Pitillaseko aintzira. Urak agintzen duenean

Ainhoa Oiartzabal
2003ko urriaren 26a
Has gaitezen, bada, gure ibilbidearekin. Lehenik, bertara iristeko datu batzuk: IruƱeatik N-121 errepidea hartuko dugu Pitillaseko bidegurutze arte eramango gaituena. Bidegurutzean, Pitillasetik Santacarara doan NA-5330 errepidea hartuko dugu. Bi herri horien artean dago Pitillaseko heze gunea. Berehala ikusiko dugu behatokia, eta horren azpialdean autoa uzteko aparkalekua. Beste ezertan hasi aurretik, gure gomendioa zuzenean behatokira joatea da. Bertan, behar dugun informazio guztia jasoko dugu. Aukera mordoa eskaintzen digute: informazio panelak, ikusentzunezko zerbitzua, teleskopioa eta prismatikoak eskuragarri, material bibliografikoa, ibilbideen mapak, aldez aurretik eskatutako bisita gidatuak taldeentzat... Baina, badu gabezi handi-handi bat behatoki horrek: hizkuntza gabezia. Euskarak ez du kumerik egiten bertan, migrazioan dabilela ere, ez du atseden hartzeko baimenik, gainontzeko hizkuntzek bai, baina euskara ez da inon ageri.
Pitillaseko aintziran ibilbide bat baino gehiago egin daitezke, baina horietako batzuk, kumaldi garaian, martxotik ekainera, ez dira gomendagarriak, hegaztiei kalterik ez sortzearren. Garai horretan, aintzirara ahalik eta gutxien hurbilduko gara. Orain, urte osoan egin daitekeen ibilbide bat badagoenez, huraxe egingo dugu. Lehenik, behatokian ibilbidea azaltzen digun mapa geureganatuko dugu. Aparkalekuaren parean, bidegurutze bat ikusiko dugu. "Paseo 1" markatzen diguna hartuko dugu. Bidean zehar, poste batzuk ikusiko ditugu urdin koloreko zenbakiak marraztuak dituztenak. Ibilbide hau egiteko, pasealeku bat eraiki zen. Alde batetik, oinak ez bustitzeko eta bestetik, inguruko landareak ez zapaltzeko. Izan ere, ibilbide hau, hegaztiez gain, bertako landaredia aztertzeko ere egina dago. Landareak zerrenda ezberdinetan agertzen dira, jasotzen duten uraren arabera (ikus 37. orrialdeko marrazkia). Lehenengo zerrenda lurzoru lehorrean bizi diren landareek osatzen dute. Landare horiek idorreriari eta lurzoruko gazitasunari aurre egiteko hosto mamitsuak sortu dituzte. Puxika forma dute hostoek eta bertan, ura eta gatzak metatzen dituzte. Bigarren zerrendan, noizean behin uretan egoten diren landareak daude, ihia adibidez, hegazti askoren bazka eta babesleku dena. Hirugarren landarea erabat uretan bizi den lezka da, heze guneko erregina. Oso altuak izatera irits daitezke, hiru metrotarainokoak. Landare horrek eskaintzen die benetako babesa bertako animaliei, batez ere gizakiarekiko babesa. Konturatzerako, aintzirako uretara luzatzen den zaldain edo pasarela luzea ikusiko dugu gure aurrean. Puntaraino joanez gero, uretako eta lezka arteko hegaztiak errazago ikusiko ditugu. Ez da erraza hegaztirik ikustea hainbeste lezka artean, baina entzun, entzuten dira. Hegazti gehien ikusteko garaiak, urria-azaroa (pasea) eta otsaila-martxoa (kontrapasa) dira. Pitillas, hegazti migratzaileen atseden leku garrantzitsua da. Beste askorentzat, urte osoko bizilekua; basahate, kopetazuri eta txiliporta txikiarentzat, esate baterako. Hegaztiok ikusteko saiakera batzuk egin ondoren, bueltako bidea. Dagoeneko, sei zenbakia markatzen duen postea ikusiko dugu. Berehala, harrizko etxola txiki bat topatuko dugu. Garai batean uren irteera zen, inguruko lurrak ureztatzeko erabiltzen zena. Pauso gutxi batzuk emanda, berriz ere behatokira iritsiko gara.


Mundu mailako garrantzia duen heze gunea

XIV. mendean, Sabasan-eko urtegia izena jarri zioten. Urteak pasa ziren eta 70eko hamarkadaren hasieran, laborantzarako erabili nahi izan zuten. Baina ahaleginean soilik geratu ziren, lurzoruko gazitasunak ez baitzien utzi. Eskerrak. Ehiza erreserba ere izan zen, arau babesle zorrotzekin. Handik aurrera, heze gunea babesteko eta bere bizi iraupena ziurtatzeko ekimenak ugariak izan dira. Azkenik, 1996an, duen garrantziaz jabeturik, Nafarroako Gobernuak nazioarteko heze gune garrantzitsuak biltzen dituen Ramsar zerrendan sartzeko proposamena egin zuen. Zerrendan sartzeko erabilitako irizpideak ondokoak izan ziren:
- Txori zezen arruntaren presentzia eta kumatzeko erabili izana urte batean gutxienez.
- Ur oilanda txikiaren ohiko presentzia.
- Zingira mirotza inbernanteen presentzia.
- Bertan kumatzen duten lertxun hauskara eta gorriaren kolonien gorakada.
- Uretako hegaztien migraziorako atseden leku garrantzitsua izatea.
Beraz, gu ere ez gara edonola ibiliko halako leku pribilegiatuan. Behatokian ematen diren aholkuei kasu egitea behar beharrezkoa da. Batzuetan hegaztiak ikustea suertatuko zaigu, baina besteetan ez. Errespetuz jokatu behar dugu bertako bizidunekin, ez baita "Pitillas-eko zooa", Pitillaseko heze gunea baizik.

Orro egiten duen hegaztia
Laguntxo bat aurkeztuko dizuet. 75cm-ko garaiera, metro beteko hego luzera eta 1-1,3 kilogramoko pisua duen hegazti arrea. Txori zezen arrunta da bere izena. Izan ere, udaberrian, kumaldi garaian, itsasontziaren sirena edo zezenaren marrua gogorarazten diguten oihu sendoa sorrarazteko gai da. Mokoa, arpoi modukoa, arrantzurako. Lertxunen tankerako lepo luzea. Behatz eta zango luzeak, lohietan orekari eusteko eta ur hotzetan bero galera ekiditeko. Dagoeneko irudikatu al duzue gure gaurko protagonista? Bada, irudikatzearekin konformatu beharko dugu oraingoan, zeren txori zezen arrunta ikustea ia ezinezkoa da.
Gezurra badirudi ere, oso zaila da tamaina horretako animalia ikustea, izaera iheskorra eta kamuflatzeko duen trebetasun izugarria dela eta. Lezkadietako biztanle ezkutuena dugu berau. Lepo azpian, lezka koloreko bi zerrenda ditu. Haizeak lezka mugitu ahala, txori zezen arrunta, lepoa luzatua duela, lezkarekin batera mugitzen da batera eta bestera. Oso zuhurra denez, egunsentia atsegin du, baina habian kume gosetiak zain dituenean, sarriago ikusi ohi da hegan eta ohitura duen baino altuera handiagoetan. Nekez ikusiko badugu ere, entzutea ez da hain zaila, bere orroa, hiru kilometroko distantziatik entzun daiteke, Pitillas herritik esaterako. Beraz, erne belarriak. Heze guneetan inor ohartu gabe bizitzeko gaitasun hori bere merituz dela esan genezake, baina gure merituz ere bihurtu da hain ikustezin txori zezen arrunta. Hogeita hamar besterik ez dira geratzen penintsula osoan, hartzak baino gutxiago, baina askoz ere ospe urriagoarekin. Soinuarekiko oso sentibera da eta zer esanik ez pestizida eta metal astunekiko. Horri guztiari, habitataren suntsiketa eta legez kanpoko ehiza gehitu behar dizkiogu... amaigabea den oztopo zerrenda.
Nafarroako uretako hegazti mehatxatuen zerrendako lehena da, kasu honetan inongo ohorea ez dena, eta "iraungitzeko arriskuan" katalogatutako espeziea. Behar-beharrezkoa da espeziearen bizi iraupenerako, kumaldirako aukeratzen dituen heze guneak babestea eta habitat egokiak berreskuratzea. Horietako bat dugu Pitillaseko heze gunea.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2019-03-25 | ARGIA
2017ko 'Pohang' lurrikara frackingak eragin zuela aitortu du Hego Koreako gobernuak

2017ko azaroaren 13ean Koreako hainbat herri –tartean izena ematen diona– kaltetu zituen Pohang lurrikara bertan erregaiak fracking bidez erauzteko teknikak esperimentatzen dituen estazio geotermiko batek eragin zuela aitortu du herrialdeko gobernuak, gertakizuna ikertzeko izendatutako aditu taldea ondorio horretara iritsi denean.


2019-03-25 | Itzea Urkizu
Fatimetu Zenan: "Feminista naiz, baina feminismo unibertsala nahi dut, eta ez eremu jakin batera mugatutakoa"

Saharar errefuxiatuen kanpamenduetan jaio bazen ere, Fatimetu Zenan (1999) haurra zela iritsi zen Euskal Herrira; Bermeora, lehenik, eta Ikaztegietara, gero. Joan den martxoaren 8ko indar kolektiboa dario, oraindik, bere hitzei, eta feminismoa urte, herrialde, klase eta pertsona guztiengana iristeko modua aurkitu nahi du. Emakume sahararren nortasuna eta garrantzia plazaratzeko eguna antolatu dute bihar, herrian.


2019-03-25 | Txerra Rodriguez
Herri mugimendu hezeak

Allartean blogari txit handiari irakurri nion Txepetxek esan zuela militantzia “erotizantea” izan behar zuela, hau da, sormena eta gozamena dakarren militantzia, konpromisoarekin batera. Beste batean (non demontre? Tomas Villasanteri?) irakurri nuen herri mugimendu eraldatzaileak “hezeak” izan behar zirela.


2019-03-25 | Etzi.pm
"Erraustegiarekin hemendik urte batzuetara gertatuko da amiantoarekin gertatu dena"

Bego Zuza Hernanin (Gipuzkoa) jaio zen, 1960an. Bertan bizi da eta herriko gizarte mugimenduetan inplikatutako emakumea da. Zero Zabor taldeko kidea da. Argia aldizkariko lehendakaria da, baina ez dio karguari garrantzirik ematen. Ikusten dituen bidegabekeriei ematen die garrantzia gehiago. Halakoen aurrean, ez da hitz soiletan edo geldirik geratzen den horietakoa.


Ekozinemaldia 2019: aurten ere erauzketa-goseari hozka

Beste urte bat, Ekozinemaldi berri bat, planetaren egoerari gainbegirada berri bat, eta aise nabari da hazkuntza infinitoaren makinak etenik gabe dirauela parean aurkitzen duen guztia birrintzen eta baliabide naturalak murrizten, hazkuntza kontsakratuaren eta kontsumo geldiezinaren erritmora. (Ikusi Ekozimenaldiaren egitaraua osorik).


Sorgin izan, sorgin esan

Asteburu honetan, Sorgin Ehizaren Historiari buruzko I. Topaketa Feminista egin dugu Iruñeko Katakraken. Zuek lerro hauek irakurtzen ari zaretelarik, topaketan parte hartu dugunok Zugarramurdiko eta Sarako leizeetan egonen gara, hango museoak sorginei buruz helarazten duen mezuaren inguruan hausnartzen eta sorginen iruditeriarekin egiten den komertzializazioa salatzen.


Erabileraren aroa: begirada bat Ipar Euskal Herritik
MULTIMEDIA - solasaldia

Biarritzeko euskara teknikari Eneko Gorriren hitzaldia 2019ko Topaldian.

Hitzaldiaren sinopsia

Urteetako galtzearen ondotik, azken datu soziolinguistikoen arabera badirudi hiztun kopuru absolutua egonkortzen hasia dela Ipar Euskal Herriko hiru lurraldeetan. Zenbaki ofizialek 2011 eta 2016 artean 100 hiztun irabazi ditugula agerian ematen badute, ez dute islatzen jendartean sakonki aldatzen ari den prozesu bat: gaitasunen eraldaketa, familia transmisioaren etenaldia, erabileraren... [+]


2019-03-25 | Uztarria
Pasaiako segadaren 35. urteurrenean, Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak izan dituzte gogoan

Pasaiako segadaren 35. urteurrena gogoratzeko ekitaldia egin zuten joan den larunbat arratsaldean Azpeitiko azoka plazan. Hamaika kasu, aldarri berbera lelo hartuta, aurtengo ekitaldian Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak gogoan izan dituzte.

 


Artea irekita

Mundu honetan mugarik ezagutzen ez duen bakarra kapitala dela dirudi. Gainerako kontuentzat araudi, kontrol, debeku eta zentsura neurriak non-nahi eta nolanahikoak dira. Ikuspegi honen beste lagin bat erakutsi du Eusko Jaurlaritzak azken egunotan: urtean 12 kultur emanaldi egiteko muga ezarri nahi zien taberna eta areto txikiei.


2019-03-25 | Amaia Ugalde
Hilekoa plazara, artelanen bidez

‘Hilekoa gorria ote’ erakusketan artista eta idazle feministek hilekoari buruz egindako lanak batu eta plazaratu dituzte. Elorrion izan du lehen aldia erakusketak, eta herriz herri zabaltzea da antolatzaileen asmoa.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude