Maiatzaren 14ko Herria astekariaren editorialean, Jean-Louis Harignordoquy “Laka”-k idatzi du damugarri zaiola “konfinamendu” hitza hain errazki erabilia izanik euskaraz, besteak balitezkeelarik, hala nola “etxealdia”, “hetsialdia” edo “itxialdia”, “bakartzea”, “berrogeialdia”, “etxe zokoratzea”. Hain zuzen ere, bizi izan dugun –eta oraino bizi dugun– ohiz kanpoko egoerak hiztegiaren berritzera bultzatu du jendartea. Euskaldunok arrangura linguistikoa ukan dugu, zilegitasun osoz: euskaraz, eta ahalaz mailegurik egin gabe, nola izendatu salbuespenezko gertakaria?
Beste mintzairetan ere garatu da hiztegi berri bat, ezohiko praktikak izendatzeko. Etxealdia bururatu orduko, adibidez, frantsesez azkar zabaldu dira “présentiel” eta “distanciel” hitzak lan munduaren eremuan, eta irakaskuntzan ere. Ikastetxera itzuli garen irakasleok klaseak kudeatu behar izan ditugu fisikoki eta birtualki: bi modu horien izendatzeko, “le présentiel” edo “en présentiel”, eta “le distanciel” edo “en distanciel” adierazpideak erabili ditu administrazioak, eta langile anitzen mintzaera kutsatu dute hitz horiek. “Présentiel” XVIII. mendean agertzen da frantsesez, eta “distanciel” hitza, berriz, XIX.ean: ez dira hitz berriak, baina bat-batean era berrituan erabili dira adjektibo horiek izen edo adberbio gisa.
"Biziki argi da osasun krisiaren hasieratik agintariek lengoaiaren bidez bideratu nahi izan dituztela bai jendearen beldurrak, bai beren buruei buruzko gizarte konfiantza"
Bizkitartean, biziki argi da osasun krisiaren hasieratik agintariek lengoaiaren bidez bideratu nahi izan dituztela bai jendearen beldurrak, bai beren buruei buruzko gizarte konfiantza. Baina hitzaldi ezegoki edo inkoherenteen gibelean gezurra eta funtsezko errakuntza nabari zaie. Testuinguru horretan, hizkuntza frantsesean indarrez sarrarazi nahi dituzten delako neologismoak susmagarriak zaizkit.
Ez naiz hizkuntzalari aditua, baina gogotik erran nezake “présentiel” eta “distanciel” hitzak izen edo adberbio gisa erabiltzea barbarismoa dela frantsesez. Iruditzen zait lan munduan inposatu direla alor zientifiko eta teknikoan –el atzizkiarekin errazki sortzen diren adjektiboen antza dutelako, hain zuzen ere sinetsarazteko bi kontzeptu serios eta sakon direla, bat bestearen baliokide: irakaskuntzan, adibidez, irakasteko bi modu balitezke, bat fisikoki klasean, ikasleekin harreman zuzenean, eta bestea, lehenaren hein berekoa, etxetik ariz, interneti esker, kontakturik gabe. Baina ez! “Présentiel” eta “distanciel” ez dira bi kontzeptu pedagogiko: lehenak egoera normala adierazten du (jendetasunezko harremana, talde izpiritua eta emulazioa konnotatzen du), eta bigarrenak, berriz, behin behinekoa beharko lukeen aterabide eskasa, jendetasun ukatzailea. Hitz horien itxurazko parekotasunari esker sistema erotu eta ahulduak frogatu nahi du normaltasunaren eremua berak duela finkatzen, eta errealitatea berak duela meneko.
1984 eleberrian, Orwellek asmatu zuen etorkizunean hitzen suntsiketa hartuko zuela xede Estatuak, jendearen gogoetatzeko gaitasuna murrizteko: lehenik adjektiboak eta aditzak errautsiz, ondotik “alferrikako” izenak. Beldur naiz ez ote zaien hori gertatzen frantsesdunei, zorigaitzeko ideologia nagusiak adberbio eta izen hutsalak erabiltzera bortxatzen dituenean, adjektiboak eta aditzak baliatu beharrean.
“Konfinatu” kalkoa geure egitea damugarri zait eni ere, are gehiago “presentzialean” eta “distantzialean” funts gabeko hitzak, botere politikoak modu lanjerosean manipulatu frantses pobretu baten eraginez.
Bidali zure iritzi artikuluak iritzia@argia.eus helbide elektronikora
ARGIAk ez du zertan bat etorri artikuluen edukiarekin. Idatzien gehienezko luzera 4.500 karakterekoa da (espazioak barne). Idazkera aldetik gutxieneko zuzentasun bat beharrezkoa da: batetik, ARGIAk ezin du hartu zuzenketa sakona egiteko lanik; bestetik, egitekotan edukia nahi gabe aldatzeko arriskua dago. ARGIAk azaleko zuzenketak edo moldaketak egingo dizkie artikuluei, behar izanez gero.
