ARGIA.eus

2022ko abuztuaren 15a

Santanaren gezurrak eta euskal mitologia

2022ko uztailaren 12a

Lotsagarria iruditzen zait Eitb, “euskaldunon irrati eta telebista” deiturikoa, Una historia de Vasconia telesailarekin egiten ari dena. Eta izugarri kezkatzen nau euskararen alde eta defentsan lan egiten duten erakunde eta eragile askoren isiltasuna, Eitb eta Alberto Santanaren eskutik datozen gezurrak eta erasoak ikusita.

Telesail horretako kapitulu askotan Santanak azaltzen duen bezala, badirudi mendebaldeko euskaldunok ez genuela euskaraz hitz egiten (euskalduntze berantiarra), ez genekiela ehiza eta arrantzarik egiten, lege propiorik ez geneuzkala, modu primitibo baten bizi ginela, eta abar. Eskerrak erromatarrak etorri zirela gu "demokratizatzera" eta euren bizimodu modernoa erakustera.

Una Historia de Vasconia telesaila egiak ez diren gauza dezente esaten ditu, baina oraingoan euskal mitologiaren kapituluan zentratuko naiz. Atera daitekeen ondorioa da euskal mitologia ez dela existitzen, oso berria delako. Aupa Santana, zuk bai dituzula borobilak. Hona hemen berak esandako adibide batzuk:

Gure lamiak, bere ustez, Horaziok aipatzen duen greziar mitologiako lamietatik datoz, emakume aurpegia eta suge gorputza zituzten afrikar espektroak zirela esaten du, Noël parafraseatuz.

"'Historiagile’ honek, bere Ama Lurra pasioz maite duela dio, baina bitartean, gure ondare mitologiko-kulturala gutxiesten du"

Gure basajaun, Santanaren arabera, Erromako mitologiako Silvano landa-jainkotik dator, Noëlen arabera basoen buru zena.

Gure Tartalo, greziar mitologiako ia izen bereko Tartaron aurkitzen du bere jatorria Santanaren arabera, Homeroren ustez infernuetako leku bat da, eta Polifemoren fabulatik elikatzen da, egile greziar beraren Odisea-n hitz egiten den begi bakarreko erraldoia.

Eta gure Mari jainkosari buruz (Toti Martínez de Lezeak aipatzen duen Amari, Ama Lurra hainbat autorek aipatzen diguten bezala, edo Ama Lur), Santanak dio ez dagoela inolako agiri-ebidentziarik bere kultua historiaurrean egin zela ziurtatzeko. Horixe astakeria!!! Nola frogatuko da dokumentu epigrafikoen (agiriak) bitartez idazkerarik ez zegoenean?

Inkisidore, kolonizatzaile eta garaileen historia kontatzen duen ‘historiagile’ honek bere Ama Lurra pasioz maite duela dio, baina bitartean, gure ondare mitologiko-kulturala gutxiesten du momentu oro, baita gure hizkuntza, ohiturak, izaera, legeak, matriarkatua eta abar, telesailaren beste kapitulu askotan ikusi daitekeen bezala. Eta hori gutxi ez balitz, kapituluaren amaieran ondorengoa esaten digu: esnatu. Hitz horrekin zer esan nahi digu Santanak? Euskaldunok gure amets fantasiazkoetatik esnatzeko deia egin digu? Santana eta euskal telebista helburu berarekin tematuta behin eta berriro… Esan liteke etsaia etxean bertan dugula.

Mitologia unibertsalari buruz zerbait irakurri duen edonor konturatu daiteke antzekotasunak daudela euskal mitologia, mitologia greko-erromatar eta germaniarraren artean. Baina horregatik ez dugu pentsatu behar batzuk besteen zordun direnik. Azken mendeetan hainbat autorek aipatu duten bezala, denek iturri komun beretik edan dute, Historiaurreko kultura matriarkal mediterranear-europarretik hain zuzen ere. Eta horietatik guztietatik gaur egun bizirik jarraitzen duen bakarra gurea da, euskaldunona, euskal kultura.

Beraz, Alberto Santana eta diru publikoarekin euskaldunon aurkako erasoak eta zientifikoki frogatu gabeko teoriak lau haizetara zabaltzen duzuen guztioi, aski da esateko garaia heldu da. Baina nor naiz ni, idazten ere ez dakien fundamenturik gabeko Gorputz Hezkuntzako irakasle alfer eta arduragabeko bat ez bada? Nor naiz inori gomendioak emateko? Nor naiz ‘historiagile jakitun’ bati ezer esateko? Baina, ni ez banaiz inor esan beharrekoak esateko, non daude gure hizkuntza eta kulturaren alde lan egiten duten euskaltzain eta euskaldun peto-petoak? Euren poltronan eroso akaso? Ez al dute ezer esango? Zeren beldur dira? Daukaten kargua galtzearen beldur?

Eta gure hizkuntza, ondarea, historia, kultura, eta abar maite dutela esaten duten euskaltzain guztien isiltasuna ikusita, Una Historia de Vasconia-n kontatzen diren gezur guztiei aurre egiteko, izugarri gogoratzen ditut Henrique Knörr eta Txilladergi handiak. Eurak bai egin zutela lan euskararen alde bizi guztian (beste asko euskara, euskaldunon ondarea eta historiari esker bizi dira poltronetan eroso); milaka eta milaka adibideen artean,

Iruña-Veleiako aferan egiazkotasunaren aldeko iritzia argi eta garbi adierazi zuten hainbat eskutitzetan, euskal munduko ‘jakitun’ asko faltsutasunaren alde agertu ziren bitartean. Baina gehiegi ez luzatzearren, gai hori hurrengo baterako utziko dugu, Iruña-Veleian gertatutako guztia ehunka artikulu, film eta telesail egiteko ematen baitu.

Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora

ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.

Kanal hauetan artxibatua: Irakurleen gutunak  |  Historia

Irakurrienak
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude