HERRI DOINUEN ETXEA


2002ko martxoaren 03an
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Urte dezente dira Juan Mari Beltranek herri musikaren dokumentazio zentro bat sortzeko asmoa zuela. Proiektua bideratzeko zenbait ate jo ostean, 1995eko udan Oiartzungo Udalak heldu zion "Herri musikaren txokoa" gauzatzeko gonbiteari. Hemengo eta atzerriko herri musikan interesa duten guztiei zuzendua, didaktikoa, ulergarria eta entretenigarria izan nahi du egitasmoak. Oiartzunen, Ergoiengo Eskola izan zen eraikinean kokatuta, zentroak martxoaren lehenean zabalduko ditu ateak. Lau atal nagusi izango ditu: soinu tresnen erakusketa, liburutegia, fonoteka eta artxiboa.



Mila soinu tresna inguru.

Laurehun bat instrumentuz osatzen da erakusketa eta beste seiehun biltegian daude gordeta. Izan ere, ez dago guztiak apaletan kokatzeko adina lekurik. Aldiro, soinu tresnak aldatuz joango dira eta ikertzaileek biltegian daudenak ere aztertzeko parada izango dute. Euskal Herriko gramofonoa, Egiptoko rababa, Kataluniako peixeta, Boliviako Andeetako moceña edota Indiako baya dira bertan ikusi eta entzun ditzakegunak. Bisitariak aurrez-aurre dituen instrumentuen soinua zein den ezagutzeko parada izanen du. Musika tresna bakoitzak zenbaki bat daukanez, bisitariak audio sistema baten bidez entzun nahi duena aukera dezake. Erakusketa taldeka edo banaka eta norberaren kasa edo gidariak lagunduta ikus daiteke. Horrela, bakarka doana kaskoez ere balia daiteke herri musikaren doinuetan barneratzeko. Metodo didaktiko honen bidez, besteak beste, atzerriko soinu-tresna askok Euskal Herrikoekin harreman handia dutela ikas daiteke. Hala nola, txirula eta danbolinaren kasua da hori. Hango eta hemengo instrumentuak elkarren ondoan kokatuko dira. Era honetara, geografikoki gerturatzen joan ahala melodiak ere gero eta berdintsuagoak direla ohartuko da bisitaria.
Instrumentu gehienak beheko solairuan kokatuko dira eta jotzen diren moduaren arabera sailkatuko dira: idiofonoak, menbranofonoak, kordofonoak eta aerofonoak. Goiko solairuan, berriz, musika taldeen araberako multzoetan banatuko dira. Txistu taldearen bitrinan, esaterako, txistua, silbotea, danbolina eta atabala egongo dira. Musika bandaren bitrinan, aldiz, haizezkoak, metalak, zuraren multzokoak eta perkusioa.
Liburutegia, fonoteka eta irudi artxiboa ere bigarren solairuan izango dira. Fonotekan, esaterako, biziki garrantzitsuak dira UNESCOk egindako herri musika argitalpenak. Musika abestua zein instrumentu ezberdinekin egindakoa aurki daiteke. Euskal Herriko eta munduko herri musikaren gaur egungo nahiz antzinako kasete eta CDak... Irudi artxiboan, berriz, marrazkiak, argazkiak eta zinema eta bideo grabaketak kontsultatzeko aukera izango da.
Zentroak ostiral eta larunbatetan zabalduko ditu ateak. Eta bisita arruntak eta taldekakoak (gehienez hogeita bost pertsona) jasoko ditu. Besteak beste, ikastetxeetako eta musika eskoletako ikasleei musika klase teoriko, praktiko eta aktiboak eskaintzea da xedeetako bat. Dagoeneko, hamar talde-bisita aurreikusita dituzte. Sarrera kobratu egingo dute. Diru horrekin soinu tresnak konpontzeaz gain, hainbat ekintza antolatu nahi baitute. Larunbatetan, adibidez, jende gehien biltzen den ordurako, musika emanaldiak antolatu nahi dituzte.

Jose Mari eta Leon Bilbao albokarien tailerra.

Bi tailerrez osatua dago herri musikaren dokumentazio zentroa. Bata, lanerako tailerra da, soinu tresna eta hots-jostailuak egiteko eta konpontzeko behar den material eta tresneriaz hornituta. Bestea, berriz, beheko solairuan kokatua, Jose Mari eta Leon Bilbaoren tailerra da. Bilbaotarrek albokak egiteko erabiltzen zituzten erremintez eta alboka zatiez osatuta dago lantokia. Gainera, bisitariek diapositiba proiektore bati esker musikari hauen lanaz hobeto jabetzeko parada izango dute. Leon Bilbao tailer horretan hil zen bihotzeko batez 1990ean alboka bat egiten ari zela. Bukatu gabeko soinu tresna ere ikusgai da herri musikaren txokoan. Arteako albokaria hil zenean Juan Mari Beltranek tailerra Bilboko Euskal Museora eramatea proposatu zuen, baina egitasmoak ez zuen aurrera egiterik izan. Urte batzuetara, Beltranek herri musikaren txokora eramateko eskakizuna egin zuen. Horretarako, inbentario bat egin eta Bilbaotarren Presalde baserrian originalaren pareko beste lantoki bat prestatu zuen. Etxarri Aranazkoaren ustez, gure herri musikaren bitxi bat da Jose Mari eta Leon Bilbaoren tailerra.

www.herrimusika.org.

Herri musikaren txokoak web gunea ere izango du. Hortaz, nabigatzaileak etxetik edozein kontsulta egiteko aukera izango du. Adibidez, norbaitek erakusketan dagoen Bangladesheko gopiyantra instrumentuari buruzko informazioa jaso nahi badu, web orrira jotzea besterik ez du. Bertan, argazkien bidez soinu tresna nolakoa den ikusiko du, nork egin duen, nola jotzen den...

«Soinu tresnak ezagutzea ez da zaila, horiek erosteko dirua izatea ba i ordea»
Donostian jaio bazen ere, nafarra da Juan Mari Beltran, Etxarri Aranazkoa. Zazpi urterekin hasi zen musika ikasten eta hamaika urte zituela, jadanik, musika bandan eta txistu taldean jotzen zuen. Hamabost urterekin Donostiara itzuli eta bertan jarraitu zuen Nafarroan hasitakoa. Gaur egun, txalaparta eta alboka irakaslea da Hernaniko Musika Eskolan. Herri musikaren txokoa Beltranen ekimenez jaio den proiektua da. Bertan biltzen den ia material guztia berak erositakoa da. "Munduko musika disko eta liburuen bidez joan naiz instrumentu hauek guztiak ezagutzen; zailena ez da informatzea, erosteko dirua izatea baizik", dio Beltranek. Gaztea zelarik, Donostia inguruko herrietan txistua jotzen lortzen zuen diruarekin hasi zen hemengo instrumentuak erosten, xirulak, dultzainak, albokak... Atzerriko soinu tresnak lortzeko, besteak beste, lan horretaz arduratzen den jendearekin jarri da harremanetan. Zenbait kanpora bidaian joan diren lagunen bitartez eskuratu ditu eta beste hainbat, aldiz, berak erosi ditu. "Hemendik kanpora irteten ginenean, Alemaniara, adibidez, han irabazitako diru guztia bertan gastatu nuen. Hango soinu tresnak, liburuak eta diskoak erosten gastatu nuen dena", diosku Beltranek. Euskal Herriko instrumentu asko eta asko ijitoen bidez lortu ditu nafarrak. Musikaria izateaz gain, Etxarri Aranazkoa soinu tresna egilea eta konpontzailea ere bada. Erakusketako zenbait instrumentu originalen erreprodukzioak dira, Beltranek berak eginak


Azkenak
2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


2025-08-29 | Euskal Irratiak
Maitena Chohobigarat
“Beharbada menopausia gehiago aipatu beharko genuke, aterabideak badirelako”

Baionako ospitalean unitate berritzaile bat ideki da: kardio-ginekologia unitatea, menopausian diren emazteei zuzendua. Gai hau, askotan tabu edo bazterrean utzia, osasun arazoak eragin ditzake bizitzako etapa horretan.


Eguneraketa berriak daude