ARGIA.eus

2021eko apirilaren 20a

Udabarrin lur guztia ernemin


Jakoba Errekondo @bizibaratzea
2021eko martxoaren 25a
Maaltzaren (Pyrus pyraster) loratze ezin zuriagoa.

Zer usain du udaberriak? Galdera horri erantzuten saiatu da makina bat zientzialari eta poeta. Udaberria definitu behar horretarako. Jende gehienarentzat udaberriaren sarrera egutegiak mugarritzen du. Aurten martxoaren 20a. Gutxi batzuek sarrera hori egun horretako zein ordutan gertatzen den begiratuko dute, aurten martxoaren 20aren gure ordulariaren 10:37an. Urtero gertatzen da martxoaren 19 eta 21 artean. Ordu horren zergatia galdetuko du baten batek, eta jakingo du une horretantxe guk ikusten dugun eguzkiaren lurraren inguruko bira ekuatorearen parean dela. Ordutik atzera, gure ipar hemisferioan eguna gaua baino luzeagoa da. Horixe neurketa zientifikoa. Nik poetikoagoak maite ditut. 

Zenbaitentzat udaberria hemen den arrastoak bestelakoak dira. Batzuk animaliei lotutako aztarnak dira (“udaberriak odola aldatzen du”, dio esaerak): katua ohara jartzen denean (“otsaila, katuila”) edo astoa iel (“maiatza, asto aro eta hosto aro”), edo zapelaitz bikoteek bere hegaldi-dantza zaratatsuari ekiten diotenean.

Askok landareei begiratzen diete. Nire auzoko bat sahatsa (Salix spp.) loretan ikusi arte neguan bizi da. Beste batek haritza (Quercus robur) loretan ikusi arte ez du sinistuko udaberria asentatu denik. Emakume pare bat entzun izan dut aro berria zerk ote dakarren elkarri zipoka: batentzat elorri beltzaren (Prunus spinosa) loraldi zuria zen, bestearentzat maaltzaren (Pyrus pyraster) loratze ezin zuriagoa (“udabarrian makatza, udagoienan mahatsa”). Sinesgogorrenek elorri zuriaren (Crataegus spp.) loraketa usaintsuaren urrin mozkorraldirik gabe ez dute neguko arropa baztertuko.

Koloreen zantzua nabarmena da gure paisaiaren udaberrietan. Izan ere zuhaitzen bat edo landareren bat hartzen badugu seinale, toki bakoitzean udaberri bana genuke. Eta, hori gutxi balitz bezala, landare bakoitzak bere udaberria lekarke. Adibidez, gure etxearen inguruan haritz batzuk hostoz erabat jantzita daude, baita loretan ere, dagoeneko, eta beste batzuek hosto puntta besterik ez dute ageri, oraindik, begi ireki berrietan.

Nik batek eta besteek osatzen duten multzoari eta haren gorabeherei erreparatzen diet. Erreparatu sudurrarekin, eta ikusten dudanari usaina hartu. Bai, udaberriak bere lurrin berezia du. Euria egiten duenean lurrak askatzen duena bera; geosmina esaten zaio (grezierako “geo” lurra eta “osme” usaina). Batez ere bakterio batzuek sortzen dute, eta bere hedapenarekin lotuta dago. Usain horrek erakarriko ditu bera jan eta zabalduko dutenak. Iraupenaren usaina da, itxaropenaren usaina. Izerdi berriak piztuko ditu landare gehienen bizipozak eta gogoa. Neureak badoaz, izan ere uda hemen da...

Udaberriarekin ere poeta nagusi. Hala dio Ursula K. Le Guinek: “Zientziak zorrotz deskribatzen du kanpotik, poesiak zorrotz deskribatzen du barrutik. Zientziak azaltzen du, poesiak berekin dakar. Biek deskribatutakoa ospatzen dute. Zientziaren lengoaia eta poesiarena behar ditugu, ezjakina edo errua sendatzeko balio ez diguten datu pilaketa infinituetatik salbatzeko”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Landareak

Landareak kanaletik interesatuko zaizu...

Azkenak EGILEA
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude