Marta Cardenas

"Europako arteari begira bizi gara, baina adierazpide mordoa dabil munduan"

  • Erlea aldizkariaren 5. alea ilustratu zuen Marta Cardenas margolariak. Madrilen bizi den arren, Bilboraino egin zuen zenbaki haren aurkezpenaren karietara. Oholtzara igo eta euskaraz hasi zen, Bidegoiango hizkera jatorrean, beraren lanaren berri herdoilik gabe ematen.

Miel Anjel Elustondo
2012ko apirilaren 08a

Irakurri dugu Erlea aldizkarian Bernardo Atxagak egindako elkarrizketa, zure objektuen ingurukoa. Objektuez ez ezik, bizitzaz ere ari zara bertan, haurtzaroaz eta beste. Ikusiak ditugu zure margoak. Nola hasi zinen margotzen ez dakigu…

13 urte nituenean, gelako txikiena nintzen. Neska emakume egiten hasten zen garaia zen. Ni infantil xamarra nintzen, nonbait, eta mutilek gainerako neska guztiei begiratzen zieten. Niri ez. Neskak, orduan, ni baztertzen hasi ziren, mutilen gustukoa ez nintzelako. Neska haiek, gainera, nik ez bezalako interesak zituzten. Gregory Peck zuten haiek buruan, ez beste ezer, ez beste inor. Bakarrik geratu nintzen, eta hori sufrikario latza izan zen niretzat, lagunik ez izatea oso gaizki ikusia zegoen-eta. Adin horretan, neskak oso dira krudelak.

Eskolan bakardadea. Zer moduz etxean?

Etxean ondo. Begira, gure etxean arte zaletasun handia zegoen. Aitaren aldeko aitona arkitektoa zen, eta familia hartan denek marrazten zuten. Gure aitak berak, zoragarri marrazten eta margotzen zuen. Erraz egiten zuen. Hizkuntzetarako giroa zegoen, eta arte zaletasuna ere bai. Etxean ondo, eskolan gaizki! Ez nengoen gustura, eta mojak ere ez zeuden gustura nirekin. Arraroa nintzen, ez zekiten zer egin nirekin. Han, artaldekoa izan beharra zegoen. Deskuiduan komunetan erretzen bazenuen, bazekiten nola jokatu. Bazekiten zer egin mutilen atzetik zebilen neskarekin. Baina ez zekiten zer egin lagunik ez zuen neska arraro batekin, nirekin. Nik margotu egiten nuen, nota onak nituen gai guztietan, asko estudiatzen nuen… baina “espiritu txarra” nuen. Omen. Alegia, mojek kontatzen zutena ez zitzaidala axola. Hala esaten zuten mojek. Nire nota onak gorabehera, behin ere ez ninduten gelako lehena jartzen. Bigarrena beti.

Nola askatu zen korapilo hura?

Sasoi hartan, Menchu Gal etorri zitzaigun etxera, ohi zuenez. Lehenago ere erretratuak eginak zizkigun, ahizpari, niri… Etorri zen batean, margotzen hasi nintzen neu ere, eta orduantxe, ni: “Hara, margolaria naiz eta! Margolaria! Zoragarria!”. Margotzen hasten nintzen, eta atera egiten zitzaidan margolana. Zoramena izan zen. Margoa bat-batean azaldu zen nire bizitzan!

Bat-batean?

Bai, bat-batean. Eta bat-batean deskubritu nuenez, eta pentsatzeko gauza nintzen sasoian, begiek ikusten zutena paperean jartze hura sekulakoa izan zen. 1959 inguruko kontuez ari naiz… Erretratuak egitea gustatzen zitzaidan, pertsona bat, haren begiak, haren bizia, eta betiko utzi paperean. Beti zen ezberdina, beti, kasu bakoitzean diferentea, hutsetik hastea bezala, suspense eta guzti, magia zen! 15 urte nituen ordurako, Batxilergoko seigarren urtean, eta urtea neraman margotzen. Goizean goizago jaikitzen nintzen, bizpahiru urte neramatzan horretan, eta aita ondoan nuela, seietatik zazpietara margotu egiten nuen. Gero, gelan bakarrik sartuta margotzea gehiago gustatzen hasi zitzaidan, blok handi batean. Eskolara eraman, blok hari begiratu eta egundoko poza izaten nuen. Handik hilabete batzuetara, Usua Gabarain ezagutu nuen, hirugarren mailako ikaslea, eta hari ere margotzea gustatzen. Eskolara baino lehen, margotzera joaten ginen, ikasturte amaieran, goizean argia zegoenean.

Nora joaten zineten, zer margotzen zenuten?

Donostiako moila, Ulia, Igeldo, burdinazko zubia, Kontxa. Legenda bat egin zuten gure inguruan, gu margolari ginen, margotzen ibiltzen ginen, goizeko seietan jaikita! Igandetan ere horixe egiten genuen, gure koadernoetan margotu. Garai hartan bertan, idazten hasi nintzen. Asko gustatzen zitzaidan, eta gustatzen zait oraindik. Nire bizimodua kontatzen nuen, digeritzeko, nire inguruan zer pasatzen zen konturatzeko, entenditzeko, eta, behin edo behin, honetaz eta hartaz pentsatzeko. Zoriontsu baino zoriontsuago nintzen. Kezka bat besterik ez neukan, margotu ala idatzi? Berdin zion, artista izatea zen inportantea! Batxilergoa bukatu nuenean, udan, oleo kutxa eskatu nuen, eta erosi zidaten. Eta eskolak hartzen hasi nintzen Gipuzkoako Elkarte Artistikoan Jesus Gallegorekin. Oso irakasle ona. Marrazkiak hobetzen hasi nintzen, ikatza hartu eta itzalak egiten azkar-azkar, tiraderak forratzeko paper zuri handietan. Eta, batez ere, margolana borobiltzen ikasi nuen. Bagenituen modeloak ere, gazteren bat, Parte Zaharrean harrapatutako mozkorren bat… Sos batzuen truke, hantxe hura.

Usua Gabarain eta Jesus Gallego aipatu dituzu, bidean lagun…

Eta aita! Aitak hurretik segitzen zuen nire bidea, nire abenturak. Pozik zegoen, eta koadernoa hartzeko eskatzen zidan beti, edozein lekutara joateko ere. Blok gabe ez zegoen artistarik, haren iritziz. Koadernoa hartzeko eta hartzeko ari zitzaidan beti aita. Ahizpa Elenaren lehen jaunartzera, koadernoa. Erromara –kongresu bat zuen aitak–, koadernoa. Londresera, koadernoa. Diapositibak egiten zituen aitak, eta gero, etxean erakusten zizkigun. Behin, han ari zen: “Eta hau Matxakita da, Picadillyn margotzen”. Matxakita esaten zidan, Machaquito toreatzailearen izenean. Horrela aita, koadernoa hartzeko niri beti, eta horrela ni, margotzen beti. Etxean asko lagundu zidatela esan nahi dut, benetan.

San Fernandoko Eskolan ikasi zenuen Arte Ederrak, Parisen ere ikasi zenuen… Natural-natural etorri zen dena?

Bai. Margotu ala idatzi, problema horixe besterik ez neukan. Aitaren lehengusu batek konbentzitu zuen ni margotzera bultzatzeko. Lehengusu hura margolaria zen, eta Madrilen bizi zen. Nik Arte Ederrak ikasteko esan zion, eta horrela. Ingalaterran egon nintzen, barnetegian, eta handik etorrita, 17 urte nituela, Madrilera, Eskolara, ikasketak egiten hasteko nire burua prestatzera. Ikasketak egin eta beka izan nuen Parisera joateko, gehiago ikastera. Ondo nengoen han, eta hantxe geldituko nintzen. Baina handik Donostiara etorri irailean, ikasturtea hasi baino lehen, gurasoak ikustera, eta auto-stop egiten ari nintzela, Irungo irakasle batek hartu ninduen, marrazki katedraduna, lagun egin ginen, eta bertan gelditzeko konbentzitu ninduen. Eta irakasle izan nintzen institutu batean. Gero bota egin ninduten handik, garai hartako giroa horrelakoxea zen eta.

Nola etorri zen zure lehen erakusketa? 1970ean, Donostian.

Arte Ederrak ikasten hasi nintzen urtean, 18-19 urte nik, behin, zineman, Eduardo Chillida ikusi zuten gurasoek. Aitak lehendik harremana izana zuen Eduardorekin, nonbait. Eta esan zion: “Begira, hauxe da gure alaba, Marta. Arte Ederrak ikasteko hartu dute Madrilen. Margolaria da”. Eta Chillidak: “Oso ondo”. Nik esan nion gustura ikusiko nuela bere estudioa eta hau eta hura. Berak, baietz, hots egingo zidala. Baina ez zuen hots egin. Orduan, eskutitza idatzi nion, bere eskultura lanak ikusi nituela Madrilen, Biblioteka Nazionaleko erakusketa areto batean. Haizearen Orraziaren lehen eskulturak ziren, eta eskutitzean esan nion gustatu zitzaizkidala, eta zergatik. Orduan bai, kasu egin zidan. Ikusi nuen lehenengoan Rafa Ruiz Balerdirekin ikusi nuen. Nire estudiora etorriko ziren biak gero, udan. Neguan, Rafaren eskuetan jarri ninduen Eduardok. Lanik gabe geratu nintzen hartan, erakusketa egiteko amorratzen nengoela esan nion Eduardori, zenbait lekutara joan nintzela margolanak erakustera, baina inork ez zidala kasurik egiten. Orduan, Eduardok Huts galeriako arduradunarekin hitz egin zuen, ikusi zituen nire lanak eta erakusketa egin nuen. Jende asko etorri zen, eta asko saldu nuen, gustatu egin zitzaion jendeari. Eta berehalaxe, Bizente Ameztoi, Zuriarrain, Carlos Sanz… inguratu zitzaizkidan, lagun izan ginen. Taldea osatu genuen, eta zenbait lekutan erakutsi genituen gure lanak, Donostian, San Telmon; Durangoko Ezkurdia plaza inauguratu berrian; Bilbon, Grises galerian… Erakusketa bat bestearen atzetik etorri zen, ondo saltzen ziren nire lanak, eta ordu arteko eskolak eta gainerakoak utzi eta margotzen hasi nintzen, erabat.

Zer duzu, gaur egun, arkeologia zaletasuna, milaka urte dituzten marrazkiekiko afizio hori?

Saharako zibilizazioen gaineko liburua ari naiz irakurtzen oraintxe. Historiaurreko garaitik hona, Saharan zer izan den aztertzen da bertan. Arkeologia ez ezik, antropologia gustatzen zait. Edo, nahi izanez gero, munduko kulturetako artea. Duela hogei, hogeita bost urte, ekialdera jo nuen, Txinako eta Japoniako artera. Berrikitan, Indiakora. Han izan nintzen 1996an. Herri guztien artea, beraz. Afrikako arte eta mitologia. Koaderno mordoa daukat idatzia, bateko eta besteko arteaz ere hainbat ohar, munduko kultura guztiak interesatzen zaizkit, eta garai guztietakoak. Himalaia, Kaukaso…

Zer duzu erakargarri munduko kulturetan?

Europako arteari begira bizi garela uste dut, gainerakoei guztiz itxita. Europakoa besterik ez dugu ikusten, eta, bitartean, adierazpide mordoa dabil munduan, emozioak transmititzeko bide ezberdin pila, edertasuna sortzeko hainbat era. Zertan itxiko ditugu gure buruak? Ezta pentsatu ere! Ireki! Nik, nire margolan eta grabatuekin batera, Getarian hegaluzea deskargatzeari buruzko erreportaje grafikoa egina daukat, norbaitek argitaratu nahiko balu ere, zain. Itxita bizi? Ez. Ireki!

Nortasun agiria

Marta Cardenas Diaz de Espada (Donostia, 1944). Leongoa zuen aita –sendagilea–, Donostiakoa ama. Deban udan ezagutu zuten elkar, eta Donostiara ezkondu. Hantxe sortu zen Marta, zortzi senideko familian. Arte Ederrak ikasi zuen Madrilen, eta Parisen sakondu zituen ikasketak. 1970ean egin zuen lehen erakusketa, Chillidak bideraturik, Donostiako Huts galerian. Estreinako hartan izandako arrakasta lagun izan du harrezkero. Munduko kulturak maite ditu, haietan ikusten dituen bide mugarik gabeak, milaka urte dituzten aztarna biziak. Madrilen bizi da, Luis de Pablo musikagilearekin ezkondurik, eta han ikasi zuen euskaraz.

Azken Hitza
Edorta Kortadi

“Erakusketa bat egitekoa nintzen, eta sarrera hitzak eskatu nizkion Edorta Kortadiri. Edortak pinturaz hitz egiten du. Besteek, ez. Honek soziologiari buruz, hark politikaz, eta, batez ere, filosofiari buruz idazten dute. Edortak ez. Niretzat Edorta da arte kritikaririk onena”.


Azkenak
2016-05-25 | Etxalde
Ossau Irati, Idiazabal edo Erronkari gasnak Kanadan ekoiztuak CETAren gatik?

Europa eta Kanadaren artean negoziatzen den libre merkatuko akordioak hainbat sor marka ez ditu babesten. Ossau Irati ardi gasna sor marka horietarik da eta ELB sindikatak salatu du joan den astean CETA izeneko akordioa onartua balitz, Ossau Irati eta beste hainbat izen libreki erabiltzen ahalko dituztela Kanadako laborari eta enpresek.


2016-05-25 | Ahotsa.info
Ostegunetik aurrera, Iruñea Nola? jaialdiaren bigarren edizioa ospatuko dute Arrosadian

Iazko Iruñea After Barcinaren ostean (Katrina haizerauntsiarekin analogian) aurten Nola Arga ibaitik Sadar ibaira mugituko da. Aurtengo jaialdia Arrosadia Bizirik-eko kideekin batera eraiki dute.


2016-05-24 | ARGIA
Kontxako hondartzan irudikatuko dute Donostiako metroaren "zentzugabekeria"

Donostiako metro proiektua gelditzeko sortutako Sator Alaia mugimenduak aste honetan egingo diren bi ekintzatan parte hartzeko deia egin du. Batetik, ostegunean, maiatzak 26, gai horri buruz egingo den Udaletxeko osoko bilkuran elkartu eta egitasmoarekiko desadostasuna adieraziko dute. Bestetik, salaketa ekitaldia egingo dute larunbatean, Kontxako hondartzan.


2016-05-24 | ARGIA
Arnaldo Otegi, EH Bilduren lehendakarigai

EH Bilduko oinarriek Arnaldo Otegi hautatu dute EAEko hurrengo hauteskundeetarako lehendakarigai. Euskal Herri osoan eginiko batzarretan hartu dute erabakia, gehiengo zabal baten onespenaz. Otegik asteazkenean egingo du bere lehen agerpen publikoa lehendakarigai gisa. Bilboko Euskalduna Jauregian izango da, Hobetzeko entzun ekitaldi zikloari jarraipena emanez; zikloko lehen saioa larunbatean egin zuen, Iruñeko Labriten. 


2016-05-24 | ARGIA
Idomeni: errefuxiatuak kanporatzen hasi dira

Harrera zentroetara eramaten ari dira Idomeniko errefuxiatuak. Ehunka polizia ari dira operazioan parte hartzen; kazetari eta boluntarioei alde egiteko eskatu diete. Greziako Gobernuko Errefuxiatuen gaietarako bozeramaile Giorgos Kyritsisen esanetan, hamar egun beharko dituzte errefuxiatu guztiak lekualdatzeko. Haren arabera, uneotan 6.000 leku dituzte harrera zentroetan eta 8.000 izango dituzte egun batzuren buruan. Datu ofizialek diotenez, 8.424 errefuxiatu daude Idomenin.


Zauritu ugari 'Banc Expropiat' gunea hutsarazi osteko istiluetan Bartzelonan

Istiluak izan dira astelehen gauean Bartzelonako Grácia auzoan, El Banc Expropiaten hutsaraztea salatzeko manifestazioan. 20:50ean hasi da protesta. El Banc Expropiat gune autogestionatura iritsitakoan, Mossoak oldartu egin zaizkie 1.800 inguru manifestariei, zenbait kide ateko burdin xaflak kentzen hasi direnean.


Aroztegiaren proiektuarekin aurrera segituko du Geroa Baik; EH Bildu galdeketaren alde azaldu da

Ekainaren 5erako Aroztegiaren inguruko galdeketa eginen dute Baztanen, udalak deituta.


2016-05-24 | ARGIA
Van der Bellen ekologista Austriako presidente, ozta-ozta ultraeskuinari aurrea hartuta

31.000 botoko tarteari esker irabazi ditu Alexander van der Bellen ekologistak presidentetzarako hauteskundeak Austrian. Aurreikuspenen arabera FPÖ ultraeskuindarreko Norbert Hofer suertatu behar zen garaile, izan ere aurretik zegoen igandeko bozketa eta gero, baina posta bidezko bozek ezustea ekarri dute. Hala, Van der Bellen izango da Austriako presidentea, botoen %50,3 eskuratuta.


