Non zopa, han janizaria

  • Otomandar Inperioa, 1330. Murad I.a sultanak janizarien taldea sortu zuen (turkieraz yeniçeri hitzak soldadu berriak esan nahi du), sultana bera eta errege-jauregia zaintzeko bereziki trebatutako infanteriako soldaduekin. Guardia pretoriar moduko hori, hasieran, preso kristau gazteek eta mendean hartutako herrietako nerabeek osatzen zuten. Entrenamendu fisiko estuez gain, mutikoei erlijio musulmana, hizkuntzak, literatura eta beste hainbat arlo irakasten zizkieten, ezin zuten ezkondu eta sultanaren jabego pertsonala ziren. Atzerritar haiek lehen otomandar ejertzito iraunkorra osatu zuten, horrenbestez. Aurrerago, 1594an, Ocak sultanak turkiarrei ere janizarien taldean borondatez izena emateko aukera emango zien.

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2017ko apirilaren 16a
Otomandarrak Birgu (Malta) setiatzen, 1565eko uztailaren 6an. Erdian, janizariak, gorriz jantzita eta bork izeneko txanoa buruan.

Baina lehen janizari behartu haiek, menderatze teknikei, diziplina hertsiari eta heziketa bideratuari esker, leialtasun lotura berezia eratu zuten sultanarekiko nahiz beren artean. Eliteko talde militarretan ohiko denez, zorrotz antolatuta eta egituratuta zeuden. Ezohikoa zen, ordea, egitura horren oinarria: zopa.

Gorputz militarra orta edo erregimentuetan banatua zegoen. Bakoitzaren buru tchorbadji bachi edo zopa-banatzailea zegoen, koronelen mailan. Haren azpian, achtchi bachi edo sukalde burua, kapitaina, alegia. Ondoren, tenientea zetorren, sakka bachi edo urketaria. Janizarien ohiko txanoa, bork izenekoa, koilara batekin apaindua zegoen (gerora, lumaz, lorez eta beste hainbat objektuz edertuko zituzten txano bereizgarriak), erregimentuko kide guztiak “jankideak” baitziren, eta haien estandartea brontzezko pertz bat, kazan izenekoa. Janizarientzat, umiliaziorik handiena kazana galtzea edo etsaiek kentzea zen. Zopa-pertzik gabeko erregimentua koldartzat eta ezgaitzat jotzen zuten.

Martxan, kazana erregimentuaren buruan eraman ohi zuten; kanpamentuan, zopa-banatzailearen denda parean jartzen zuten pertza, tropak non bildu behar zuen adierazteko. Ostiraletan ezik, egunero, bi janizarik pertza bizkarka eramaten zuten, makil batetik zintzilik, hirugarren batek atzetik jarraitzen zien, egurrezko burruntzali haundi batekin, eta dendaz denda ibiltzen ziren zopa banatzen. Ostirala sultanari esanekotasuna eta leialtasuna adierazteko eguna zen, eta janizariak, pertzak hartuta, sultanaren sukaldeetara joaten ziren, han jakiz betetzeko. Sultana “jaten ematen digun aita” zen haientzat. Baina ez beti; sultanak hartutako erabakiren batekin bat ez zetozenean, ez ziren behar zen orduan iristen edo pertza betetzeari uko egiten zioten. Matxinada arriskuaren seinale izaten zen hura sultanarentzat. Janizariak ez ziren hasierako menpeko otzan haiek.

XIX. mendean hain ziren boteretsuak, sultana kargutik kentzen ahalegindu baitziren. Ez zuten helburua lortu eta Mahmud II.ak armada gorputza desegitea agindu zuen, jaikialdiaren buruak exekutatu ondoren.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Erdi Aroa  |  Turkia

Erdi Aroa kanaletik interesatuko zaizu...
ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude