Euskara eta naziogintza: Zer egin nahi dugu?


Martin Mendizabal Garai @mendigarai
2015eko uztailak 01
Eusklagintzaz, estatugintzaz eta naziogintzaz hausnartu zuten besteak beste hainbat adituk JAKINek Iruņean antolatutako ikastaroan (Argazkia: @ueu_orokorra)

Azken denboran sarri entzuten ditugun hitz konplexu eta mamitsuak dira: euskalgintza, estatugintza, naziogintza… Garai aldaketa batean gaudela dudarik ez dago: kezkak, ezinegonak, dudak… Baina zer iradokitzen digute kontzeptu horiek? Zeintzuk dira beraien arteko lotuneak? Helburuak edo soilik bitartekoak al dira eraiki nahi edo ari garen Euskal Herri “berri”, “sozialista”, “feminista”... honen baitan? Gai hauek izan dira besteak beste ekainaren 25 eta 26an Iruñeako Katakrak liburutegiko "Euskara, estatugintza eta naziogintzaren erdian" jardunaldietan eztabaidatu direnak. 

Nazioaz mintzatzea beti da konplikatua, Joxe Azurmendi filosofo eta EHUko irakasle emerituak esan zuen bezala “nik ez dut soluzio definitiborik“. Greziako nazio kontzeptua komunitate prepolitiko bat da, izatez naturala dena, espainiar nazionalismoaren ideiaren guztiz aurkakoa: Rosa Díez UPyD alderdi Espainiarreko kideak Kataluniaren inguruan esandakoak hor daude: “legea nazioa egiten duena da, eta ez folklorismoa bezalako asmakuntzak”. Espainiar nazionalismoaren aburuz nazioak politikoa ez bada, ez du ezertarako balio.

Nazioa ez da soilik politikoa izatera mugatzen. Lehenik eta behin komunitate linguistikoa da Azurmendiren ustez: “Hizkuntzak egiten gaitu euskaldun”. Autokritikarako parada ere badauka filosofoak: “Euskal Herrian ez gara gai izan modernitateari aurre egiteko”, eta gertaera hau kanpokoen erasoen ondorio izateaz gain, “gure erantzunkizuna ere bada”. Euskal komunitateak galera asko eta irabazi gutxi izan ditu: Euskal Herrian nazioaren kontzeptua agortuta omen dago. Bere ustez “nazioaren espiritua politikan baino mendizaletasunean ikusten da” (…) “Ez gara izan ginena eta ez gara iritsi ezer berririk izatera”. Horregatik nazioaren izate natural hori berreskuratu behar dela azpimarratzen du: “Aberri egunak, Korrika, bertsolari txapelketak, Nafarroaren egunetan… parte hartzea garrantzitsua da”.

Euskaldun izatea zer da?

Baina zerk egiten gaitu euskaldun?, galdera plazaratu zuenean eguneko eztabaidari bide eman zion filosofoak. Jule Goikoetxea EHUko Zientzia Politikoetako irakasleak Berrian idatzitako artikulua mintzagai hartuta. Bertan “euskarak ez gaitu euskaldun egiten, baginak emakume egiten ez gaituen bezala. Subalternitateak egiten gaitu euskaldun, batetik, eta emakume, bestetik”. Azurmedik dio alergikoa dela "erredukzionismoei”. Ondorengo galdera luzatzen du: “subalternitatea al da euskaldun eta emakume guztien desberdintasun guztiak biltzen dituen esentzia platoniko berria?” Artikuluaren biktimismo jarrera errefusatuaz esan zuen: “ni naizen dena euskalduna naiz, nahiz eta Göethe irakurri eta nire emaztearekin alemanez mintzatu”. Goikoetxeak erantzun zion subalternitateak ez daukala biktima kontzeptuarekin zerikusirik: “Subalternitatea borrokarako gida da, indar botere posizioa”. Goikoetxeak sozioekonomian, immigranteen gaietan eta generoan oinarritutako Estatu feminista defendatzen du. Idurre Eskisabel EHUko kazetaritza irakasleak iritzia konpartitzen du eta “demokrazian eta subalternitatean oinarritutako Amaiur berri bat” sortzearen alde mintzatu zen.

Euskalgintza eta Estatugintza

Euskalgintzak eta Estatugintzak ere eztabaidarenparte handia bereganatu zuten. Txillardegik 60ko hamarkadan defendatu zuen jarreraren alde mintzatu ziren Mario Zubiaga EHUko irakaslea eta Alaitz Aizpuru eta Andoni Olariaga filosofoak, besteak beste. Txillardegik zioen euskara mantendu nahi bada halabeharrez Euskal Estatua behar dela. Hala ere Zubiagaren ustez euskalgintza eta politikagintzaren parametroak “agortuta daude”, eta garaia da “euskal nazioa” zer den definitzea baino “euskal” kontzeptua zer den birpentsatzeko, euskarak “kate maila eraginkor bat” behar baitu. Euskararen erakargarritasunari garrantzi berezia eman zioten Zubiagak eta Koldo Izagirre idazleak: “Euskarak diktadura garaian zeukan erakargarritasuna berreskuratu behar du”. Bide beretik Iñaki Martinez de Luna hizkuntzalariak jendea euskarara gerturatzeko “limurtu” egin behar dela esan zuen: “Euskarak marketin kanpaina eraginkorra behar du”.

Estatugintzak eta euskalgintzak helmugak baino bitartekoak dira Eduardo Apodaka pentsalariaren ustez. Hala ere, estatu egonkor bat lortzeko burujabetzaz gain “gutasuna” birsortu behar omen da. Azken ideia honekin ados dago Gaizka Aranguren kazetaria: “Irudimen kolektiboak bere gutasuna galdu du, orain lehentasuna gutasun hau berreskuratzea da”.

Jardunaldiek askorako eman zuten. Mahai-inguruan Olariagak esan zuen baikortasunez begiratu behar zaiola egindako guztiari baina beti ere kontuan izanik Sarrionaindiak Moroak gara behelaino artean? liburuan idatzitakoa: “Euskal nazioa ez da eginda dagoen zerbait eta euskaldunak, besteak bezala, egiten dutena izango dira”.

 

 

 

Kanal hauetan artxibatua: Euskalgintza  |  Iruņea  |  Estatugintza  |  Kultura

Euskalgintza kanaletik interesatuko zaizu...
2017-09-24 | Xabier Letona
Koldo Martinez eta Joxerra Olano aurrez aurre

Nafarroan, aldaketaren indarrak Foru Gobernura iritsi zirenetik, euskara guda-zelai bihurtu du oposizioak; eta une zehatzetan burrunba handia sortu du nafar gizartean. Zein diskurtsorekin erantzuten dute halakoetan euskaldunek eta euskaltzaleek? Zein ideiatan oinarritzen dute euskararen normalizazio prozesua? Joxerra Olano eta Koldo Martinez jarri ditugu aurrez aurre ideia hauen hausnarrean. Euskararen esparruko pertsona esanguratsuen iritziak ere bildu ditugu.


2017-09-24 | Inma Errea
Diskurtso handirik gabeko diskurtsoak

Zer da diskurtso bat? Diskurtso bat eduki behar dugu, beti, edozein gairi buruz? Zergatik egiten ditugu diskurtsoak, eta zertarako?


Gizarte kohesioa eta kultur aberastasuna

Rafael Yuste neurobiologo espainiar ospetsuari orain dela gutxi egindako elkarrizketa batean aditu nion esaten euskara ikasteko interesa piztu zitzaiola nahiz eta bera madrildarra izan eta Estatu Batuen eta Espainiaren artean bizi. Hona bere hitzak: “Zoragarria iruditzen zait, eta Espainiako nahiz Europako ikastetxe guztietan irakatsi beharko lukete.


Demokrazia, giza eskubideak eta hizkuntza

Giza eskubideen aitortza eta bermea dira sistema politiko demokratiko bat ondoen ezaugarritzen duen elementurik adierazkorrena. Eta giza eskubideen bi funtsezko balioak dira berezko duintasunaren errespetua eta pertsonon berdintasuna.


2017-09-24 | Maria Solana
Irmo normalizazioaren bidean

Gauza jakina da Nafarroako Euskararen Legeak hiru zatitan banatu zuela herrialdea, euskararen ofizialtasunari zegokionez: eremu elebiduna, zeinean euskararen lege-estatusa EAEkoaren parekoa zen; eremu mistoa, non herritarrek zenbait eskubide zituzten, tartean euskaraz ikastekoa, eta, azkenik, eremu erdalduna, inolako eskubide gabea.1986a zen.


2017-09-24 | Hedoi Etxarte
Esloganak eta politika

2001eko irailak hamaikako atentatuen ostean. Urgentziaz. Susan Buck-Morss-ek Thinking Past Terror idatzi zuen. Liburu hark ez zuen hizkuntza eskubideez jarduten. Ezta hizkuntz politikaz ere. Mendebaldeko ezkerrari kritika egiten zion. Ez zituelako etxerako lanak eginak islamaren inguruan. Bere burua munduaren zentrotzat zeukalako. Bidegurutzeen garaietan. Krisietan. Buck-Morss-en bulkada imitatu beharko genuke eraldaketan parte hartu nahi dugunok: izan hizkuntz eskubideen militante, hiztun... [+]


2017-09-19 | Uriola.eus
Deustualdeko euskaldunek 11 egunez euskaraz bizitzeko konpromisoa hartuko dute

Hamaika egunez euskaraz ekimena aurkeztuko dute gaur Berbaizu euskara elkarteko kideek. Azaroaren 23tik abenduaren 3ra, "Deustualdeko euskaldunak aktibatuz hizkuntza-ohiturak iraultzea" helburu du ekimenak.


2017-09-18 | Txerra Rodriguez
Zergatik egiten dute emakumeek euskara gehiago?

Aspaldi landu nuen gaia blogean: badirudi emakumeek lehenago uzten dutela minorizatutako hizkuntza egoera kaskarra denean eta, era berean, badirudi emakumeek lehenago ekiten diotela hizkuntza minorizatua berreskuratzeari.


2017-09-15 | Arabako Alea
Mintzalagun talde bat sortu nahi dute ikasturte berrian Trebiņun

Irailaren 22ra arte eman dezakete programarako izena udaletako euskara zerbitzuan.


Euskaldunak aktibatzeko ekimena antolatzen ari bazarete gida hau irakurtzea komeni zaizue

Donostiako Bagera elkarteak informazio bilketa lana egin du. Batetik, hizkuntza ohituretan eragiteko hamar esperientzien berri jaso du, eta bestetik, halako zerbait egiteko gogoz direnentzat gida prestatu du.


Eguneraketa berriak daude