2016-05-24 | Arabako Alea
Alderdiak deitu dituzte ekainaren 7an Barrongo urtegiari buruz hitz egiteko

Arabako Kongresurako zerrendaburu guztiak bildu nahi ditu Barrongo urtegiaren kontrako plataformak mahai-inguru batean urtegiari buruz hitz egiteko. 


2016-05-24 | Mikel Asurmendi
Herri Elkargo bakarraren aurkako helegitea aurkeztu dute hainbat hautetsik

Ipar Euskal Herriko 60 hautetsi baino gehiagok helegite hierarkikoa aurkeztu dute Herri Elkargoa proiektuaren kontra, kazeta.eus-ek zabaldu duenez. Antza, Euskal Kosta-Aturri elkargoak ere helegitean parte hartu du, baina Angeluko auzapez eta elkargoaren presidente Claude Olivek ez du sinatu.


Balio natural "esanguratsua" aurkitu dute Belartza-2 industrialdearen obretako gunean

Gipuzkoako hamahiru talde natur zale biltzen dituen Naturkon plataformak Belartza-2 industrialdearen inguruko balorazioa egin du, “Udalak proiektua gauzatzeko duen interesa ikusita”, bertako lanak legez kanpokoak direla salatu eta egun gutxira.


Esquadra Mossoek Bartzelonako gune autogestionatu bat hustu dute

Esquadra Mossoek zortzi ordu behar izan dituzte bankuan zeuden bi pertsonak eraikinetik ateratzeko, La Directa hedabideak argitaratu duenez.


Erraustegiaren aurkako M29ko giza-katerako izena lehenbailehen emateko deia

Datorren igandean, maiatzak 29, osasunaren alde eta erraustegiaren kontra Onkologiko eta Diputazio bitartean egingo den giza-katerako egun gutxi geratzen direla eta Errausketaren Aurkako Mugimenduak herritarrei dei egin nahi die izena lehenbailehen eman dezaten, igandea bitartean antolakuntza-lanak ahalik eta txukunen burutu ahal izateko.


Ipar Irlandako hiru emakumek poliziari aitortu diote abortatzeko pilulak hartu dituztela

Hiru emakumek abortatzeko pilula ilegalak hartu dituztela adierazten duen idatzi bat aurkeztu dute Derryko polizia etxean, Ipar Irlandako abortuaren lege murriztailearen aurkako protestan.


2016-05-24 | ARGIA
PSEko kideek bakarrik hitz egingo dute Siriako errefuxiatuei buruzko solasaldi instituzionalean

“Siriar errefuxiatuen krisiari buruzko begiradak” topaketaren bigarren zatian erakundeen zereginaz hitz egingo dute. Gonbidatu guztiak PSEko kideak dira, Donostia 2016ren barruko ekintza den arren.


Lehen sektorean euskal erkidegoen arteko hartu-emana jaitsi egin da krisi garaian

Elikagaien industriak eta lehen sektoreak azken urteetan gorakada izan duten arren, Nafarroa eta EAEren arteko negozio bolumena txikitu egin da, Gaindegiak egindako azterketa baten arabera.


2016-05-23 | Anboto
Sexismorik gabeko Ibilaldia helburu, ehunka eragile more igandean Durangon

Parekidetasuna zeharlerro moduan landu dute Ibilaldian, eta, horretarako, lau pertsonako lan-taldea sortu dute.


Euskarazko haur eskolak bermatzeko eskatu diote kaltetutako familiek Iru˝eko Udalari

Haur eskolen eskaintza "desorekatua eta ulergaitza" dela salatu dute, eta hizkuntza eredu aldaketa etetea "bidegabea" dela.


Teo Salomon gaztearen atxiloketa salatu du Aitzinak Baionan

Parisko Terrorismoaren Aurkako epaileak agindu du gaztearen atxiloketa. Zehaztu gabeko ekintza bat egotzi diote. Elkarretaratzea deitu du Aitzinak atxiloketa salatzeko.


2016-05-23 | Gaizka Izagirre
"Al otro lado": munduko harresien eguneroko drama islatzen duen telesail-dokumentala

Berlingo harresia erortzean, bereizketa harresiak iraganean artxibatu genituen. Errealitateak justu kontrakoa dio ordea. Orain, harresiz beteriko mundua erakutsiko digute Pablo Iraburu eta Migueltxo Molina zuzendariek Al otro lado dokumental sortan.

ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA