Nafarroa Beherearen bilakaera demografikoa

Mixel Bergouignan
0000ko ren 00a

Euskal Herriko Garapen Kontseilua erakundeak egina du diagnosi territorial edo geografiko bat, Nafarroa Beherearen eta Iparraldeko barnealdearen (Nafarroa Beherea eta Zuberoa) argazki bat ateratzeko, eta azterketa horixe baliatu nahi dugu gaurkoan.

Euskal Herriko barnealdean, oraindik ere murrizten ari da demografia. Egitate nabari-nabaria da, ondoko aldagai hauek ongi erakusten duten moduan: 60 urtetik gorako gero eta biztanle gehiago, biztanle aktibo gero eta zaharragoak eta 20 urtetik beherako gero eta biztanle gutxiago.

Nabarmentzekoa da, gainera, kanpotik etorriek ere indartu egiten dutela fenomeno hori, zeren gehientsuenak 60 urtez goitiko pertsonak baitira. Alde horretatik, Iparraldean errenta-iturri handiagoa dira erretiratuak industria eta laborantza baino (biak metatuta).

Bestalde, azpimarratu behar da aktiboen multzoa biztanleak baino motelago gutxitu dela. Horrela, hainbat estereotiporen kontrara, galga batean iraun du Iparraldeko barnealdeko jarduera ekonomikoak. Alabaina, bilakaera kontuan izanik, bistakoa da aktiboen zahartzea eta erregresio ekonomikoaren arriskua.

Nafarroa Beherean, eskulangintzako, merkataritzako eta laborantzako enpresa txikiak dira jarduera ekonomikoaren oinarri. Orain, enpresaburu ugari ari da lanetik gelditzen, eta gauza anitz dago jokoan. Azken batean, horixe da garapen lokalaren giltzarria eta bizimodu sozial eta kulturalaren bermea.

Segidan, 1900 eta 1999 bitartean enpleguak sektoreka zer bilakaera izan duen azalduko dugu, horrexek adierazten baitu aski zehatz Nafarroa Behereko ekonomiaren egoera.

Enpleguaren sektorekako bilakaera. Aldia: 1990-1999 urteak. Nafarroa Beherea: Iholdi, Garazi, Baigorri eta Donapaleu kantonamenduak.

Azken hamar urte hauetan, eboluzio nabarmena gertatu da. Laborantzan, adibidez, urritu egin dira lanpostuak, baina, nolanahi ere, askoz gehiago ugaldu dira hirugarren sektorean (merkataritza, garraioak, hezkuntzako eta osasuneko zerbitzuak eta administrazioa).

Laborantza da, dena dela, Nafarroa Behereko produkzioko sektore nagusia, eta analisi sakonagoa du eskakizun.
Hamar urteren buruan, %18 gutxitu dira ustialekuak, eta antzeko murriztea gertatu da laborantzako lanpostu ordainduetan. Aldi berean, ordea, handitu edo hazi egin dira ustialekuak (bikoiztu egin dira 30 hektareaz goitiko ustialekuak) eta hobetu egin da produktibitatea.

Alde batera edo bestera, berritzen ari den sektorea ematen du, eta egoera aski onean dagoena.

Ustialekuak

Azken 20 urte hauetan, barnealdean -hots, Nafarroa Beherean eta Zuberoan-, esnetako ardiak ugaldu dira bereziki, abeltzaintzari dagokionez. Bi probintzia horiek departamentuko %63 egiten dute ardi-aziendetan; Euskal Herriko totalean, berriz, hiru laurden. Izan ere, %30 ugaldu zaie ardi-azienda, hogei urteren buruan.

Produkzioaren hazte horren kariaz, gaztagintzako industria garatu da, eta, ondorioz, ustialeku askok iraun dute langintzaren transformazioari esker.

Aldaketa horrek, hau da, produkzioan ardi-esnea edo, zehatzago esanda, ardi-gazta leheneste hori dela kausa, posible izango da laborantzak irautea, zeren aski jende gaztea baitago.

Nafarroa Beherean, oro har, labelen eta ziurtagirien peko produkzio kontrolatuak, zein balio erantsiko ekoizpena baita, ahalbidetuko du ustialeku txikien iraupena. Are gehiago, kontuan izanik, urte gutxi barru, Europako Batasunean Ekialdeko herrialdeak sartzeak harantz desplazatuko duela lehengaien eta elikagai ezinbestekoen produkzio guztia.

Nafarroa Behereko enpleguan, %10etik behera dago industriakoa (%17 Pirinio Atlantikoetan), baina, dena den, zertxobait goratzen ari da, laborantzako elikagaien industriako lanpostuei esker.

Nahiz eta enpleguak urritu (-%6), eraikuntzako sektorea industriakoaren parean dago, eta aktibitate handia erakusten du (departamentuko batez bestekoa: %6,5), eta bizkortasun horrek etxebizitzen ugaltzearekin du ikuskizun (Iparralde osoan, %15eko igoera gertatu da). Behe Nafarroako eskulangileek parte hartze handia daukate itsasaldean, non lanpostu dezente galdu baitira eraikuntzan (-947 hamar urtean).


Hirugarren sektorea

Sektore hori indartzen ari da Nafarroa Beherean, baina, dena dela, hiri nagusietan sortzen dira arlo horretako enpleguak, hau da, Donibanen eta Donapaleun. Fenomeno hori oso nabaria da merkataritzan, hezkuntzan, osasunean eta jarduera sozialean, eta ez horrenbeste enpresa partikularrentzako zerbitzuetan.

Enpleguak hiri nagusietan metatze horrek sortzen du nolabaiteko desoreka Nafarroa Behereko barnealdean. Berez, laborantzan, eskulangintzan eta hiri nagusietatik urrundu samarreko herrietan ari dira gehien murrizten lanpostuak. Ondorioz, jardueren eta bizimodu sozialaren gutxitzea ari da gertatzen, eta, jakina, azken batean horretatik desertifikatzeko arriskuan segitzen da beti.
Nahiz eta egia izan erregresio demografikoa eta biztanleriaren zahartzea, egia da, halaber, jarduerak iraun egiten duela. Hala eta guztiz, sektore produktiboaren pisua erlatibizatzea komeni da, zeren, gaur egun, erretiratuen errentak ia-ia industriako eta laborantzako errentak halako bi baitira.

Izan ere, honako hauxe da zalantza. Etorkizunari begira, ez ote da arriskutsuegia ekonomiak erretiroko sistemaren inguruko zerbitzuetan oinarriturik funtzionatzea? Baina, horrez gainera, beste hauxe da galdera funtsezkoa: eboluzio demografikoa kontuan izanik, nola aktiba eta gara daiteke Nafarroa Behereko jarduera produktiboa, erretiratuen eta turismoaren mende gera ez dadin?

Badaezpada, noraezekoa da probintzia horrek beste politika bati ekitea, hots, jarduerak sortzeko, beste instalazio batzuk jartzeko eta enpresak berrindartzeko planifikazioari heltzea.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Nafarroa Beherea  |  Demografia

Nafarroa Beherea kanaletik interesatuko zaizu...
2018-06-25 | Euskal Irratiak
"EHZ festibal berezia behar zen, transizio urtea dela azpimarratzeko"

Arrosa, Idauze-Mendi, Heleta eta Lekornetik pasatu ostean, aurtengo EHZ Nomada izanen da.


2018-05-17 | Kanaldude.tv
Hizkuntz eskubideek zer hizkuntza politika behar dute?
MULTIMEDIA - solasaldia

Kontseiluan hizkuntz-eskubideen protokoloaren arduradun Haizpea Abrisketa eta Argitxu Etxandi zuzenbide ikerlearen mintzaldia Donapaleun. Zein dira gaur egun euskara sustatzeko hartzen ari diren neurriak? Hizkuntz-eskubideak nola errespetatuak izan daitezke?


2018-05-08 | Euskal Irratiak
68ko maiatzaren eragina Euskal Herrian

50 urte egiten du aurten, maiatzan izan zirela manifestaldiak, grebak eta beste gertakari franko. Emazteen mugimendu azkarra izan zen ere, elkarteak sortu ziren, planning pfamilial delakoa eta ere haurzaindegiak.


Donibane Garaziko emakumearen hilketa gaitzetsi dute hainbat herritarrek Azkoitian

Azkoitiko Sostenipe Talde Feministak deituta, dozena bat lagun bildu dira asteazken arratsaldeko elkarretaratzean, Donibane Garazin apirilaren 28an izandako erailketa matxista gaitzesteko.


"Pays Basque izendapenaren erabilpenak badu intentzio politiko garbi bat"

Eneko Bidegain kronikariak "Zazpiak Bat ala Zazpi?" tartean aldi honetan, Pays Basque izendapena aipatu du.


2018-04-06 | Seaska
Prefosta - 2018ko Herri Urratsen abestia
MULTIMEDIA - bideo herrikoia

2zio rap talde lapurtarrak egin ditu aurtengo Herri Urratseko kantua eta bideoklipa: "Prefosta". Manex Erdozaintzi eskolan grabatu dute bideoklipa, Behe Nafarroaren eta Zuberoaren arteko mugan dagoen kolegio bakarrean.


2018-04-03 | Estitxu Eizagirre
"Hamar egunez pantailak utzi" desafioa egingo dute 17 herritan maiatzean
Maiatzaren 15etik 24ra, 4.500 haur edo gazte biltzen dituzten 30 egiturek, 10 egunez pantailak utzi desafioa burutuko dute. Haurzaindegitik lizeoraino, Euskal Herriko, Biarnoko eta Vendeako 17 herritan egingo dute desafioa. "Gizarte mobilizazio kolektibo" gisa izendatu dute antolatzaileek ekintza eta egitura ezberdinek eramango dute aurrera, elkarlanean: eskola publikoak, eskola pribatuak, ikastolak, elkarteak, gurasoak, herriko etxeak, mediatekak, gune natural edota historikoak,... [+]

2018-03-27 | Kanaldude.tv
Ruandako genozidioaz
MULTIMEDIA - erreportajea

Adélaïde Mukantabana ruandarrak 1994ko genoziodioa bizi izan zuen. Handik ihes egin ahal izan zuen, 32 urte zituela, baina familia guzia hil zuten.

Ofizioz errients, andere sutsu hau Frantzian bizi da orain, eta indar guziak ezartzen ditu bere lekukotasuna partekatzen. 2016an, L’Innommable, Agahomamunwa liburu mamitsua plazaratu zuen (L’Harmattan). Liburua aurkeztu zuen Irisarriko mediatekan.


2018-03-11 | Mikel Asurmendi
Aguxtin Errotabehere, "La grande mutation" liburuaren egilea
"Lur Berri beste molde batez garatu da, euskalduntasunaren aurka zoritxarrez"

Baigorriarra. Laborari semea. Laborantza ikasia. Ingeniaria. Amikuzeko Lur Berri kooperatiban aritua. Kazetaria ere bai azken urteetan. Erretretan dago, baina lanean ari. Jean Pitrau, La révolte des montagnards liburu esanguratsuaren ondoren, Jean Errecart, La grande mutation (Elkar) eman du argitara. Amikuze eta Jean Errecart laboraria, sindikalista eta politikaria ezagutzeko baitezpadako liburua.


2018-03-09 | dantzan.eus
2017ko Bidarraiko kabalkada

2017ko irailaren 24an eta urriaren 8an, igandearekin, Bidarraiko herritarrek kabalkada bat antolatu zuten. Baxe-Nafarroako herri ttipi horretan ez zen herriko plaza baino leku hoberenik horrelako emanaldi baten emateko. Mendiz inguraturik, eguzki eder batekin, goxotasuna sentitzen zen. Halarik ere, hastapen batean ematekoa zuten kabalkada urriaren 1ean urriaren 8a partez baina aro txarrarengatik ezinezkoa izan zuten. 100 parte hartzaile baziren, eta bi aldietan 1300 pertsona etorri ziren... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude