Mari Galant

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2006ko ekainaren 11

Karibe itsasoa, 1493ko azaroa. Amerikarako bigarren bidaian, Cristobal Colon Karibeko hego ekialdeko artxipelago batera iritsi da. Multzoko irla nagusia zapaltzen duen lehen europarra da, eta Santa Maria de Guadalupe de Extremadura izena ipiniko dio. Egun, artxipelagoak Guadalupe izena darama.

Bidaiotan, Colonek hainbat euskaldun izan zituen bere tripulazioetan; horien artean Martin Cotillos kapitain pasaitarra. Mende bat pasatxo beranduago, Lope Martinez de Isasti lezoarrak Compendio historial de la Muy Noble y Muy Leal Provincia de Guipúzcoa (1625) lanean esan zuen, Cotillos izan zela Guadalupe eta Dominika artean dagoen uharte koxkorra «deskubritu» zuena eta hark bere emaztearen izena ipini ziola: Mari Galant. Isasti da gertakizuna aipatzen duen iturri bakarra, beraz, zuhurtziaz hartu behar da hark kontatutakoa.

Segurutzat jo dezakeguna da, Cotillos ez zela Mari Galant zapaltzen lehena izan. K. a. 300. urte inguruan populatu zuten arawak-ek, Guadalupeko gainerako irlak bezalaxe. Mari Galanti Aïchi esaten zioten irlako lehen biztanleek. VIII. mendean karibearrak iritsi ziren eta ez Colonek, ez Cotillosek, ez dirudi enbarazu handirik egin zietenik. Frantsesak izan ziren irla kolonoekin okupatuko zuten lehenak: 1648an 50 bat lagun Vieux-Fort-en ezarri ziren eta kotoia, tabakoa, mahatsa eta indigoa lantzen hasi. Baina karibearrek ez zuten bizikidetza baketsurako asmorik eta 1653an kolono guztiak hil eta haien buruak zutoinetan sartuta hondartzan ipini zituzten. Egun oraindik Plage du Massacre (sarraskiaren hondartza) izena du paraje horrek.

Hortik aurrera espainiarrak, frantsesak, ingelesak eta holandarrak liskarrean ibili ziren artxipelagoa kontrolatzeko. Kolono kopurua ugalduz joan zen heinean, indigena karibearrak desagertu ziren. Edo, hobe esanda, desagerrarazi zituzten. XVIII. mendean, ingelesek euren erasoak Guadalupera zuzentzen zituzten bitartean, holandarrek Mari Galant euren ganaduz eta esklabuz bete zuten. 1816an, azkenik, frantsesen esku geratu zen uhartea eta egun Frantziaren parte da, Guadalupeko Departamentuaren barruan. Baina Mari Galanten historia odoltsua ez zen hor amaitu, eta 1849an esklabu izanak jabe izandakoen aurka altxatu ziren.

Hiru mende eta erdi lehenago, Cotillos kapitaina etxera itzultzean, Mari Galant emaztea harro imagina dezakegu, 158 km koadroko irlak bere izena zeramala jakinda. Edo goibel, lur zati horretan isuritako odola aurreikusi izan balu. Gaur, Mari Galanteko 12.488 biztanleak inbasio berri bat jasaten ari dira: AEBetako turistak dira irlaren diru-sarrera nagusia.


Arrastoak

HIstoria egin ezazu. Babiloniako lorategiak, Efesoko Artemisiaren tenplua, Olinpiako Zeusen estatua, Rodasko kolosoa, Halikarnasoko mausoleoa, Alexandriako itsasargia eta Gizehko piramideak dira antzinako zazpi mirariak. Horietatik azkena soilik ikus dezakegu egun, eta horregatik, Bernard Weber-ek eta bere fundazioak -New Open World Foundation- mirari berriak hautatzeko garaia dela pentsatu zuten.
Webgune bat egin dute horretarako eta hasierako 77 hautagaietatik, 21 geratzen dira egun; Granadako Alhambra, Atenasko Akropolia, Moskuko Kremlin, Indiako Taj Mahal, Erromako Koliseoa edo Bilboko Guggenheim museoa horien artean. 2006a amaitu arte edozeinek eman dezake bozka www.new7wonders.com helbidean. Munduko zazpi mirari berriak zeintzuk diren 2007ko lehen orduetan jakinaraziko dute.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2019-02-17 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
Bikoizketaz haratago

2019-02-17 | Amaia Lekunberri
Brigitte Vasallo
"Nahikoa da, utzi maitasun erromantikoaren propaganda egiteari"

“Lagunak baino ez gara” esaldiaren gisakoak adibidetzat, monogamia harremanak hierarkizatzen dituen sistema piramidala dela defendatzera dator Brigitte Vasallo (Bartzelona, 1973) bere azken argitalpenarekin. Oveja Roja argitaletxearekin Pensamiento monógamo, terror poliamoroso (Pentsamendu monogamoa, polimaitasun terrorea) saiakera aurkeztu berri du idazle eta ekintzaile feministak. Monogamiaz, polimaitasunaren desbideraketa neoliberalaz eta harremantzeko paradigma berrien... [+]


Amarruen hiriburu

Urtebetez espetxeratu zuten Alfredo Ramirez txioak idazteagatik. Beste urtebetez izan da kartzelan Julen Ibarrola, errotuladorez kalean margoketa bat egiteagatik. Galder Barbado eta Aitor Zelaia espetxeratu dituzte 2014 eta 2015ean inoiz gertatu ez ziren erasoak egiteko “materiala gordetzeagatik”.


2019-02-17
ARGIAk zubereraz mintzo den ingelesa fitxatu du kontalari bezala, Ertzaintzarekikoak bideratzeko

Dylan Denny-Stearn Inglis gaztea proposatu dute ARGIAko kazetari bipilek Ertzaintzarekin errelatore lanak egiteko, bi aldeen arteko hizkuntza-gatazka bideratzeko.


2019-02-17
Maduro Venezian egiten ari dena "super gaizki" iruditzen zaio Gazteako esatari bati

“Veneziako diktadura” egiten ari den basakeriak ikusita, ezin duela gehiago isilik egon erabaki du Gaztea irrati-formulako Garazi Mondragon esatariak eta asteleheneko Dida Gaztea saioan Nicolas Maduroren kontra hitz egiteari ekin dio.


"Hizkuntz eskubideak bermatzen ez dizkiguten artean talka egongo da"

Arkaitz Zarraga eta Eneka Alvarez. Beren burua zurrunbilo mediatiko biren erdian aurkitu duten bi euskaldun ditugu. Biei administrazio publikoak hizkuntza eskubideak urratu dizkie, eta biek amaitu dute isun banarekin, gaztelania dotorean idatzita. Izebergaren punta dira, arreta deitzea lortu duten bi kasu, egunerokoan salatu gabe eta modu ikusezinean gertatzen diren euskaldunon aurkako erasoen multzo zabalean.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude