Filipe Oihanburu euskal dantzari eta koreografoa hil da

  • Dantzaria, koreografoa, abesbatzako zuzendaria, idazlea… 102 urterekin zendu da Filipe Oihanburu (Argeles-Gazost-Miarritze, 1921-2023) Miarritzeko bere etxean. Hain zuzen Miarritzeko Urrezko Domina jasoa zuen euskal dantzan eta musikan egindako lan guztiagatik. Segundo de Olaetarekin abiatu zen euskal dantzan. 1945etik 1953ra Oldarra taldean zuzendari artistiko izan zen eta 1953tik aurrera, 30 urtez, Etorki kantu eta dantza talde erdi-profesionalaren zuzendaria. Mundu osoan zehar ibili da dantzan euskal dantza nazioartean erakusten; hogeita hamar herrialdetik gora bisitatu ditu bere dantza taldeekin. Euskal dantzak munduari ezagutaraztea izan du helburu, eta profesionalki aritu da euskal dantzetan oinarritutako ikuskizunak atzerrian aurkezten. 

Artikulu hau CC BY-SA 3.0 lizentziari esker ekarri dugu.

2023ko abenduaren 22an - 10:30
Filipe Oihanburu. Argazkia: Felipe Loiola - Dantzan CC by-sa

 

Filipe Oihanburu, Yurre eta Urrutikoetxea Loirako gazteluan dantzan.
Filipe Oihanburu, Yurre eta Urrutikoetxea Loirako gazteluan dantzan.

Olaeta, Oldarra, Etorki

Haurtzaroa Montevideon eta Parisen igaro zuen, baina udako oporrak Hendaian pasa ohi zituen familiarekin; 1939an Biarritzera joan ziren bizitzera, aita jubilatuta, haren etxera itzuli ziren. Garai hartan, hainbat euskal iheslari ezagutu zituen, eta harreman haien ondorioz abertzale bihurtu zen, baita euskara ikasten hasi ere. 1937an eta 1939an Eresoinkaren bi emanaldi ikusi zituen; Eusko Jaurlaritza erbesteratuaren ikusgarri hura bere bizitza artistikoan abiapuntu izan zela esan ohi du.

Filipe Oihanburu trikitia jotzen, Arostegi eta Maite Oihanbururekin batera.
Filipe Oihanburu trikitia jotzen, Arostegi eta Maite Oihanbururekin batera.

Bigarren Mundu Gerra hasi zenean, Eresoinka eta Segundo de Olaetak zuzentzen zuen Elai-Alai dantza taldeak desegin egin ziren. 1941ean Olaetak beste dantza talde bat sortu zuen Biarritzen seme-alabekin, errefusatu batzuekin eta herriko hainbat gazterekin. Oihanburu akordeoilari hasi zen taldean, eta gero dantzari aritu zen. 1944an, berriz, taldearen zuzendari artistiko lanak hartu zituen.

Etorki taldearen dantza errepetizioa Launey-ko gazteluan (Loira eskualdea). Filipe Oihanburu gidari. Barran, J.-L. Aranguren, Daniel Darrouzes eta Fito Ziordia
Etorki taldearen dantza errepetizioa Launey-ko gazteluan (Loira eskualdea). Filipe Oihanburu gidari. Barran, J.-L. Aranguren, Daniel Darrouzes eta Fito Ziordia.

1945ean Olaeta balletari izena aldatzea erabaki eta Oldarra izena hartu zuen, eta Oihanburu aritu zen zuzendari. Munduko hainbat txokotan ibili ziren dantzan; besteak beste, Bordele, Paris, Hego Euskal Herria, Madril, Belgika, Danimarka, Suedia edota Venezian. Desadostasun politikoak zirela eta taldea zatitu egin zen, eta Oihanburuk utzi egin zuen 1953an.

Filipe Oihanbururi buruz France 3 Aquitaine telebista katako Txirrita programan, 2013-01-13.

Oihanbururekin batera alde egin zuten dantzari erdiek eta segituan Etorki taldea sortu zuen, 30 urteko ibilaldi oparoa izango zuen euskal dantzan eta balletean oinarritutako ikuskizunekin. Londres, Belgika, Alemania, Venezuela, Tunisia, Turkia, Grezia edota Sobietar Batasuneko oholtzak zapaldu zituzten.

Filipe Oihanburu
Filipe Oihanburu Eibarko Untzaga plazan, 2009-05-05. Argazkia: Oier Araolaza - Dantzan CC-BY-SA

Zaila izan zen, ordea, dantza talde profesional hura mantentzea, eta zenbait momentu gogor igaro zituzten, zorrez estalirik eta bizimodua ezin aterata dantzan. Une gorabeheratsu haietan irratian egin zuen lan Oihanburuk, FranceCulture eta Radio France Pays Basque irratietan. Hainbat liburu ere idatzi ditu dantzaz, euskal abizenez zein politikaz.

Bizi naizeno, dantzatuko dut bizitza

Lucia Barahonak, Oihanbururen bilobak, aitatxiren bizitza kontatzen duen dokumentala aurkeztu du aurten: Bizi naizeno, je danserai la vie. 2023ko ekainaren 25ean Biarritzeko Le Royal zinegelan egin zuten estreinaldia, hain justu, Oihanburuk 102 urte bete bezperan. Azken hilabeteetan hainbat txokotan ari dira proiektatzen. Crossroads Productions eta Kanaldudek aurkeztutako proiektua da, Barahonak zuzendua. Hamar urtez aritu da aitonaren irudiak hartzen.

Bizi naizeno, je danserai la vie

Hemen duzue estreinaldi egunean Kanaldudek jaso zituen irudiak eta testigantzak:

Filipe Oihanbururi buruz


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Euskal dantza tradizionala
2024-04-17 | dantzan.eus
Dantzan babestu ziren Garaziko errefuxiatuen kolonian

Gerratik ihesi 1937ko ekainean Donibane Garazin Bilbo eta inguruetako 600 haur jaso zituzten. Hiriburuko Ziudadelan Eusko Jaurlaritzaren menpeko eskola kolonia bihurtu zuten, eta bi urtean 8-14 urteko 800 bat haur igaro ziren bertatik. Haurrekin 80 bat heldu ere iritsi ziren:... [+]


2024-04-15 | Euskal Irratiak
300 dantzari bildu ditu Iparraldeko dantzari egunak Hendaian

Aste hondar honetan euskal dantzen hiriburu bilakatu da Hendaia. Akelarre dantza talde hendaiarraren 50. urtemugaren testuinguruan, Lapurdi, Baxe Nafarroa eta Xiberoako hamasei dantza talde elkartu ditu bertan Iparraldeko Dantzarien Biltzarrak.


2024-03-22 | dantzan.eus
Duguna dantza taldearen erakusketa Iruñean, 75. urteurreneko ospakizunetan

Iazko azaroko Sansaturnino eguneko ospakizunak gibelean utzita, Iruñeko Duguna dantza taldeak 75. urteurreneko ekitaldiekin aitzina eginen du  martxo hondar eta apiril hastapenean. Ondorengo lerroetan taldeak berak azaltzen ditu ospakizunok.


2024-01-31 | dantzan.eus
Inauteriak 2024 oinarrizko egutegia

Kaskarotak eta maskaradak kasik urtearekin batera hasi dira eta jarraian etorri dira beste zenbait inauteri festa. Goiztiarrenak urtarrilean ari dira ospatzen, baina aurten inauteri gehienak datoz oso goiz. Otsailaren 8an izango da Ostegun gizena eta 13an Inaute asteartea. Hadi!... [+]


2024-01-10 | dantzan.eus
Dantza, kantua eta jan-edana, kaskarotak martxan!

Urtarrileko lehen asteburuarekin atera dira kaskarot goiztiarrenak. Beskoitzekoak izan dira lehenak eta otsail hasierara arte larunbatez eta igandez astero ibiliko dira herriko auzoetan etxez etxe dantzan eta festan. Goiztiarrenak eta irteera gehiena egiten dituztenak dira... [+]


Eguneraketa berriak daude