSEri ez zaio interesatzen inolako akordiorik egitea Ibarretxerekin oso txarra litzatekeelako bere interes elektoralentzat. PSEk itxaropenak ditu hauteskunde autonomikoetan eta Zapaterok zerbait egiten badu bide orriari begira PSE zapuztuko du.

X. Barandiaran. Jose Luisek esan du PSEren arazoa denbora arazoa dela, ez da egia. Denok dakigu PSOEk Espainiako Gobernuaren kudeaketa bere esku izan duenean zer jarrera hartu duen Gernikako Estatutuarekiko, esaterako. Ibarretxeren orri egutegia ez da arazoa, malgua da, eskaintzak izan dira bidea malgutzeko. Arazoa da Espainiako Gobernuak hauxe dioela: “Ni prest nago akordio batera iristeko, baina nik jartzen ditudan baldintzetan. Prest nago euskaldunek esaten dutena onartzeko baina nik jartzen dudan joko zelaian jokatu ondoren, bestela ez”. Katalunian gauza bera gertatu da. Zapaterok esan zuen kataluniarrek esana onartuko zuela. Ez da egia. Arazoa da alderdi sozialista ez dagoela prest herri honek erabakitzen duena errespetatzeko, ez da denbora kontua. Halaber, esaten denean akordio transbertsala behar dela herri honetako sentsilibitateak biltzeko, ados, baina transbertsalitatea ez da eraikitzen desberdintasunetik berdintasunetik bazik, eta uneon muinean dagoen arazoa hori da. PSEk emaitza onak eskuratu ditu hauteskunde orokorretan. Egia. Baina horregatik ondorioztatu behar al da auzia konpontzeko herri honek uko egiten diola erabakitzeko eskubideari? Inondik inora ez. PSE emaitza onak estrategikoki ari da kudeatzen, eta uneon hauteskunde autonomikoetan lehendakaritza hartzea du helburu, Ibarretxek planteatutako proiektua EAJk alde batera utz dezan ere lanean ari da. Eta abertzaleok ezin dugu hori onartu. Aukera historiko baten aurrean gaude aurrerapausoak emateko, abertzaleon lankidetza horretan ezinbestekoa da, baita ETAk armak behin betiko uztea ere.

J. l. Elorza. Nik hauteskundeetako emaitzak aipatu ditut, baina ez dut horregatik autonomikoetan berriz errepikatuko direnik esaten. Eta ez da datu islatua ere, azken udal hauteskundeetan ematen hasi ziren-eta. Datu esanguratsua da. Kontsulta aipatu duzue. Nola eta zer galdera egin, ordea? Alderdi sozialistak ez duela herri honek erabakitzeko eskubidea erabiltzea nahi esatea demagogia hutsa egitea da.

X. Barandiaran. Hain begi bistakoa da...

J. l. Elorza. Zuretzat izango da, Xabier. Zeinek ukatzen du galdetzea? Kontua da zein galdera arraio planteatu behar den!? Erreferenduma? Erakargarria da, noski. Eta ondorioak? Hemen erreferendumak egin dira. Esaterako, Gernikako Estatutuarena egin zen eta batzuek ez zuten onartu [Iñakiri begira]. Orain, aldiz, beste bat egin nahi duzue, aldez aurretik arrakasta ziurtatua balitz bezala iragarrita. Uneon ez da adostasun nahikorik, ez Jaurlaritzan ez berau osatzen duten alderdien barruan, hori da benetako arazoa, eta gizarteari kontsulta egitea planteatu nahi zaio. Zein galdera egiteko? Batzuentzat galdera hauxe da: autodeterminazio eskubidea eduki nahi duzu, bai ala ez? Pentsatu al du inork horrek zein ondorio juridikoak dituen? Ez noski. Hemen bakoitzak galdera interesatzen eta nahi duen moduan planteatzen du. Askok honela galdetuko luke –Ibarretxek ere honela joka dezake–: ETArekin ados zaude? Nahi duzu borroka armatua bukatzea? Eta horretan gehiengoa alde aterako litzateke. Ibarretxe kontsultarekin jolasten ari da. Errealitatea hauxe da ordea: Ibarretxe estatuko ordezkari nagusia da Euskadin. Nahiz berari eta EAJko askori ez zaion hori gustatzen. Ibarretxek legeak bete eta betearazi behar ditu, eta horrelako kontsulta bat planteatzen badu ere –Eusko Legebiltzarraren onarpenaz ere–, ez du ulertu legalki ezin dela erreferenduma egin. Alderdi politiko batek planteatzea onartu dezaket, nahi bat da, baina lehendakariak proposamen hori egitea?

Non jarri dezake sabaia Zapaterok? Zer onartzeko prest egon daiteke Ibarretxe ekainera eta urrira bitarte?


I. antiguedad. Zapaterok sabaia Konstituzioan edo zuzenbide estatua deitzen den horretan jarri du. Jose Luisek esan du bidea ez dela legala. Ibarretxeren bide orria ikusita, bide judizialean sartuko ote zuten galdetu zioten behin barne ministro Alfredo Perez Rubalcabari. Honek politikatik egindako proposamen bati politikatik erantzun behar zaiola esan zuen, eskuzabal jokatuz nonbait: “Politikoki eztabaidatuko dugu beraz eta esango diogu ez, ez eta ez” esan zuen Rubalcabak, bere horretan bukatu zen bere eskuzabaltasuna. PSOEk edo Zapaterok argi daukate: “Gu prest gaude jendartearen hitza onartzeko, baldin eta...”. Alegia, puntuak eta gero “zuzenbide estatuaren mugetan” dator. Konstituzioa da muga eta berau gainditu nahi dugunok –demagun Ibarretxeren bide orria hori gainditzera doala, hala omen– sinestu dezagun orriaren helburua euskal jendarteak erabakitzea dela, Ibarretxek berak dioenez. Ondo, baina nola iritsiko gara beti etorkizun den horretara? Hemen konfrontazioa planteatzeko ordua heldu da, zentzu onean eta politikoan diot. Burujabetasunean sinesten dugun euskaldunoi ezina bazaigu sabaia edo muga hori gainditzea, nolabaiteko konfrontazio politikoa behar dugu. Bide horretan, Legebiltzarreko urriaren 25eko kontsulta hori egoera desblokeatzeko ekimena izango al da, edo beste makillaje moduko bat? Beste urte askorako iruzur bidean sartzeko modua, alegia.

Konfrontazio politiko hori sartzen al da Konstituzioaren barruan? Iñakik dioenez, modu zibil eta demokratikoan. Zuri galdetzen dizut Jose Luis.



J. L. Elorza. Konstituzioa gure oinarrizko legea da, eta hemen Gernikako Estatutua. Edozein planteamendu politiko egiten bada horiek kontuan hartu gabe, metafisika politikoa egitea da, aurrerapausorik emango ez duena. Konstituzioak eta Estatutuak ate batzuk irekita uzten dituzte hala ere, xedapen iragankorra, besteak beste. Zorionez, guztiz zehatzak ez direnak. Baina baldintza bat dago oroz gain, herri honek adostasun zabala behar du aurrerapauso bat emateko. Hori eman ezean, nik ez dut ikusten, ez Zapaterok ez beste inork, zergatik aldatu behar duen Konstituzioa. Kontua da euskal herritarron artean adostasun batera iristea. Edo ez? Horretarako gauza ez bagara alferrik da pilota Madril aldera botatzea [Zalaparta solaskideen artean].

G. Biurrun. Eta adostasun zabala baldin badago?

X. Barandiaran
. Horrela planteatuta, eztabaida faltsua da. Honen oinarrian dagoen arazoa Espainiaren defizit demokratikoa da. Estatuak espainiar nazioaren subiranotasuna konstituzionalizatzen du, eta gainerako nazioei ez die eskubide hori aitortzen. Errealitate hori da...

J. L. Elorza. ... defizit demokratiko hori mundu osoan dago.

X. Barandiaran. Espainiako demokraziaren zor inportanteena hori da. Hemen, euskaldunon arteko adostasuna lortu behar dela esatea ondo iruditzen zait, baina hori lortzeko unean alderdi batek esaten badu “ni ados jarriko naiz baldin eta Espainiako Konstituzioak ezarritako desberdintasunaren oinarria onartzen baduzu...”.

J. L. Elorza. Alderdi bakoitzak bere baldintzak jartzen ditu.

X. Barandiaran. Hori horrela bada, estatu horren zor demokratikoa aitortu behar da [Zalaparta eta desadostasunak solaskideen artean].

G. Biurrun. Kontua da Jaurlaritzaren eta Espainiako Gobernuaren sabaia non dagoen ezagutzea. Bilduko dira, berriz ere argazkia egingo da, aurrekoetan bezala, eta erantzuna Zapaterok errepikatu ohi duena izango da. Abentura hitza erabiliko du. Konstituziotik kanpo biderik ez. Zapateroren sabaia edo muga Katalunian ezarri zuena da. Ibarretxeren sabaia Kongresuan aurkeztu zuen Jaurlaritzaren Planaren hitzaurrea da. Ibarretxe horretaraino heldu daiteke. Arazoa Zapaterok uko egiten dion puntuan dago. Arazoa dago Planaren Hitzaurrean, berau onartuko balitz, edukia gutxienekoa litzateke. Alegia, euskal alderdien arteko akordio zabala balitz eta Konstituzioa gaindituko balu, zer? Akordioa Konstituzioaren aurka baldin badoa, zer egin behar du estatuak?

J. L. Elorza. Adostasun zabala lortzen bada posible da Konstituzioa erreformatzea. Garbiñe, ahaztu gaitezen Madrilekin eta Zapaterorekin une batez. Posible ikusten duzue euskal indar politikoen artean akordio posiblera iristea?

G. Biurrun. Nik ez dut zailtasun objektiborik ikusten.

X. Barandiaran. Are gehiago esango nuke nik: erabaki eskubideak ez du adostasun ez helburu politikoa izan behar, oinarrizko baldintza izan behar du herria egituratzeko.

J. L. Elorza. Zeinek ukatzen du hori?

X. Barandiaran. Alderdi sozialistak eta Zapaterok.

J. L. Elorza. Hori gezurra da Xabier, zure interpretazioa da. Legea behartuz egiten duzun interpretazioa da. Oso legitimoa nahi baduzu, baina jarrera politikoa da. Beste batzuek beste jarrera politiko bat daukagu eta horregatik esaten dut, ahaztu Madrilekin. Gure artean, hemen eta une honetan, Legebiltzarrean dagoen indar banaketa izanda –gehiengoa al da legebiltzarkide baten boto bat gehiago izatea?– horrelako prozesu bat bideratu daiteke?

X. Barandiaran. Ez. Ez da hori [Zalaparta].

I. Antiguedad. Kuriosoa da “bat gehiago hori al da gehiengoa?” galdetzen du Jose Luisek. Zapaterok esan zuen euskal gizartearen %51arekin trena hartzea abentura dela. Ba, bai. Baina %51rekin abentura bada, %49arekin are abentura handiagoa da, ezta? Baina hori ez du esaten, eta ez du esaten ere Espainiako ez dakit zenbat milioi biztanleengan ezarria dela erabakitzeko eskubidea. Galtzerdiak ez dira eskuetarako. Egia da, arazoa ez dago bakarrik Madrilen, hemen ere badago.

J. L. Elorza. Bada zerbait esatea.

I. Antiguedad. Eta esan behar nizun hori ere [irriak]. Baina, akordio idilikorik ez dago. Adi! Beto eskubidea dago. Eta nik ez diot alderdi sozialistari ez ETAri betoa onartzen, hori ere esan behar nuen eta esaten dut. Hemen ez dago poker egiterik. Hemen, nahiz eta beto hitza erabili ez, batzuek betoa darabilte: hau da, nork bere baldintzak ezartzen ditu. Beraz, beste batzuek egin beharko dugu aurrera: zelan gainditzen ditugun bidean jartzen dizkiguten trabak? Prest nago onartzeko ETA traba dela, baina traba da PSOE, PP, baita beste alderdi abertzaleek egiten duten politika instituzional azalekoa ere. Hemen traba bat baino gehiago dago [Xabierri begira]. Debate hori falta zait, eta agian beste bide orri bat ere!

X. Barandiaran. Zapatero, ikuspegi demokratikotik, behartuta dago Euskal Herriaren herri borondatea errespetatzea eta hori onartzen ez duen bitartean, herri honen auzi politikoa ez da amaituko. Zapaterori bi arazo nagusi ikusten dizkiot: bat, sinesten duela Konstituzioan eta nazio bakarraren ideiaren gainean eraikitako estatuan, ez du sinesten nazio ezberdinen baitan eraikitako estatuan. Bi, hauteskunde prozesua erabili egiten duela gainontzeko alderdiek Espainian erabiltzen duten bezalaxe. Azkeneko bake prozesuan planteamendu estetikoa egin du, ez du normalizazioaren prozesua garatu. Arazoa oso serioa da.

J. L. Elorza. Hori ez dut inondik inora onartzen!

G. Biurrun. Hemengo akordio zabala aipatu da eta nik ezinezko ikusten dut ezker abertzalearekin akordio zabalera iristea. Aldiz, ez dut ulertzen alderdi sozialistarekin zergatik ezin den akordiorik lortu.

J. L. Elorza
. Zer motako akordioaz ari zara?

G. Biurrun. Akordio zabala EAEko gizarteak erabakiko duela esateko. Gure askatasuna erabili Estatuarekin itun bat egiteko. Hori litzateke oinarria, printzipio etikoak oinarrian izanda betiere.

J. L. Elorza. Estatutu berri batez ari zara?

G. Biurrun. Baliteke. Baina, badirudi Zapaterok ez diola estatutu horri bidea emango Jaurlaritzaren planaren Hitzaurrea onartuta. Edukia gutxienekoa da, inportantea da esatea: itun berria egingo dugu herri honen askatasuna eta erabakitzeko eskubidea erabiliz. Hor dago gakoa.

J. L. Elorza. Eta sabaia non dago? Zapatero Espainiako presidentea da testuinguru historiko honetan, Konstituzioaren ondorioz. Zapaterok hori hankaz gora jarriko duela pentsatzea ingenuitate politiko ikaragarria da. Eskatu ezin zaion zerbait da. Zapatero legediaren ondorioa da eta Ibarretxe ere bai. Alderdi sozialistak, Josu Jon Imazek aipatu bezala, aurrerapausoak eman ditu klabe horietan. Klabea Gernikako Autonomia Estatutuan lortu zen akordioa baino zabalagoa lortzea da, eta hainbat hobe. Hemen, klabea hemengo indar politikoek akordioa lortzea da eta gero Madrilen negoziatzea. Eta badakit oso ahalegin zaila dela [Iñakiri begira]. Zuk beto eskubidea aipatu duzu: ez dut ulertzen. Adostasuna bai, baina adostasunik ez badago besteek betoa jartzen didatelako da. Orduan adostasuna zer da? Nire planteamenduarekin betoa jartzen ari naiz? [Zalaparta solaskideen artean].
Barkatu, ni ez banago ados zure planteamenduekin, betoa jartzen dut? Eta alderantziz, zu ados ez bazaude nirekin, betoa jartzen dizut?

I. Antiguedad. Kontua da zeinek daukan boterea.

G. Biurrun. Akordio zabala izateak zer esan nahi du? Hori ez da baldintza, ezta?

J. L. Elorza. Hor dago koska. Hori da egin beharreko ariketa.

G. Biurrun. Eta denekin kontatu behar da akordioa zabaltzen hasteko.

X. Barandiaran. Niretzat inportantea ez da zein jartzen den ados edo zenbat, baizik eta zertan jartzen diren ados. Esaterako, ni ez naiz sekula santan ados jarriko alderdi sozialistarekin, baldin behartzen banau nire buruari uko egitera.

I. Antiguedad. Garbiñek esan du zaila ikusten duela ados jartzea ezker abertzalearekin.

G. Biurrun. Une honetan, bai!

I. Antiguedad. Segun eta zertaz ari garen, eta Xabierrek esan berri duena ondo datorkit. Hau da, adostasun zabala baina zertan. Zein da norabidea?

J. L. Elorza. Bakoitzak proposatzen duena.

I. Antiguedad. Noski, baina bakoitzak argi eta garbi presentatu dezala bere bide orria. Hasteko, ikusteko ea posiblea den orri bateratua diseinatzea, eta zentzu horretan ezker abertzaleak Iruñeko Anaitasunean iaz aurkeztu zuena marko demokratiko batera iristeko nolabaiteko bide orria da.

X. Barandiaran. ETAk apurtu zuena...

I. Antiguedad. Hainbat buru zenbat aburu. Nik esan dezaket ere Ertzaintzak Ibarretxeren bide orria apurtu duela une batez. Etikak etika mota asko ditu. Trazatu dezagun norabidea, ez dezagun burua behartu adostasun batera iristen, lehenik norabidean jar gaitezen, ados izan gabe oraindik, horretan ez dugu bat egin oraindik ere. Betoa hitza aipatu dut [Jose Luisi begira]. Ni ez naiz ados zurekin, ezta ere zu nirekin, baina ez dugu beto eskubide bera aplikatzen. Zuek zarete boterean, zuk eta zuek interpretatzen duzue Konstituzioa. Agian, kontsultaren lehen galdera beharko da: bat al gatoz hemen Konstituzioarekin? Gernikako Estatutua nahi al duzue edo ez? Alegia, zuek esaten duzue “zer edo zer berri egiten bada, izan dadila 1979ko Estatutuak izan zuen besteko babesa gutxienez”. Ez. Galdetu zein babesa duen Estatutuak gaur egun? Ez dadila gertatu, orria orri, Gernikako Estatutuak dituen zuloak –transferentzia amaitu gabeak– prozesua tapatzeko ekimena izatea, berriz ere beste 30 urtetako joanaldira eramango gaituena, gezurrezko bide egitera, alegia.

Gaia Eusko Legebiltzarrera iristen bada, EHAKren taldearen (Ezker Abertzalea) jarrera berebizikoa izango da. Nola balia dezake unea ezker abertzaleak?



I. Antiguedad. Gara egunkariak aipatu zuenez, agian, Ibarretxe –ingeniaritza literarioaren bidez edo– EHAKri onartzea ezinezko zaion proposamenen bat prestatzen ari da. EHAK-k ezezkoa eman ostean, demagun, hauteskundeetara deituz, pilota EHAK-ren teilatuan geratuko zen eta hauxe esan ere: “Zuengatik ez da lortu bide orria garatzea”. Nekane Erauskinek esan du ardura politikoz jokatuko dutela, erabakitzeko eskubidea dagoela jokoan eta kontua ez dela beren jarrera zein den, baizik zertaz ari garen argi eta garbi zehaztea. Ez dakigu zer bozkatu beharko den Legebiltzarrean. Nik konfiantza daukat EHAK-k ardura politikoaz jokatuko duela, eta erabakitzeko eskubidean aurrera egiten ez bada, ez dela EHAKren ardura faltaz.

X. Barandiaran. Izan ere, ezker abertzalearen mundu soziologikoak ez luke besterik ulertuko, kasuon EHAK-ren ezetza, hau da, ezezko botoa ematea herritarrei planteatzen bazaie kontsultara joatea. Inportantea litzateke Legebiltzarraren gehiengoak bide orriari baietza ematea kontsultara joateko. Baietzak EAEko ordezkaritza gorenak bide ematen diola esan nahiko du. Eta ezker abertzalea eragile funtsezkoa da bidean eta herri honen etorkizunean. Ezker abertzaleari herria zatitzen duen biolentziaren auzian azken pausoa emateko unea iritsi zaio. Uneon ez dago inolako bideragarritasunik biolentzia lagun baduzu, eta kontsultak eta Ibarretxeren bide orriak duen arazo nagusia ETAren biolentzia da. Biolentziak mugatu behar al du adierazpen demokratikoa eta bide orriaren garapena? Ez. ETAk ezin du beto eskubiderik izan. Ezker abertzaleak arduraz jokatu behar du, ez bakarrik bere bozka emateko unean, Legebiltzarrean, baita herrigintzaren garapena planteatzen denean ere, hau prozesu konplexua delako. Prozesua ez da bakarrik politika instituzionaletik garatuko, ekonomiatik eta hedabideetatik ere garatu behar da. Ezker abertzaleak behin betiko pausoa eman behar du.

J. L. Elorza. Ibarretxe Planarekin gertatu zena errepikatuko da orain ere. Eta da: Ibarretxek bere plana planteatu zuenean ondo zekien, unean eta moduan, planteatu zuen bezala, alderdi sozialista eta PP kontra zeudela. Berak bazekin zenbakiak egin behar zituela, gehiengorik ez zuelako. Apustu politikoa eta elektorala egin zuen aurrera egiteko, berak faktore batzuekin jokatu zuen, ezker abertzalearen baiezkoarekin, besteak beste. Gehiengoa lortzeko EHAK-k botoak maileguan ematen badizkio, orduan egin zuten bezala, aurrera egingo luke. Ekimena Auzitegi Konstituzionalera joango da eta Ibarretxeren betiko diskurtsoa entzungo dugu: “Zapatero gaiztoa da, ez digu erabakitzen uzten”. Eta hauteskundeak planteatuko ditu. Ibarretxek kalkulu horiek eginda dauzka. Baina diferentzia bat dago: azken hauteskundeetako emaitzak ez direla Aznar eta Mayor Orejaren garaian lortutakoak. Eta beraz alderdian gatazka latza daukatela.

X. Barandiaran. Modu guztietara, alderdi sozialistak erantzun behar duen galdera hauxe da: Legebiltzarrak onartzen duena errespetatzeko prest al dago?

J. L. Elorza. Beti errespetatu du.

X. Barandiaran. Orduan herri honi kontsultatu behar zaiola erabakitzen badu, Madrilek errespetatu dezala.

J. L. Elorza. Lege barruan badago, bai. [Zalaparta berriz ere... gainerako solaskideen desadostasuna agerikoa da Batek “ez du errespetatuko...” beste batek “nterpretazioak dira...”. ]

G. Biurrun. Nik ez dakit zer gertatuko den Legebiltzarreko osoko bilkuran ekainean, baina, oker ez banago, kontsulta bultzatzen duten indarrek bi galdera planteatu nahi dute: bat, ETAri buruzkoa. ETAk uko egin beharko lioke indarkeriari helburu politikoak lortzeko. Eta nik horretan ez dut ezker abertzalea mailegu moduko bat egiteko ikusten. Baldin eta ezker abertzalearen jarrera ez bada aldatzen behintzat. Planteamendu horri beste modu batez erantzungo al dio orain? Ez dut uste. Beraz [Xabierri begira], objektiboki zaila ikusten dut. Ez dakit zuk nondik ikusten duzun hori posible. Ezker abertzaleak PSE eta EAJ maila berean kokatzen ditu, beraz, Ibarretxeren bide orria gaizki utzi nahiko du, EAJn dauden kontraesanak agerian jarri nahiko ditu. Blokeoa hortik etorriko da.

X. Barandiaran. Lehendakariak planteatutako prozesuaren ondorioz, galderaren edukiak ezagutuko dira, baina galdera horien edukian oinarri bat dago, eta da: egoera politikoa desblokeatzeko lehenago aipatutako printzipioen maila. Egia da, eguneroko jarduera politikoan epe motzeko jarrerak ikusten ditugula, ezker abertzaleak mantentzen dituen jarrerak epe motzekoak direla, baina une historikoetan bai EAJ eta bai ezker abertzaleak epe motzeko lehiak utzita –herri ikuspegia izanda– adostasunera iristeko gaitasuna erakutsi dute. Nik desio dut Eusko Legebiltzarraren gehiengoak herriaren galdeketari bide ematea. Zer gertatuko ote den?

G. Biurrun. Baina ezker abertzaleak nola helduko dio printzipio etikoari uneon? Nik ez dakit nola.

Erantzun dezala Iñakik.


I. Antiguedad. Ibarretxe gurutziltzatu nahi dutenak etxe barruan ditu, ez kanpoan. Aspalditik datorren kontua da, ez naiz horretan sartuko halere. Ibarretxeren bide orriak eman du eman zezakeena. Ekainetik aurrera ordea, indar bakoitza are krudelago agertuko da. Alegia “Sutan jartzean probatzen da nolakoa den eltzea”. Iritsi da ekaina. Bakoitzaren eltzea nolakoa den ikusiko dugu, ezker abertzalearena barne. Bat nator Xabierrek esan duen gauza batekin, ezker abertzalearen espektro sozialak ez luke ulertuko ez bide orriaren aurka joatea, ez erabakitzeko eskubidea gauzatu bide horretan eman daitekeen aurrerapausoaren aurka agertzea ere. Noski. Baina ezta EAJ eta EAko oinarri sozialek aurrerapausorik ekarriko ez duen ezer aurkeztea. Hau da, ezker abertzaleak zer egingo duen baino, kontua da zein gardentasun eta zein norabide izango duen Ibarretxek aurkeztuko duen horrek. Aurrerapauso garbia bada, ezker abertzaleak kontuan hartuko du. Etika hizpide: “Sutan jartzean probatzen da nolakoa den eltzea” esaeran daude ere aspektu etikoak, etika guztiak. Behin behingoz, konfrontazio demokratikoa garatu dezagun, eta ez bota errua etikaren ardura faltari, biolentziarena gure gainean bakarrik botaz. Eztabaida sakonak falta dira. Legebiltzarrean ematen direnak ez dira ez sendoak eta benetakoak. Siglen gainean ari gara, EHAK-k balizko proposamen bati emango dion botoaz. Espektro sozialak aipatu ditugu, hemen siglez harago doan auzia dago jokoan. Aplikatu dadila politika zentzu zabalenean, eta ez bakarrik ekainean edo urrian, lehenago has gaitezen. Ping-pongaren politikak ez gaitu inora eramaten, bada garaia eltzea sutan jartzeko, bakoitzak konpon ditzala bere barruko kontraesanak eta argitu beharrekoak argitu ditzala behingoz.

Nola eragin dezakete bide orrian EAJko tentsioek?



J. L. Elorza. EAJko arazoan ez naiz sartuko. Nik bi gauza bereiziko nituzke: Ibarretxek egiten duena ez da EAJren ekimena ez hirukoarena bakarrik. Lehendakaria nire lehendakaria da, eta bere jokaerek nigan eragiten dute, eta gaitasuna eta eskubidea daukat bere bide orria kritikatzeko. Bide orriaren estrategia okerra da, ez digu ezer ekarriko epe motzean. Nik ez dut herri hau etorkizun laburrean oinarrizko adostasunera iristeko moduan ikusten, baldin EAJ eta PSEren arteko akordio estrukturala ez badago. Gobernu akordioa baino harago doana, inportanteagoa dena. Hauteskundeetako emaitzen araberako akordioa izango da neurri batean, baina akordio estrukturalak behar dira puntu hauetan: bat, ETArekin amaitzeko. Bi, herri honen etorkizunerako akordio sendoa lortzeko, eta hiru, adosteko nola burutu hori Madrilekin kulturalki eta ekonomikoki. Hori egun ez da posible bi lehen indar politikoen artean oinarrizko akordioa ez badago.

X. Barandiaran. Ados naiz, oinarrizko adostasun estrukturala behar da. Kontua da zein edukien baitan egiten den. Eta ez bada erabaki eskubidearen eta eskubide demokratikoen baitan planteatzen, oinarri estruktural horretan ezinezkoa da ezer eraikitzea. Printzipioak ez badira ondo zehazten, oinarri sendorik gabeko akordioak izango dira.

J. L. Elorza. Zehazpen bat Xabier: ezker abertzalearekin EAJk izandako akordio historikoak aipatu dituzu. Egoera larrienetan akordioak EAJren eta PSOEren artean lortu dira, bai Gerra Zibilean bai Errepublika garaian. Ajuria Eneako Ituna eta herri honen lege nagusienak ahaztu gabe: euskararena eta eskola publikoarena. Eta hauek PPren eta HBren aurkako botoak jaso zituzten

I. Antiguedad. Noski, eta horregatik gaude, gauden egoeran.

X. Barandiaran. Dena den, eta Jose Luisek dioena esanda ere, une honetan erabaki eskubidea eta eskubide demokratikoa, bi printzipioak beharrezkoak dira eta abertzaletasunaren zatiketa guztiz kaltegarria da. Abertzaleak oinarrizko gauza batzuetan ados jarri behar dira, ez dut denetan ados jarri behar denik esan nahi, baina bestela euskaldunon borroka galdua da. Nik ulertzen dut hedabideek eta gainerako eragile politikoek etsaiaren egoera magnifikatzea: EAJren barne zatiketa. Garbi da ordea EAJk zuzendaritza berria duela urte hasieratik, ponentzia politiko berria onartua, eta lehendakariaren bide orriak eta EAJk diotena gauza bera direla. EAJko guztiak ados daudela denetan? Bada ziur aski ez. Baina alderdiaren ordezkaritza legitimoa dutenek diotena eta lehendakariak dioena gauza bera dira, zalantzarik gabe. Urkulluk eta Ibarretxek diotena norabide berdinean doaz.

G. Biurrun. Ekainera bitarte ez da zalantzarik egongo, besterik da Legebiltzarrean ekainean gertatuko dena. Alegia, ez bada kontsultarako akordiorik lortzen orduan ikusiko ditugu EAJn dauden kontraesanak edo arazoak, udazkenean pil-pilean azalduko dira. EAJn moldatzen ez badira ez dugu bide orririk ikusiko udazkenetik aurrera. Besterik da, hurrengo hauteskunde autonomikoetan EAJn nork izango duen lidergoa hautagaia izendatzeko.

J. L. Elorza. Aukerak zabalik daude.

G. Biurrun. Legebiltzarreko bilkura eta ezker abertzalearen jarrera argitzeko daude artean. EHAK giltza izango da. Ibarretxek kontsultarako dituen asmoak ez ditut garbi ikusten, sostengu osoa emango dion edo hurrengo hauteskundeen zain egongo den EAJk nola jokatuko duen ikusteko.

J. L. Elorza. Xabier, hedabideek EAJko egoera magnifikatu edo ez, zuek ere nahiko oihartzun eman diozue. Historikoki ez dugu egundo ikusi jeltzale buruek publikoki horrelako kontraesanak azaltzen.

X. Barandiaran. Bai, eta autokritika egin behar dugu, hori ez baita ona. Gizarteari ez zaio transmititu behar den segurtasuna, baina ez dut uste horrek lehendakariaren bide orria zalantzan jartzen duenik EAJren baitan.

I. Antiguedad. Nik berriz, inpresioa dut, EAJn bide orri bat baino gehiago dagoela. Ekainean gertatzen denaren arabera, litekeena da hauteskunde autonomikoak udazkenera aurreratzea. Eta litekeena da, ezker abertzalea bertan ez izatea, inongo aukerarik ez izatea. Hori ere osagai garrantzizkoa da.

G. Biurrun. Eta oso posiblea gainera.

I. Antiguedad. Eta horrek ere baldintzatuko bide orria, eta kontsulta. Hau guztia batzuen kalkuluetan izango da, ezta? Kontuan hartzekoa da, eta ezker abertzaleak ere kontuan hartuko du. Denek ere interesak dituzte. Ibarretxek Legebiltzarrean aurkeztuko duen testuaren idazketarekin zer ikusia duten interesak noski.

Maiatzaren 2an egin genuen mahai-ingurua Lasarte-Orian, Argiako egoitzan. Lau aste joan dira orduz gero. Egoera politikoak bere hartan jarraitzen du, Madrilgo eta Gasteizko gobernuen arteko harremana blokeatuta dago. Ekaina eta urria berealdiko hilabeteak izanen dira egoera politikoa argitzeko.
Mahaikideak
Iñaki Antiguedad, Hidrogeologian katedraduna
Bilbon jaio zen 1955ean, Arratia haranean hazia. Geologian lizentziatua eta doktoratua EHUn. Hidrogeologian katedraduna. Leioako EHUn ari da, irakasle eta ikertzaile lanetan. Ura eta ingurumena ditu ardatz nagusi, irakasle eta ikertzaile modura. Garapen ereduen gaineko gogoeta franko egin du, hitzaldi ugari emanez gai honi buruz. Ezker abertzaleko legebiltzarkidea Gasteizen Herri Batasunaren eta Euskal Herritarrok-en izenean. Bizkaiko Batzarretako kide izana. Euskal hedabideetan analista politikoa. Bilbon bizi da.

Xabier Barandiaran, Soziologian doktorea
Ataunen jaio zen 1969an. Deustuko Unibertsitatean soziologiako ikasketak egin zituen eta bertan doktoratu. Unibertsitate honetako Donostiako Campusean Soziologia eta Iritzi publikoa ikasgaiak eman ditu irakasle bezala. CONFEBASKen aritua, baita Eusko Jaurlaritzako Garraio eta Herri lan Sailean ere. Gipuzkoako Foru Aldundiko diputatu nagusi Markel Olanoren (EAJ) gabinete burua da. Gizarte ikerketen hainbat libururen egilea da. Euskal hedabideetan analista politikoa. EAJko kidea da. Ataunen bizi da.

Garbiñe Biurrun, epaile eta magistratua
Tolosan jaio zen 1960an. EHUn lizentziatu zen zuzenbidean, Donostiako fakultatean. EHUko irakaslea da. Segurantza soziala eta Lanaren zuzenbidea erakusten ditu. EAEko Justizia Auzitegi Goreneko magistratua da. Epailea da halaber Tolosako epaitegian. Demokraziarako Epaileak taldeko kidea. Ikerketa juridikoari buruzko hainbat lanen egilea. Euskadiko Ezkerrako  kidea  izan  zen.  Egun,  Bakearen  Aldeko Koordinakundeko (BAK) eta Lokarriko kidea da. Euskal hedabideetan analista politikoa. Tolosan bizi da.

Jose Luis Elorza, Soziologian doktorea
Idiazabalen jaio zen 1957an. Geografia eta Historian lizentziatua da. Ikasketa hauek Bartzelonako Unibertsitatean burutu zituen eta antropologian espezializatu. Deustuko Unibertsitateko fakultatean soziologiako doktoregoa egina. Eusko Jaurlaritzarentzat heziketa
eta enplegu aholkulari lanetan aritua da. Gaur egun, aholkulari lanetan ari da bereziki, heziketarekin harreman estuak dituzten lanetan. Txindoki Magazine eta Abaliñe.com. aldizkarien sortzaile eta zuzendari izana. Euskal hedabidetan analista politikoa. PSE-
EEko kidea da. Beasainen bizi da.
Ez pentsa autodeterminazioaz! (Nekane San Miguel)
George Lakoffek idatziriko Don't think of elephant! izenburua duen liburua omen azkenengo hilabetetan Ferraz eta Moncloan irakurriena. Hala esan zidan duela aste batzuk Madrilgo lagun batek. USAn best seller bilakatu zen lantxo hori 2007an Foro Complutensek argitaratu zuen gazteleraz ( No pienses en un elefante) eta egun agintean direnak, ahalik eta zuku gehien atera nahian dabiltza.

Lakoff linguista ezagunak hamaika lan eta ikerketa burutu dituela irakur daiteke berari buruzko informazioa bilatzen hasita; hala ere, publiko zabalarentzat liburuxka honek egin du ezagun, eta bertan ageri den ideia nagusia oso sinplea omen, adituen esanetan: Pertsonen jokaera (zehazki, politikan botoa emateko orduan) ez dator azterketa sakon baten ondorioz, lehendik gure burmuinetan errotuta leudekeen “frame” (marko edo eremua) antolatuan oinarrituta baino. Marko eta metaforaz osatu eta uztarturiko nagusi den egitura horietara helarazi nahi den mezua (ideia) egokitu ezean, sartu bezain fite doa kanpora; “arrotzak” ez du inolako aukerarik eremu horietan gelditu eta ernaltzeko. Horregatik ere, hitzak transmitituko duen ideia, aldez aurretik egituratutako markoaren araberakoa izango da bertan ahokatu ahal izateko. Azken finean, ditxosozko “frame” hori ez da mundua eta politika ikusteko modua osatzen duen buru-egitura baino, gizaki gehienak horren jakitun ez bagara ere, eta “komunikazioaren zibilizazio” honetan politikan arrakasta lortu nahi duenak (atarramentua botoemaile kopurua gehitzeaz eta aginteari eusteaz lotzen denean) badaki.

Esan gabe doa, Lakoffen gogoeta USAko demokratek ikur bihurtu dutela: Errepublikar partiduko (*) estrategak kolektibo den inkonsziente horretan lortu zuten eraginaren aurrean, klabe batzuk ematen baitzien, bestela ezin omen zuten ulertu nola hainbat zentzuzko baieztapen pikutara joaten ziren: besteak beste, egiak libre egingo zaituzte esatea ez zetorrela bat jendeak lasai asko irensten zituen gezurrez oharturik, edo eta pobreek nola ematen zieten botoa zuten apurra kenduko zion eskumari. Eta Lakoffek argitaratuko gogoeten haritik, ongi muntatu eta emoziozko eta moralarekin loturiko hizkuntzan, mezuak behin eta berriz errepikatzeak nolako eragina zuten jendearengan frogatu omen zuten: Heldu nahi duzun kolektibo horren “markoan” dagoen egitura nagusiaz jabetu; nahi duzun eragina zehatz definitu, eta hala, hitza edo mezu oso laburra (itxuraz, eta azalean azterketarik behar ez duena) hedabideen zirkuituan sartu, eta behin eta berriz errepikatuz lortuko omen duzu jendearengandik nahi duzun erantzuna. Hori bai, edonola ere, ez pentsa transmititu nahi ez duzunaz, eta gogoko ez duzun ideia bideratzeko, egitura eta pentsamolde hori aktibatuko lukeen hitza ez erabili.

Horren “praktika” ote errepikapenok? “Ibarretxe pelma” bat da; Ibarretxeren plana ez zaio inori interesatzen; jendeak beste buru-hauste batzuk ditu; Ibarretxeren asmoek euskal gizartea sakabanatzen dute; Ibarretxek dioena legearen kontra doa; Ibarretxe konstituziotik kanpo dago; noraezean dabil…. Aldiz, “guk” (kasu honetan PSOEk) errespetua eskaintzen dugu; demokrazia; herria urtez urte boto-kutxatan espresatzen da; ez da egia Euskal Herriak ez zuela konstituzioa onartu, “marko” horretan eroso sentitzen dela erakutsi du… eta abar. Eta azken legegintzaldi honetan behin eta berriz errepikatzen den hitz “berri”ari erreparatu: “aventura” (soberanista hitza gehituz ala ez) Seguridadea eta egonkortasuna balore nagusitzat barneratu diren honetan, hitz horrekin lortu nahi dena maltzurra dirudi: Terrorismo hitzak izua aktibatzen du; abenturak segurtasun eza, eta inseguridadeak, beldurra.
Maiatzaren 8an, logika eta zentzunari buruz mintzatzen zen Ibarretxe, eta esandakoarekin ados izan ala ez, neuronak beste modu batez (ez markoen mugaz) aktibatu nahi duenarentzat duintasunez beteriko ariketa iruditu zitzaidan, baina alperrik, oraingoan “Ibarretxe elektoralismo hutsez ari da”. Nola? Ez doa, bada, abertzaletasuna, gain-behera? Ez dio, bada, PSOEk alde izugarria atera azken hauteskundeetan? Boto-emaileak murriztu egingo ditu halako proposamen batek, ezta? Baina berdin dio.
“Frame”ekin jarraituz, hemen bada honela egituraturik: herri bat garela, eta gure etorkizuna erabakitzeko eskubidea dugula. Hori zioen ere 1977an PSOEkide ezagunek zeramaten pankartak: “autodeterminazioa”.

Baina berriz ere George Lakoffengana bueltaturik, hauxe irakurri nuen: Haserre omen dela demokratekin, ezin baita guztia hitz eta hizkuntz manipulaziora mugatu. Benetan askatasunaren bidean mundua aldatu nahi bada, ideiak direla garrantzizko; komunikazioaren gizartera modua egokitu beharrak ez duela ekarri behar baloreen transmisioa alboratzea, lan eskerga izanik ere. Eta hau gehitzen du: Azken batean bere teoriaz baliatu direla, ez jendearen jarrerak aldatzeko, botoa eta agintea lortzeko baino, eta bide horretan, demokraten hamaika balore eta ideia aldatu dituztela, agintea lortze aldera; baloreak berretsi beharrean kontserbadoreen diskurtsoari antzerako ekintza eta ekimenak aurre-jartzen dizkiela.

Ez dirudi Ibarretxek lehendik “kontra” eratutako “markotan” sartzea lortu duenik, baina niretzat balorea den duintasunari eutsiz, ideiarekin konsekuente izaten ahalegindu da, horrek agintea galtzea badakarkio ere, eta goian aipaturikoarekin, beste hau entzun dut: “Ezer baino lehen, hemen lortu behar omen du Ibarretxek gehiengoa” (egiak libre egiten gaitu?) 2005eko danbatekoa izan ez balitz eta gehiengoa hala ez delakoan “gu” (PSE, kasu honetan) barruan ez bagaude.

Espainiaren batasun sakratua “frame” potentea izan, eskuma zein (ustez) ezkerrekoen burmuinetan erabat erroturikoa; aldatzea gura (komeni?) nahi ez dena.

(*) USAn Alderdi Errepublikarrari Elefantea esaten zaio
Enegarren porroterako aldapa (Ramon Etxetzarreta)
Lizarra Garaziko hitzarmen deitu hura ia tatxarik gabeko prozedura zen. Edozeinek du zilegi gehiengo demokratiko baten osatzea eta gehiengo horrekin gobernatzea dagokion hura, abertzaleek barne. Ez ordea gobernu ahalmenak eta jarduerak sinesmen eta sineskeria bilakaraztea, honetarako zilegitasunik ez du inork inoiz.

Ia tatxarik gabeko hura kamuts geratu zen gizartera hedatu eta bertan sustraiak botatzeko garaian. Kontrarioak franko eta indartsuak agertu zitzaizkion eta euskal nazionalistak ez zeuden, borroka armatuari egindakoez gain, kritikak onartzeko eta entzuteko. Bakean, armarik eta bonba leherketarik gabe, zero akatseko alternatiba ziren eta beren ameskeria guztiak, zirela zirenaren bizkar, gauzatzeko prest zeuden. Ez abertzaleok, euskal nazionalista ez garenok esan nahi da, ez genuen bazterkeria politiko handiagorik bizi ia inoiz, diktaduran salbu. Edozeinek esaten zuen ez zegoela ados edo ez zela euretakoa! Kostata, eta kalte handiak eraginda, egin zuen porrot. Euren artean ardura nagusia nork izan zuen eztabaidatzen denbora ugari igaro dute geroztik nazionalistek baina auziak oraindik auzi jarraitzen du.

Ikasgaiak ikasia zirudien eta biolentziarik ezean bakarrik adostu zezakeela euskal gizarteak, euskal ez abertzaleek barne oraingoan, aldarrikatu zen, esanaz bezala, alegia, ordura arteko porrota ETAren gaiztakeriagatik zela. Garbi zirudien ez biolentzia eragileekin eta ez hauei aurre egin nahi ez zien agente politikoekin ez zegoela aurrerabide eta aukera politikorik. Lehendabiziko asesinatoetan bestelakorik ikusi zen arte. Ibarretxek ez zekien beste diskurtso eta politikarik egiten. Ez abertzaleak Euskal Herriaren eta euskaltasun mota ororen kontrako ikusten ditu eta beraiekin ez du egin nahi ez eta biziraupenerako gutxienekoa izan daitekeen traturik ere. Orain zazpi mila eta bostehun urteko euskalduna, abertzalea edo ez abertzalea, aberkideago sentitzen du Laudioko bere portalean bizi den botoemaile popularra edo sozialista baino. Zer esanik ez Potosin aurki daitekeen hemeretzigarren potositar belaunaldiko edozein Patxikorena edo Joanikotegi ere aberkideago dituela.

Ezker abertzaleak trufaz eman zizkion hiru lau iskanbilarako botorekin, halako esperpentoari akordioa deituz Espainiako Gorteetara joan zen Madrilera eta han lortu zuen bere helburu nagusia, Madril deitzen dioten horren ezetza. Frogatuta zegoen azkenean zer ziren Espainia eta espainiarrak. Ikusten? Ezetz esan digute. Ezetz axal axaleko autonomia proiektu honi! Ezetz elkarbizitzari. “Euskadira itzultzen naizenean boto uholde bat eragingo dut”. Pare bat hilabeteko hauteskunde aurrerapena eragin zuten ibarretxetarrek euskal gizarteak bere haserrea adieraz zezan eta tamainako irainak erantzun politiko aparteko bat izan zen. Uholdeak bi diputatu kendu zizkion erabaki hari akordio deitu zion gehiengo gobernutarrari eta han hasi zen nazionalismoaren hauteskunde gainbehera progresiboa, oraingoz aurtengo martxoko hauteskundetaraino, ez harantzago, iritsi dena.

Kosta egiten zaio nazionalismori, bai eta besteoi ere, baina nazionalismoari gehien, hauteskunde galerak onartzea eta aipatu hauteskunde dei horretatik denak irabazi dituen zalantza izpi publikorik ez du adierazi. Hala ere denok dakigu hauteskunde aldia joan, hauteskunde aldia etorri, bototan behera egin duela. Beti aurkitu du aitzakiaren bat galera hori esplikatzeko eta aitzakia, eskuarki, beti bestea izaten da eta ez bere merezimenduz. Merezimendurik gabe irabazten dute besteek eta esplikaziorik gabe galtzen dute eurek.

Bake prozesua, edo delakoa, etorri eta abian jarri zen eta EAJ-PNV eta Eusko Jaurlaritzaren bi rol publikoak bistaratu genituen. Alderdiak txeke zuria luzatu zion Zapaterori eta bere gobernuari, gobernuak, protagonismo galtze patetiko batean murgildurik, nora eza histeriko baten gala egiten zuen bitartean. Kontua zen inork baino altuago buila ateratzea, saltsa hartan bera ere nahastuta zegoela eta paper printzipala jokatzen zuela adierazi nahian. Ibarretxeri Azkarragak eta Madrazok, Egibar eta Karrera izar zituztela, egin zioten koruak ez zeukan parekorik. Goitik eta behetik esan zioten euskal gizarteari bakea, izatez bakea, ona zela baina ez zela lorik hartu behar, ez zela narkotiko bat eta euskal gizartea zoriontsuegi, irribarretsuegi, ikusten zutela bake hurbil horren aurrean, gauzak horrela zer izango ote zen gero benetako bakea, berbena bat? Zer arraio egin beharko zen orduan gatazka deitu horrekin.
Ezker abertzalea ikusi zen politikagintzan, hegemoniak ikusi ziren auzitan, formula politiko berriak ez hain urrutiko perspektiban. Urduritasunak gain hartu zien gure autonomia erkidegoko agintariei eta ETAri hezurretarainoko beldurra sartu zitzaion, akabo honena! Gizartea bere erabakien jabe egitera zetorren, pistola eta lehergailurik gabe.

Egindako eta egin gabeko bidea, bide orri egokiago da bai, bide baino. Azken zatian gaude, zati malkartsu eta zailean, konplikatuan, karrera guztiz apurtu eta aletzen den zati horretan. Herri honetako oraindainoko liderra, lider berezko eta bakarra zirudien PNVren bi ikusmolde elkar zaintzen, guztiongandik tira beharrean. Sozialisten beldur, hauek hauteskundeak irabazita balituzte bezala ari direla salatuz eta duela hilabete pare bat izan direnak izan ez balira bezala. Ibarretxek bota du bere azken bigarren hordagoa, Loiolako bileretan egondako mutiko salatariarena eginaz: ETArekin hitz egin zutenek ez dute nirekin hitz egin nahi.

Punta motza du azken bide orri honek eta berarekin batera Ibarretxek, gauza bat ahazten baitu bizi dugun demokrazia arautu honetan. Besteek, beste guztiek, nahi dutenek, euskaldunak eta ez euskaldunak zilegitasun demokratiko osoa dutela ezetz, ezetz, eta ezetz esateko. Gainera horrela egiten dutenek gure herria hau, Euskal Herria, errespetatu egiten dute, ezetz diotenen iritzi demagogiko guztien gainetik, eta hauteskundetara ezetz, ezetz eta ezetz esanaz aurkeztu zirela. Beraz planteatzen zaiguna desadostasuna areagotzeko proposamena da adostasuna lantzeko baino, alegia, Ibarretxe jaunaren enegarren hauteskunde programa errakitiko bat gehiago, ezetza jasotzen duenean bere alderdia erdibituko duena, berriro arrakasta izango duela esango duena, en fin...

Bien bitartean ezker abertzalea berriro tiro hotsak izututa posizio akritikoetara erretiratu da politikagintzatik. Ez dakit udazken aldera zein jelkideen aldeko izango den, kontsultaren aldeko edo PNVk esaten duenaren aldeko.
Konpromiso eta leialtasunak (Xabier Gurrutxaga)
Joan zen irailean bide-orria aurkeztu zuenean Eusko Legebiltzarrean, Ibarretxe lehendakariari ez zitzaion burutik pasa ere egin sei hilabete beranduago Kongresurako hauteskundeetan Euskadin eman ziren emaitzak eman zitezkeenik. Hau da, hipotesi txarrenean ere ez zuen aurreikusi hirukoa osatzen duten partiduen boto kopurua baino gehiago lor zezakeenik alderdi sozialistak, berak bakarrik. Bide-orriaren diseinuak ez zuen kontuan hartu zein izan zitekeen, hura martxan jartzerakoan, hirukoa osatzen duten alderdi politiko bakoitzaren barne egoera eta osasuna. Beste modu batera esanda, martxoaren 9ko hauteskundeen ondoren hasi izan balitz bide-orriaren inguruko gogoeta Ajuria Enean, ziur naiz gauzak beste modu batera ikusiko ziratekeela eta zenbait erabaki ez zela hartuko zuhurtziaren galbahetik pasa baino lehen.

Lehenik eta behin esan beharra dago Ibarretxeren bide-orriak ezintasun eta zailtasun handiak dituela bere horretan aurrera atera dadin. Eta gainera, ezintasun eta zailtasun horien artean handienak ez dira Zapateroren eskutik datozenak, euskal gizartean bertan sumatzen diren mugetatik datozenak baizik. Egia da Zapateroren ezezkoak ez dizkiola gauzak errazten, baina bide-orriaren zortea kasu horretan ere hobea litzateke baldin eta hura Euskadin lortutako kontsentsuaren fruitua balitz. Izan ere, euskal gatazka politikoak lehenik eta behin zerbait eskatzen badu, hori geure arteko gutxieneko adostasun edo akordio nazional bat da. Gure korapilo politikoa askatu nahi badugu, lehenik geure artean jarri behar gara ados, zeren begi-bistakoa da euskaldunen artean gatazkari buruz eta horren irteerari buruz ikuspuntu bat baino gehiago daudela. Egia da euskal gatazka politikoak baduela baita kanpo dimentsio bat ere, Estatuarekin lotzen gaituena, hitz egin eta negoziatu beharrekoa, dudarik gabe.

Bi dimentsio horiek nabarmenak direnez, estrategia kontua da bietatik nori eman garrantzi nagusia eta lehentasuna. Ibarretxe lehendakariak bi presidenteen arteko balizko akordioari eman dio garrantzia eta lehentasuna, bigarren mailan utziz Euskadi mailako akordioa. Lehendakariak dio emandako hitza bete egingo duela edo bestela “etxera” doala; aditzera emanez ez duela hartutako konpromisoa aldatuko. Konpromisoekiko leialtasun joko horretan sartuz, ona litzateke zenbait datu gogora ekartzea eta aztertzea ia ez ote dituen lehendakariak bide-orri berri honekin aurrekoan jarrita zituen zenbait konpromiso alboratu. Legegintzaldi honetan hartutako lehen konpromisoa hirukoaren gobernu programan hartu zuen eta inbestidurako diskurtsoan berretsi. Orduan hartu zuen konpromisoak ez zuen zerikusi handirik iazko irailean hartutakoarekin.

Lehenbiziko bide-orri haren mami nagusia Euskadin, alderdi politiko guztien arteko elkarrizketaren bidez, Normalizazio Politikorako eta Elkarbizitzarako Akordioa lortzea zen. Hori zen lehentasuna, eta gero, hura lortuz gero, Eusko Legebiltzarrari baimena eskatzea, indarkeriarik gabe eta bazterkeria politikorik gabeko eszenatoki batean, herri kontsulta egiteko, bertan herritarrek berretsi zezaten alderdiek Euskadin lortutako akordio politikoa. Hau da, herri kontsultak helburu eta zentzu argia zuen: lortutako akordioa berrestea. Akordiorik ezean herri kontsultak ez zuen zentzurik konpromiso hartan. Hura zen hartutako konpromisoa eta haiek ziren lehentasun estrategikoak. Begi bistakoa da iazko irailean iragarritako bide-orriak konpromiso haiek sakonki aldatu zituela. Nire iritziz, arrazoirik gabe, eta gainera, larriagoa dena, arrazoirik eman gabe. Hau da, aldaketa hura ezkutatu egin da. Baina gauzak ez dira horrela. Gobernu konpromiso hura aldatuz, lehendakariak estrategiaz aldatu zuen goitik behera. Lehen proposamenean protagonismoa euskal alderdien eta euskal instituzioen esku uzten bazen, bigarrengoan, ulertezina bada ere, Zapateroren esku gelditzen zen elkarrizketa politikoaren giltza, gero denborak ongi aski erakutsi digun bezala. Aldaketa estrategiko hori hanka-sartze politiko larria da, abertzaletasunaren indar politiko eta soziala ahuldu besterik ez du egiten eta okerragoa dena, irteerarik gabeko bidezidorrera garamatza.

Izan ere, bistara ditugun datu guztiek erakusten diguten bezala, Ibarretxek Espainiako presidentearekin lortu nahi zuen akordiorik ez da gauzatuko, eta laster batean begi bistara jarriko zaizkigun datu berriek erakutsiko diguten antzera, aurrez pentsatutako herri-kontsulta ere ez da bere horretan egingo. Beraz, hemendik aurrera kontu nagusia, benetan denei gehien inporta zaiena hurrengo hauteskunde autonomikoen kontua izango da. Horietara modurik egokienean iristea da guztiei gehien axola zaiena. Joko horretan ari dira gustura sozialistak, batez ere lehendakariak aitzakia eman zienetik. Joko horretan sartu beharko dute ezinbestean jeltzaleek, hartu behar dituzten erabakiak hartu eta gero. Eta erabaki multzo horretan erabaki beharko dute nola atera lehendakaria eta bere bide-orria sartuta dauden zulotik. Erabaki beharko dute zer egin berriro ere gobernu programan eta inbestidurako saioan hartutako konpromisoak alderdiaren betebehar nagusi bihur daitezen. Hau da, nola berreskuratu konpromiso haiekiko leialtasuna.
Hauteskunde kanpaina luze bat (Ander Iturriotz)
Ez zeukan erraz Ibarretxe lehendakariak aspaldian agindu zuen galdeketarekin. Bere alderdiak ez zekien oso ongi zer egin, batetik; Espainiako Legebiltzarrerako azken hauteskundeetako emaitza kaxkarrek noraezean erorarazi eta beldurturik utzi dute EAJ: bere barneko sektore ezberdinen artean liskarrak itxi gabe daudela erakutsi da, egun hauetan, eta diseinu bat baino gehiago zeudela, galdeketaren alde zuzen-zuzenean egin dutenekin hasi eta, inongo lotsarik gabe, PSE-EErekin Gobernu-akordio bat gauzatzea proposatu dutenekin buka; izan ere, EAEko botere esparruak gal zitzaketela pentsatze hutsak oso urduri jarri baititu, batez ere, Bizkaiko aparatuko pragmatistak. Jose Luis Bilbaok egin zuen proposamen paktistak –berriro ere, Imazekin bezala, Urkullu bigarren lerrotik aritu da–, ordea, izugarrizko arriskua sortzen zuen: aldez aurretik indartzen zuen PSEren estrategia, aldez aurretik adierazten zuen PSE ikusten zela garaile eta, hori, botere autonomikoa erabakitzeko hauteskunde-borroka baten inguruabarrean, osooso gaizki hastea zatekeen. Jose Luis Bilbaok hankasartze izugarria egin zuela edonork aitortuko du, bere alderdian bertan egin den bezalaxe.

Baina, lehen urduritasunak lasaituz joan dira eta EAJ botereari eusteko estrategiari lotu zaio buru-belarri. Badaki zer egin behar duen berriro ere PSEri botoetan gailentzeko: beti egin duena egingo du, euskal hauteslegoa polarizatu eta Madrilekin aurkaritza areagotu, jakin baitaki, estrategia horrekin Madrilen morroi agertzen dela beti PSE.

Aurrekaririk badago, egon ere. Duela urte batzuk, 1994an hain zuzen, PSEk, orain bezala, hauteskunde estataletan susperraldi handia izan zuen eta euskal nazionalismoak emaitza txarrak lortu –klabeak ere errepikatu egin ziren: bipolarizazioa, buruz-buruko lehen telebista-eztabaidak, eta abstentzio estatalistaren aktibazioa– eta emai- tza haien proiekzio matematikoa –politikan okerra den proiekzioa– eginez, Ramón Jaúregui Lehendakaritzarako hautagai izendatu zuten –esan dezagun, bidenabar, Patxi López ez dela, inondik ere, Jaúregui–. Oso kanpaina irudimentsua egin zuten sozialistek: postnazionalismoa aireratu zuten, lehenik, ahidura munduan, eta, gero, vasquismoa.

EAJk ezin hobeki jakin zuen aurrekanpaina sendo hari aurre egiten, ordea: konfrontamendugiroa aprobetxatu zuten beren agenda inposatzeko; transferentziak, Europaren konfigurazioa, Senatuaren izaera, autonomismoaren gailenpena eta ETArekiko negoziazio politikoa izan ziren gai distiratsuak kanpaina hartan. Emaitzak ere izango dituzte gogoan jelkideek: EAJk 70.000 boto irabazi zituen eta PSEk, hauteskundeak ezin irabazirik, modu oso esanguratsuan, vasquismoa baztertu eta Nicolás Redondoren tesiak onartu zituen.

Izan ere, konfrontazio klase horrek emaitza onak eman dizkio beti EAJri: polarizatu egiten ditu euskal hautesleak, aktibatu egiten du abstentzio abertzalea, botu pragmatikoa erakartzen du –ezker abertzaleari eta EAri joan ahal zaiona–. Eta horretan ari dira, orain ere. Lehenbizikoz, Zapateroren mezuaren perbertsioa salatu dute eta, beraien aurkaria Madrilen izendatuz, Lópezen lidergo-ahalmena ahuldu. Behin eta berriro eskatu diote elkarrizketa bat Zapaterori, erakutsirik, beraiek direla Zapaterok ez daukan talantearen jabe; eta kontua ez da arrastaka bezala agertzea, limosnatxo bat eskatuz bezala, kontua agertzea da, tenpus politiko berriaren kudeatzaile eta protagonista agertzea.

Zapaterok, azkenik, elkarrizketa onartu dienean, Loiolako oinarriak eramango dituztela adierazi dute aldez aurretik hedabideetan, jendeak jakin dezan zertan ari diren, PSOEk aldez aurretik erantzun dezan, eman dezan jeltzaleei hain errentagarria zaien ezezko biribila –aurreko espainiar Legebiltzarreko ezezko hura sinbolikoki ere agertuko da euskal oroimen sinbolikoan–; eta, bide batez, ezker abertzaleari ere egiten zaio keinu bat, ezker abertzaleko botoemaile batzuei esan nahi da, hain zuzen, botere autonomikoa kinka larrian egon denean, beti arrakasta EAJri eskaini dion sektore –agian abstentzionista– horri, zehazki. Eta, Ibarretxe Planarekin, berdin: PSOEk nolabaiteko onarpena eskaintzen badie, hori dute irabazita, beren agenda politikoa inposatuko du EAJk berriro; eta, ez badie onartzen, konfrontazioa kudeatuko dute eta, handik berehala, hauteskundeak, ongi girotuta, protagonismoa irabazita, zuntz nazionalista astinduta eta konfrontazioaren alde legitimoan jarrita. Hauteskunde kanpaina oso ongi diseinatuta daukate. Handik gora, handik behera, kolapsoa. Eta, bien bitartean, nire lagun batek esaten duenez, proiektuak eta proposamenak erre.

Kanal honetatik interesatuko zaizu: Juan Jose Ibarretxe
2021-06-01 | Axier Lopez
AEBetako inteligentzia zerbitzuek “terrorismoaren aurkako formakuntza” eman zioten Ertzaintzari Ibarretxeren garaian

2004an Ertzaintzak "antiterrorismoari buruzko formakuntza" jaso zuen AEBetako funtzionarioen eskutik, AEBetako Estatu Departamentuak desklasifikatu duen dokumentu batean agertzen denez. José María Aznarren gobernuak AEBetako nazioarteko politikei eta... [+]


Mas eta Ibarretxeren artean, Elorrieta falta zen Kursaalean

Artur Mas eta Juan Jose Ibarretxe. Bi lehendakari, bi ibilbide, amets bat: herrien erabaki eskubidea. Kataluniakoa nola doan azaldu zuen Masek, hemengorako bere klabeak Ibarretxek. Eta atzoko Kursaalen Joxe Elorrietaren izpiritua falta zen.


2017-02-22 | ARGIA
[ZUZENEAN] Ibarretxe eta Masen arteko hitzaldia

Kataluniako prozesua eta erabakitzeko eskubidea hizpide izango dute gaur arratsaldean Juan Jose Ibarretxe lehendakariak eta Artur Mas Kataluniako presidenteak Donostiako Kursaalen. Hitzaldiaren leku guzti beteta dagoenez, 19:00etatik aurrera zuzenean jarraitzeko aukera izango da... [+]


Sarek biktima anitzak elkartuko ditu bake eta bizikidetza jardunaldien baitan Gasteizen

“Giza eskubideak, Konponbidea, Bakea” jardunaldiak aurkeztu ditu Sarek. Azaroaren 28tik 30era bitartean Gasteizen egingo diren hiru mahai-inguruz osaturik egongo dira. “Bizikidetza, ezberdinekiko errespetua, elkarrizketa eta ekintza iraunkorra jendartearen... [+]


Eguneraketa berriak daude