Prentsa irakurtzen 1919ko Iruņean

  • Iruñea, 1919ko urtarrila. Nafarroako prentsak gai nagusi bat izan zuen hizpide egun haietan: 1839an galdutako foruak berreskuratu eta estatutu baten bidez autonomia lortzeko aukera.

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2019ko urtarrilaren 13a

1918-1919 urteetan autonomia estatutua lortzeko mugimenduak bultzada handiagoa izan zuen Katalunian, baina Hego Euskal Herrian ere eztabaida erakundeetara iritsi zen. 1918. urtea amaitzear zela, abenduaren 30ean, Nafarroako Diputazioak deituta, udalek eta gorteetako diputatuek ezohiko batzordea egin zuten, segidako proposamena adosteko: “Gaitasun foralak berreskuratzea, Espainiaren batasuna hautsi gabe”. Santiago Cunchillos Iruñeko zinegotzi abertzaleak, Manuel Aranzadi gorteetako diputatu abertzaleak eta Martinez Alsua foru diputatu karlistak aurka bozkatu zuten, 1839ko legea indargabetzeaz gain, subiranotasun osoa nahi zutelako.

Eztabaida hura egunkari eta aldizkarietara ere iritsi zen. Joxemiel Bidador ikerlariak xehe aztertua zuen garai hartako prentsa nafarra: “1910etik aurrera Iruñeko giro periodistikoa nahiko majoa zen. Aukera politiko bakoitzak bere egunkaria zuen: integristek La Tradicion Navarra, eskuinak El Eco de Navarra eta Diario de Navarra, karlistek El Pensamiento... Eta oso gauza bitxia gertatu zen: 1911-1912 inguruan euskal testuak ugaritzen hasi ziren egunkari horietan”. Agerkaririk “elebidunena” –euskara gehien erabiltzen zuena–, EAJk sortutako Napartarra astekaria zen.

1919ko lehen zenbakiko azaleko lehen artikulua, adibidez, euskarazkoa izan zen eta, nola ez, nafar instituzioen proposamena zuen hizpide. “Ez dute garaitu” izenburupean, halaxe zioen testu gaziak: “Euzkadi’ren etsai tzarrek burruka gogorra erabili dute egun oketan Naparra’ren izen garbia loiez betetu nairik”. Ordezkari politikoei nafar herritarren burujabetza nahiari muzin egitea leporatzen zieten jeltzaleek. Hurrengo zenbakietan gaia sakonago jorratuko zuten, besteak beste, Aranzadik batzordean botatako hitzaldia osorik jasota.

Egunkari gehienek, ordea, ez zuten proposamenaren aurka egin. Diario de Navarrak ez zituen aurkako iritzia zuten ordezkariak aipatu ere egin. Eta El Pensamiento navarro izan zen, ñabardurak ñabardura, Napartarraren jarrerarekin bat egin zuen bakarra. Gainera, egunkari karlistak gogor kritikatu zuen –gaztelaniaz–abenduaren 30eko batzordean armada erabili izana: “Tamalgarria da nafarron Etxearen ateak zaintzeko indar armatuak erabili izana, ate horiek beti zabalik egon baitira guretzat, atzo arte”.

Hala ere, 1839ko legea indargabetu eta foruak berreskuratzeko proposamen  hura ez zen sekula Madrilera iritsiko. Estatutu proiektuek ez zuten aurrera egingo, ez Euskal Herrian ez Katalunian, eta nafar prentsaren elebitasunak ere nabarmen egingo zuen behera handik aurrera. Bidadorrek ez du garbi, zergatik hasi ziren euskaraz ere idazten: “Agian 1911n EAJ Napartarra aldizkaria publikatzen hasi zelako? Baliteke hari kontra egiteagatik hasi izana”. Eta baliteke aurkaria desagertzean utzi izana. Izan ere, haiexek izan ziren Napartarraren azken aleak, otsaila hasieran desagertu baitzen betiko.

Behintzat, 1919ko urte hasiera hartan, eta Iruñean bertan, aita kaputxinoen San Antonio eskolaniaren sotoan, beste aldizkari bat sortu zen, elebakarra, euskara hutsezkoa.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


ARGIAk 100 urte kanaletik interesatuko zaizu...
2019-01-22 | ARGIA
ARGIAk ez du zuzendaririk izango aurrerantzean, barne antolaketa horizontaltzen jarraitzeko asmoz

Estitxu Eizagirre Kerejeta ez da ARGIAko zuzendari izango aurrerantzean. Eizagirrek berak proposatu du zuzendari figura kentzea eta lan taldeak aho batez hartu du erabakia. Barne antolaketa horizontalagorantz azken urteetan egiten ari garen prozesuan beste urrats bat izango da. Zuzendariaren lanak talde osoak hartuko ditu beregain, ordezkaritza kolektiboa osatuz.


2019-01-20 | Koldo Izagirre
Asteko portada hautatua
1919ko urtarrila

Komentu bat Lekarozen, kaputxino gazte multzoa euskaldun jendearen kantuak eta erran zaharrak biltzeko gogotan, herri musikari apaindura kultua emateko asmotan… Lehengaia eskura zeukaten baztandarren ahoan. Uztak ondorio zekarren komentua lantegi bilakatzea: gure kulturaren gotorleku txiki bat Lekarozen. Nafarroa eta bere harroa.

Zerua, elizen kupulen kupula unibertsala, euskarri teologikoa, gizakiaren azken esperantza eta munduosteko sagastia. Argia, gizakien gauzak biluzten dituen... [+]


2019-01-20 | Miren Osa Galdona
1980an argia hartu zuten langileak
Eskerrak ordukoei

Zerikusi gutxi dute duela ehun urte sortu zen Zeruko Argia-k eta egungo astekariak. Izena ez ezik, maiztasuna, aldizkariaren jabetza eta edukiek eraldaketa nabarmena izan dute. Prozesu horretan 1980ko hamarkada azpimarratzea funtsezko ariketa da. 1980an langileek hartu zuten ordura arte kaputxinoena zen agerkari erlijiosoaren gidaritza, eta gogor borrokatu behar izan zuten egun eskuartean dugun Argia-ren lehen zenbakiak lortzeko. Joxemi Zumalabek, Joxe Mari Ostolazak, Josu Landak, Pello... [+]


2019-01-17 | ARGIA
Astean asteko historia: Zeruko eta lurreko ARGIAren 45 portada

Ehun urte dira 2019 honetan Zeruko Argia sortu zela Nafarroako herrixka bateko komentu zahar nobizio euskaltzalez betean. Bere makalaldiekin, bere piztualdiekin, bere etenekin eta bere aro desberdinekin, historia eta ondare aberats baten oinordeak gara, egun, Argia egiten eta irakurtzen dugunok.


2019-01-13 | Editoriala
Euskal kazetaritza independentearen mendeurrena

Ez ditu edozein proiektuk 100 urte betetzen. Are gutxiago euskara hutsez funtzionatzen duen komunikabide independente batek, bi estatuk haien legeen arabera menpean daukaten herri honetan.


Joxemari Ostolaza Lertxundi
"Baliabide gutxi izan arren, beti izan gara anbizio handikoak"

Ez da edonor ARGIAn Joxemari Ostolaza (Donostia, 1948). 1978an kaputxinoena zen Zeruko Argian sartu eta handik gutxira kinka larrian zen enpresa langileek erosi zutenetik, gaur arte egindako bidearen parte eta lekuko izan da. Ahoan bilorik gabe hitz egin digu. Militantziaz eta berdintasunaz mintzatu gara berarekin, ARGIAz eta herrigintzaz.


2019-01-13 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
ARGIA eta zuek kondari

2019-01-13 | Xabier Letona
ARGIAk 100 urte
Mende bat kazetaritzaren lokatzetan

Ez dago etenik gabeko jarraikortasunik 1919an sortutako Zeruko Argiaren eta egungo ARGIAren artean, baina hari fin eta sendo batek batzen ditu: euskarazko kazetaritza egin nahiak. Hari horrek bihurtzen du ARGIA Euskal Herriko komunikabide adintsuena. Hari horren bueltan sortu eta itzali dira hamaika amets, eta hari tiraka iritsi da aldizkaria mendeurrenera, euskal kazetaritza konprometitu eta independentearen zerbitzura beste ehun urte betetzeko prest.


Zorionak eta mende berri on!

2018an agurtu gabe joan ginen, eta 2019a sartu zaigu Argiaren mendeurrenarekin batera. Zorionak zuri, zorionak guri! Egin dezagun putz eta euts diezaiogun erronkari: euskarazko kazetaritza independenteak ehun urte bete ditu mundu makur honetan. Ez da makala. Oztopoei baino, irabazteko ditugun espazio berriei begira gaude. Eta zer arraio! egunerokoan disfrutatzeari utzi gabe. Gazte baikara gazte, eta baditugu 100 urte!


2019-01-08 | ARGIA
Ikusi al duzu gure irudi eta diseinu berria?

1919-2019 mendeurrena baliatuz, urteko lehen zenbakia berezia osatu dugu. Bikoitza izango da, 100 orrikoa, eduki indartsuekin eta diseinu eta ARGIAren logo berrituekin batera.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude