Sarrionandia - Euskadi Sariak

Euskadi Sarietako lokatzetatik, ondorio batzuk

  • Joseba Sarrionandia “garbi” dago eta jaso ditzake Euskadi Saria irabazteagatik dagozkion 18.000 euroak. Hala esan du Eusko Jaurlaritzako Kultura Sailak joan den astean, Espainiako Auzitegi Nazionalaren bedeinkazioa jaso ondoren. Baina aurtengo edizioko polemikatik landa, ondorio zabalagoak ateratzeko balio beharko luke gertatutakoak.

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2011ko abenduaren 04a
Blanca Urgell Jaurlaritzako Kultura sailburua eta Marije Sarrionandia, Euskadi Sariak banatu ziren ekitaldian, azaroaren 23an.
Blanca Urgell Jaurlaritzako Kultura sailburua eta Marije Sarrionandia, Euskadi Sariak banatu ziren ekitaldian, azaroaren 23an.Argazki Press/ Juanan Ruiz

Komeni da sariak ekarri duen titular uholdearen ostean, urak bidera etorri arau, kalteak zenbatzen hastea. Lokatz arrastoa teilaturaino iritsi da zenbait lekutan; ez litzateke gehiegizkoa parajea hondamen-eremutzat hartzeko eskatzea. Ze, berriz esan beharko da, Espainiako Auzitegi Nazionalaren esku utzi du Kultura Sailak Sarrionandiari zegozkion sosak ematea. Gertaera isolatua izan daiteke beharbada, ez da eguneroko kontua izango epaileek atzaparrak sartzea kultura kontuetan, baina problema da ez luketela inoiz eduki behar horrelako ebazpenetan eskurik, are gutxiago Auzitegi Nazionala bezalako salbuespenezko tribunalek. Nahikoa eta gehiegi judizializatu da honezkero bizimodua Euskal Herrian; eta gainera, momentu politikoarengatik baino ez bada ere, bestela jardutea eskatzen zuen egoerak.

Jaurlaritzak ez du erakunde publiko autonomo bati eska dakiokeen gutxienekoa ere bete. Arazoa Joseba Sarrionandiaren iheslari kondizioa baldin bazen, dirua emateko bestelako formulak bilatu behar zituen Kultura Sailak, presio politikoei eta uhar mediatikoari men egin gabe –horiek bultzatuta hartu dira erabakiak: azaroaren 23ko Berrian Marije Sarrionandiak, idazlearen arrebak, Blanca Urgell sailburuarekin izandako elkarrizketaren berri eman zuen: “Azaldu zidan ‘presio politiko larriak’ dituztelako jokatzen ari zirela horrela”–.
Politika kulturaletan besteren menpe egongo ez den administrazioa zenbateraino den garrantzitsua, hori da ur zikin honetatik garbi atera daitekeen lehenbiziko ondorioa, gainontzean euskal idazle batzuk beti izango baitira kontrakoa frogatu artean gaiztagin –edo gutxienez zerbait txarra egin izanaren susmagarri–, motibo estraliterarioengatik. Eta ez espainiarren begietan bakarrik.

Lapitz kamutsa

Lerrook idatzi diren egunean Xabier Lapitz kazetariak Deia egunkarian artikulua publikatu du gaztelaniaz, Satanen folioa izenekoa – “satanizatuaren defentsa” egin dutenei eskerrak eman baitzizkien idazleak–. Lapitzek Sarrionandiaren obrarik apenas irakurri duela aitortu ondoren eskribitu du: “Oraindik ez digu esplikatu zergatik uste duen satanizatu dutela Espainian”. Ondoren, galdera erretoriko sorta: “Espero al zuen, akaso, bere kalitate literarioa txalotuko zutela, Espainiaren begitan kriminal bat baldin bada? Saiatu al da esplikatzen haiei ulertzea hainbeste kostatzen zaien hori? Egin al du satanizatzen dutenen ulermenari lagunduko liokeen ibilbide literariorik? Benetan satanizazio hori esplikatzea bere euskaldun kondizioa aurretik jartzea bezain erraza al da? Bernardo Atxaga, Kirmen Uribe edo Unai Elorriaga ere euskaldunak dira eta Espainiako prentsak satanizatu ez, txalotu egiten ditu. Ergo…”.

Ergo, beste esparruetan hainbeste kritikatzen duen Jaurlaritzaren irizpide berbera du afera honetan Lapitzek eta ez zaio bururatu, adibidez, argudioari buelta ematea, bere buruari galdetzea zergatik Euskal Herrian Sarrionandia ez den Luziferren sinonimo, zergatik den euskal idazle errekonozituenetako bat, zergatik dauden haren hainbeste testu imaginario kolektiboan txertatuta –maiz, erabiliaren erabiliaz, leku komun izatera iristeraino, dena esan behar bada–. Bitxia nazionalista batzuek, hizketa gaiak kulturarekin zerikusia baldin badauka, Espainian homologagarri izatea zein erraz onartzen duten, horretarako idazlearen sortzeko askatasunaren gainetik zanpa-zanpa pasa behar bada ere.

Literatura, jarduera birjin hori

Basatzatik atera daitekeen bigarren ondorioak Sarrionandia babestu duten batzuei ere zer pentsatua eman beharko lieke, ordea. Idazleak berak azpimarratua dizu, saria jasotzean leitzeko bidalitako testuan: “Prentsan esan da ez dudala gure herriko politikari buruz idazten, neure defentsan bezala. Baina Moroak gara behelaino artean? liburuko orrialde guziak politikari buruzkoak dira. Ez kaleko edo prentsako ohiko eztabaiden terminoetan beharbada, baina, sarrera historikoaren ondoren, batez ere azken hirurehun orrialdeak geure gatazka eta aukerei buruzko hausnarketak dira”. Horrelako kontuak azpimarratzen aritu beharra triste samarra da, baina bistan denez beharrezkoa oraindik: kutsadura ideologikotik kanpoko esparru aratz, birjin eta kulpa oroz garbia aurkitu nahi duenak beste nonbait bila dezala, ez baitu aurkituko testu literariorik ideologiarik gabe, ez hemen, ez inon. Badirudi hori saihestu nahian ari garela; euskal kulturari Trantsizioaz geroztik (gutxienez) kontsentsuaren esparru izatea egokitu zaiola, euskaldun guztion topaleku, eztabaidatik libre dagoen eremu –eztabaida politikoak, noski; baina baita estetikoak ere–. Eta horrek ezin du hala izan. Kultura ez da higiene kolektiborako tresna, idazle batek posizio politikoak hartzen baditu –alde bateko ala besteko– ez da dagozkion zereginen marrak gainditzen ari –besteak beste, marra horiek ez direlako existitzen, batzuen buruetan salbu–.

Azkenik, Euskadi Sariek noraezean jarraituko dutela ondoriozta daiteke aurtengo ediziotik. Aukera aparta galdu du Kultura Sailak, Sarrionandiaren saria gainontzekoena bezala eman eta azken urteetan uhertuta datozen urak baretzeko. Utikan manifestuaren sinatzaileak izan ziren sariei errotiko kritikak egiten aurrenekoak, 2007an; aurtengo ekainean jakin dugu Euskal Editoreen Elkartea ere ez dagoela gustura Blanca Urgellen sailak egindako berrikuntzekin. Eta gauzek bide honetatik jarraituz gero, kosta behar zaio administrazio honi edo hurrengoari euskal literatura prestigiatzeko balio beharko luketen sariak lohi artetik ateratzen.


Euskadi Sariak kanaletik interesatuko zaizu...
Euskadi Sariak: hamar urtez linboan

Saridunak ezagutzera eman baino lehen izan dira albiste Euskadi Sariak aurten, zenbait idazlek parte hartzeari uko egin diotelako. Aurreko esaldia ezaguna egiten bazaizu, normala da. 2007tik Eusko Jaurlaritzak urteko literatur uztatik ale batzuk nabarmentzeko ematen dituen sariak zalantzan daude, zenbait idazlek ez diolako sinesgarritasunik aitortzen. Hamarkada oso bat pasa ondoren egoera zertan den jaso dugu.


2017-10-12 | ARGIA
Leire Bilbao eta Matias Mujika saritu ditu Eusko Jaurlaritzak

Euskadi Literatur Sarien aurtengo edizioko azken irabazleak zein diren jakinarazi du Eusko Jaurlaritzak, haur eta gazte literatura eta itzulpenaren arlokoak.


2016-10-13 | ARGIA
Uxue Alberdik eta Mitxelko Urangak jaso dituzte Euskadi Sariak

Haur eta gazte literaturako saria eta saiakera saria irabazi dute, hurrenez hurren, Alberdik eta Urangak euskarazko alorrean. Fernando Mikelarenak 1936ko errepresioari buruzko lanagatik jaso du gaztelaniazko saiakerarena eta ilustrazioarena Mikel Casalek.


Shakespeare euskaratu duen Juan Garziarentzat itzulpengintzako Euskadi Saria

Juan Garziak euskarara itzulitako William Shakespeareren Sonetoak lanak irabazi du aurtengo itzulpen alorreko Euskadi Saria.


Mikel Peruarenak uko egin dio Euskadi Literatura Sariari

Mikel Peruarena Ansaren Su zelaiak (Susa) nobelak irabazi du aurtengo Euskadi Literatura Saria euskarazko atalean. Ereñotzuko idazle eta kazetariak uko egin dio sariari.


Literatura albiste den aste (ia) bakarraren kronika

Euskadi Sariak, Literatura Nobel Saria eta Espainiako Literatura Saria banatu dituzte aste berean. Serio, kontraprogramazio hau ez da ona literaturarentzat. Eta ez da beharrezkoa mota honetako albiste guztiak hiru egunetan gastatzea.


2013-10-29 | ARGIA
Saizarbitoriaren 'Martutene' Literaturako Euskadi Saria

Ramon Saizarbitoria idazle donostiarraren Martutene nobelak irabazi du Literaturako Euskadi Saria. Iñaki Mendigurenek eta Sarah Turtlek irabazi dute itzulpenekoa Mark Twainen Tom Sawyer-en abenturak euskaratzeagatik.


2013-10-22 | ARGIA
Euskadi Literatura Sariak: Jon Sudupe, Iban Zaldua eta Xabier Olaso irabazle

Eusko Jaurlaritzak jakinarazi ditu aurtengo Euskadi Sarien irabazleak saiakera eta haur eta gazte literatura alorretan.


2012-10-31
Canoren ‘Twist’ nobelak irabazi du Euskadi Saria

Harkaitz Canok irabazi du euskarazko narratibako Euskadi Saria, iaz argitaratu zuen Twist nobelarengatik. Joxean Lasa eta Joxi Zabalaren bahiketa, tortura eta erailketan oinarritutako eleberria da Twist, gertakari errealak fikzioaren “ispilu deformante”-aren bidez kontatzen dituena. Canok Euskadi Saria irabazten duen bigarren aldia da. Lehenago, Belarraren ahoa nobela laburrari esker jaso zuen 2005ean.


2012-10-30
Euskadi Sariak banatu dituzte saiakera, itzulpen, haur-gazte literatura eta ilustrazio alorretan

Saiakera, itzulpen, haur eta gazte literatura eta ilustrazio alorretako Euskadi literatura Sariak banatu dituzte gaur. Inazio Mujika; Xabier Olarra eta Arantzazu Royo; Iban Zaldua; Iban Barrenetxea; eta Sara Morante izendatu dituzte irabazle, gaur goizean jakinarazi denez.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude