Landareek diote lurraren berri

  • Paisaia hautematen dugun hori dela esaten dugu. Hauteman edo sentitu edo antzeman edo nabaritu edo aditu edo begiztatu. Ikus dezagun. Ikusten dugun guztia da paisaia, eta paisaia hautemanez bere bilakaera eta guk (gure aurrekoek eta guk) bertan bizitu dugun historia eta istorioak ezagut ditzakegu. Laster ilar lekak irakurri eta barruko aleak argitara aterako ditugun bezalaxe, paisaia irakurriz bertan dirauten arrastoekin gure birramonen, gure amonen, gure amen, hau da, gure bizimodua azaleratu dezakegu.  


2022ko otsailaren 07an - 06:11
Azken eguneraketa: 07:20

Oso-osorik geuk sortu dugun paisaia bizi dugu. Bai, hor ikus dezakegun guztia guretakoren batek egina da. Eraiki, eraitsi, su eman, landatu, kimatu, bota... Dena gure lanen ondorio.

Irautetik bizitzera dagoen tarteko koska leuntzen, bizimodua errazten ikaragarrizko lanak egin izan dira, tokian tokiko naturak bertarako nahiko ez lukeena egin arte. Eta hortik datoz porrotak, naturaren aurkako teknikenak: ongarri kimikoak, pestizidak, transgeniko okerrak eta abar. Gure lan agronomiko egoskor oker horien adibide adierazle askoak dira desagertze ezagunen erreka-jotzeak: gaztainondoarena (Castanea sativa) eta pinu beltza edo azkarra edo intsinis pinuarena (Pinus radiata). Jo gabe baina errekarako bidean da beste ugari: Euskal Herri hezeenean mahatsa (Vitis vinifera), fruta hezurduna ematen duten arbolak (gereziondoa Prunus avium, mertxikondoa Prunus persica, abrikotondoa Prunus armeniaca...), intxaurrondoa (Juglans regia) eta abar.

Bizimodua erraztea gauza bat da, bestea diru gehien egiten duen hura nahitaez jarri beharra, itsu-itsu.

Itsukeria utzi eta ikusten hasi beharko genuke. Begiratu eta ikusi. Eta ikusiz aditu. Aditu, ulertu, atzeman, jabetu, konprenitu, erdietsi eta iskidatu. Jantzi. Horretarako, irakurri egin behar, lurrak dioena irakurri. Toki bakoitzean dugun landaretzak nahikoa esaten digu paraje horretaz, zer den eta zertarako den egokia. Haltza (Alnus glutinosa) lur urtsu edota astunetan hazten da. Uztaoa (Rumex spp.) berdin. Asunak (Urtica dioica) lurrak nitrogeno gaindosia duela dio. Belarri-karatsa edo basakara (Asarum europaeum) ilun, heze eta lurpea karetsua duten tokietan bizi ohi da. Andurak (Sambucus ebulus) eta mendak (Mentha spp) lur aberatsa erakusten dute; ez alferrik Nafarroan honela diote: “Campo de ebrus y mendas, no lo vendas” (Andura eta menda zelairik ez saltzeko). Ezkerte beltzak (Convulvulus arvensis) lur ito astunak eta materia organiko edota nitrogeno gaindosia dutenak erakusten ditu. Oteak (Ulex spp.) lur azidoak, pH baxukoak maite ditu. Milazuloa, hosto-argala, lukurusa edo baita santio-belarra esaten zaiona (Hypericum perforatum) kaltzioa dagoen lurrean etorriko da edo behintzat pH altua duenean; eta toki eguzkitsua dela esango digu. Haritzak (Quercus robur) eta ametzak (Quercus pyrenaica) lur azidoak dituzte gustuko; alderantziz, erkametzak (Quercus faginea) eta abaritzak edo txaparroak (Quercus coccifera) lur basikoak.

Landare adierazleak esaten diegu. Ikusi eta ikasi. Erakusteko daude, ez dago horrelako unibertsitaterik. Hain errazik eta merkerik behintzat ez.  


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Landareak
Udan datorren buztingilea

Hego luze eta zorrotzak eta v formako urkila-itxuradun buztana duen hegazti hau ikustean badakigu Euskal Herrira uda heltzear dagoela. Bizkarraldea eta buztana beltzak ditu, distira urdinxkekin, papar gorria eta azpialdea, aldiz, zurixka. Euskaldunon sinesmenetan presentzia... [+]


2024-05-27 | Garazi Zabaleta
Arsue zerbitzua
Ardi suhiltzaileak Lizarran

Lehen begi kolpean, ohiko artaldea dirudi argazkikoak, ezta? Bada, ez… ardi horiek suhiltzaile ere badira eta. Nafarroako Zunbeltz Nekazaritzako Test Guneak zerbitzu berria eta berritzailea jarri du martxan Lizarraldean: Arsue, edo artalde suhiltzaile estentsiboa... [+]


2024-05-20 | Jakoba Errekondo
Marrubiak kantari bildu behar dira

Marrubizalea al zara? Udaberriaren atea irekitzen du marrubiak. Egun bi marrubi talde ezagutzen dira, mailukiak edo basatiak (Fragaria vesca) eta marrubi tzarrak (Fragaria x ananassa). Biak paretsu loratzen dira, udaberriko ekinozioarekin. Aspaldikoak dira gurea baino lurralde... [+]


2024-05-20 | Garazi Zabaleta
Biezko
“Baso jangarri txiki batekin hasi ginen, baina kaos gehiago nahi genuen”

Urteak daramatzate Atxondoko Biezko baserrian bizitzen eta lanean Aner Garitaonandiak eta Oihane Lekunberrik. “Kaletarrak ginen gu, nik enpresa eta turismo ikasketak egin nituen, baina mundu hori ez zitzaidan gustatzen…”, azaldu du ekoizleak. Lekunberrik,... [+]


Oinutsik dabilen ibiltaria

Gertukoa dugu oso bere irudi bitxia: ur gainean flotatuaz, gu txikitan oheko koltxoiaren gainean korrika eta saltoka ibiltzen ginen antzera. Zentzuzkoa da pentsatzea animalien gorputzak uretan hondoratu egiten direla ur-azalean ibiltzen saiatzen direnean, baina zapataria ez da... [+]


Eguneraketa berriak daude