Gasteizko Arana auzoan Nazioarteko Babeserako Harrera Zentroa birgaitzeko lanak hasi ondoren, bizilagun okupatuak eta kezkatuak garen aldetik eta Euskal Herria benetako harrera- herria izan dadin, berriz ere publikoki posizionatu beharra ikusi dugu. Beste behin ere lengoaia... [+]
Ikusiz zenbat psikologok, medikuk, terapeutak… metodo mirakuluak partekatzen dizkiguten, pentsa daiteke haurren heziketa nazioarteko kezka dela eta denok adituak bilakatu garela.
Azken asteotan, energia berriztagarriei buruzko eztabaida komunikabideetan zabaldu da. Euskal Herrian, lehenik eta behin, Aritz Otxandianok jasandako erasoaren kasu mediatikoa izan genuen, berak energia berriztagarrien aldeko jarrerari egotzi ziona; handik egun gutxira,... [+]
Izenak, berez, ez du izana gordetzen. Papera ez da nahikoa, nahiz eta paperak denari eusten dion. Busti arte. Halaxe gertatu da Gipuzkoako Foru Aldundiko Lurralde Oreka Berdeko Departamenduarekin. Izan ere, izenak gorde beharko lukeen izanari uko egin dio; besteak beste, 2023ko... [+]
Badira aste batzuk Europar Batasuneko presidente den Ursula von der Leyenek zortziehun mila milioi euroko gastu militarraren beharraren berri eman zuela. Gastu hori Europak jasaten duen mehatxu militar bati aurre egiteko omen da, eta mehatxu horri batasunez erantzun beharra... [+]
Hezkuntza Sailak ebaluazio diagnostikoen berri eman zuen otsailean: 2023ko etapa erdikoa eta 2024ko etapa amaierakoak izan zituen hizpide. Emaitza negargarriek egiturazko arazoa dugula erakutsiko luketenez, sailak erabaki zuen tramitea bete bai (ED 23 eta 24 txosten exekutiboak... [+]
Kalean nindoan geneetan daramagun dispertsio joerara guztiz emana, bide fisiko eta curricularretatik desbideratzen zaituen abstrakzio alferrikakoren batean. Aurretik hogeita hamarrak bete gabeko neska bat. Zerbait erori zaio poltsikotik. Neska ez zen ohartu. Item bat zen... [+]
Bi toki diferentetan egokitu zait garbiketa egitea aldi berean. Ez garbiketa arrunt bat, baizik eta egunerokoan inguratzen gaituzten paisaiak beste era batean arakatzera behartzen gaituen hori, kanpoko objektu fisikoekin batera norberaren baitako egiturak ere mugiarazten... [+]
Bilboko Kafe Antzokian, hemen argitaratutako nire kolaborazioen bilduma den Zapalduon pedagogia liburuaren aurkezpenean, entzuleen arteko emakume batek bota zidan galdera. Ohikoak ditudan gaiak aletuz joana nintzen hitzaldian, eta Euskal Herriaren egungo egoeraren kezka jada... [+]
Yanis Varoufakis-ek DiEM25 mugimenduaren Youtubeko kanalean elkarrizketatu du Columbiako Unibertsitateko Jeffrey Sachs irakaslea. Horrek azaldu du nazioarteko politikan Amerikako Estatu Batuek pokerrean jokatzen dutela, Errusiak xakean eta txinatarrek Go jokoan. Azken hori... [+]
Pasa den astean, itzalaldian, gure burua zaurgarri ikusita, pertsona asko hasi ginen ikertzen, gertatutakoa ulertzeko asmoz: zelan funtzionatzen du elektrizitatea garraiatzen duen azpiegiturak? Zergatik geratu da zaharkitua? Elektrizitatearen fenomeno fisikoak liluratzen nau,... [+]
Euskadi markak, eraikuntza sektoreko ekonomiaren estrategian, “industrializazioa” mantrarako hitz gisa hartu duela jakinarazi berri du Eusko Jaurlaritzak. Etxebizitza publikoaren eraikuntzan industrializaturiko prozesu eta elementuak lan guztien %65a izatea... [+]
Pandemiak agerian utzi ditu, bere gordintasun osoan, zaharren, haurren eta dependentzia egoeran dauden herritarren arreta-eredu neoliberalaren ondorioak. Konfinamendu garaian loratutako diskurtso kritiko eta alternatiba komunitarioak sendotzeko unea da orain”. Horrela hasi... [+]
Ez dakit itzalaldiak itsutu gaituen edo itsu gaudelako itzali garen. Edozein kasutan, itzalaldia ez da gaur hasi eta bukatu den gertaera histerikoa –barkatu, historikoa–. Aspaldian hasi zela uste dut eta, zoritxarrez, ez zen San Prudentzio egunean amaitu.