Euskara eta naziogintza: Zer egin nahi dugu?


Martin Mendizabal Garai @mendigarai
2015eko uztailaren 01a
Eusklagintzaz, estatugintzaz eta naziogintzaz hausnartu zuten besteak beste hainbat adituk JAKINek Iruñean antolatutako ikastaroan (Argazkia: @ueu_orokorra)

Azken denboran sarri entzuten ditugun hitz konplexu eta mamitsuak dira: euskalgintza, estatugintza, naziogintza… Garai aldaketa batean gaudela dudarik ez dago: kezkak, ezinegonak, dudak… Baina zer iradokitzen digute kontzeptu horiek? Zeintzuk dira beraien arteko lotuneak? Helburuak edo soilik bitartekoak al dira eraiki nahi edo ari garen Euskal Herri “berri”, “sozialista”, “feminista”... honen baitan? Gai hauek izan dira besteak beste ekainaren 25 eta 26an Iruñeako Katakrak liburutegiko "Euskara, estatugintza eta naziogintzaren erdian" jardunaldietan eztabaidatu direnak. 

Nazioaz mintzatzea beti da konplikatua, Joxe Azurmendi filosofo eta EHUko irakasle emerituak esan zuen bezala “nik ez dut soluzio definitiborik“. Greziako nazio kontzeptua komunitate prepolitiko bat da, izatez naturala dena, espainiar nazionalismoaren ideiaren guztiz aurkakoa: Rosa Díez UPyD alderdi Espainiarreko kideak Kataluniaren inguruan esandakoak hor daude: “legea nazioa egiten duena da, eta ez folklorismoa bezalako asmakuntzak”. Espainiar nazionalismoaren aburuz nazioak politikoa ez bada, ez du ezertarako balio.

Nazioa ez da soilik politikoa izatera mugatzen. Lehenik eta behin komunitate linguistikoa da Azurmendiren ustez: “Hizkuntzak egiten gaitu euskaldun”. Autokritikarako parada ere badauka filosofoak: “Euskal Herrian ez gara gai izan modernitateari aurre egiteko”, eta gertaera hau kanpokoen erasoen ondorio izateaz gain, “gure erantzunkizuna ere bada”. Euskal komunitateak galera asko eta irabazi gutxi izan ditu: Euskal Herrian nazioaren kontzeptua agortuta omen dago. Bere ustez “nazioaren espiritua politikan baino mendizaletasunean ikusten da” (…) “Ez gara izan ginena eta ez gara iritsi ezer berririk izatera”. Horregatik nazioaren izate natural hori berreskuratu behar dela azpimarratzen du: “Aberri egunak, Korrika, bertsolari txapelketak, Nafarroaren egunetan… parte hartzea garrantzitsua da”.

Euskaldun izatea zer da?

Baina zerk egiten gaitu euskaldun?, galdera plazaratu zuenean eguneko eztabaidari bide eman zion filosofoak. Jule Goikoetxea EHUko Zientzia Politikoetako irakasleak Berrian idatzitako artikulua mintzagai hartuta. Bertan “euskarak ez gaitu euskaldun egiten, baginak emakume egiten ez gaituen bezala. Subalternitateak egiten gaitu euskaldun, batetik, eta emakume, bestetik”. Azurmedik dio alergikoa dela "erredukzionismoei”. Ondorengo galdera luzatzen du: “subalternitatea al da euskaldun eta emakume guztien desberdintasun guztiak biltzen dituen esentzia platoniko berria?” Artikuluaren biktimismo jarrera errefusatuaz esan zuen: “ni naizen dena euskalduna naiz, nahiz eta Göethe irakurri eta nire emaztearekin alemanez mintzatu”. Goikoetxeak erantzun zion subalternitateak ez daukala biktima kontzeptuarekin zerikusirik: “Subalternitatea borrokarako gida da, indar botere posizioa”. Goikoetxeak sozioekonomian, immigranteen gaietan eta generoan oinarritutako Estatu feminista defendatzen du. Idurre Eskisabel EHUko kazetaritza irakasleak iritzia konpartitzen du eta “demokrazian eta subalternitatean oinarritutako Amaiur berri bat” sortzearen alde mintzatu zen.

Euskalgintza eta Estatugintza

Euskalgintzak eta Estatugintzak ere eztabaidarenparte handia bereganatu zuten. Txillardegik 60ko hamarkadan defendatu zuen jarreraren alde mintzatu ziren Mario Zubiaga EHUko irakaslea eta Alaitz Aizpuru eta Andoni Olariaga filosofoak, besteak beste. Txillardegik zioen euskara mantendu nahi bada halabeharrez Euskal Estatua behar dela. Hala ere Zubiagaren ustez euskalgintza eta politikagintzaren parametroak “agortuta daude”, eta garaia da “euskal nazioa” zer den definitzea baino “euskal” kontzeptua zer den birpentsatzeko, euskarak “kate maila eraginkor bat” behar baitu. Euskararen erakargarritasunari garrantzi berezia eman zioten Zubiagak eta Koldo Izagirre idazleak: “Euskarak diktadura garaian zeukan erakargarritasuna berreskuratu behar du”. Bide beretik Iñaki Martinez de Luna hizkuntzalariak jendea euskarara gerturatzeko “limurtu” egin behar dela esan zuen: “Euskarak marketin kanpaina eraginkorra behar du”.

Estatugintzak eta euskalgintzak helmugak baino bitartekoak dira Eduardo Apodaka pentsalariaren ustez. Hala ere, estatu egonkor bat lortzeko burujabetzaz gain “gutasuna” birsortu behar omen da. Azken ideia honekin ados dago Gaizka Aranguren kazetaria: “Irudimen kolektiboak bere gutasuna galdu du, orain lehentasuna gutasun hau berreskuratzea da”.

Jardunaldiek askorako eman zuten. Mahai-inguruan Olariagak esan zuen baikortasunez begiratu behar zaiola egindako guztiari baina beti ere kontuan izanik Sarrionaindiak Moroak gara behelaino artean? liburuan idatzitakoa: “Euskal nazioa ez da eginda dagoen zerbait eta euskaldunak, besteak bezala, egiten dutena izango dira”.

 

 

 

Kanal hauetan artxibatua: Euskalgintza  |  Kultura  |  Iruñea  |  Estatugintza

Euskalgintza kanaletik interesatuko zaizu...
Okzitanieraren aldeko lasterketa ostiralean abiatuko da

KORRIKAk beste ahizpa bat dauka: okzitanieraren aldeko La Passem. Lasterketaldia heldu den ostiralean, maiatzaren 25ean abiatuko da Bidaxunetik, 14:00etan. Iparraldeko AEK-k 10.km egingo du, 15:00ak aldera. Bertan, irakasle eta ikasleekin batera, Maider Heguy, Jakes Bortairu, Asier Amondo, Mertxe Mugika eta Bixente Claverie AEKideak ere izango dira. 400 bat kilometro egin ondoren, La Passem Paun bukatuko da, hilaren 27an.


Hizkuntza Eskubideen Protokoloa
Euskal bertsioa ontzen ari dira 80 eragile

Urte eta erdi pasa da Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa Donostian aurkeztu zutenetik. 185 neurri prestatu dituzte Europako hizkuntza gutxiagotuetako komunitateen hizkuntza eskubideak bermatzeko. Europarako neurriak horiek. Orain ordea, neurriok Euskal Herrira, euskarara, egokitzeko ordua da. 80 eragile aritu dira neurri bakoitzaren ezaugarriak zehazten. Hizkuntza politika berri bat gauzatzeko bide eman dezakeela adierazi du Kontseiluak.


Entitateen Euskaraldiaren proposamena aurkeztu dute Eusko Jaurlaritzak eta Euskaltzaleen Topaguneak

Oraindik egin ez den 2018ko Euskaraldiak segida izango du 2019an. Orduan entitateek hartu beharko dituzte neurriak etxe barrura eta kanpora begira hizkuntza ohiturak aldatzeko. Jaurlaritzak eta Topaguneak Udaltopen aurkeztu dute orain arte diseinatutakoa.


2018-05-17 | Goiena
Hamaika hizki, hamaika eragile eta hizkuntza ohiturak aldatzea helburu

Arrasateko euskalgintzako norbanako eta eragileak batzen dituen Geike ekimenak bideoa kaleratu du Euskaraldia dela-eta. Hainbat bidelagun izango ditu Arrasateko Euskaraldiak eta hori definitzeko egin dute bideoa elkarlanean, Goienaren laguntzaz. "Ohiko harremanetan euskara gehiago erabiltzeko sortua izan den Euskaraldiak ariketa sozial erraldoia du helburu", diote.


Helmugara iritsi da Redadeg, bretainiar "Korrika"

Maiatzaren 13an iritsi zen bere helmugara bosgarrenez bretainiar korrika. Kemperretik (Penn-ar-Bed) maiatzaren 4an aterata, 10 egunetan bete zituen bere 1.800 kilometroak. Aurtengo gaia: "Bretoieraren mila koloreak". Izan ere, denetariko formak hartzen ditu hizkuntza honek Bretoi lur bezala aldarrikatzen dituzten departamentuetan zehar. Finisterrako Plougerneau herrian egin zioten atzo harrera eta amaiera ekitaldia. Bertan chistra edaten eta gavotennak dantzatuz igaro genuen gaualdia.


Neoliberalismoak euskarari (I)

Gure herriaren kultur-asimilazio eta –ordezkatze prozesu luzea testuinguru kapitalista batean gertatzen ari da. Merkatu-ekonomiaren ezaugarriek eta irizpideek ere azaltzen dute euskarak jasandako gutxitzea, eta eragiten diote bere garapenari. Batetik, kontsumo-gizartearen logika honek ez duelako euskararen alde (aski) egin, oraingoz behintzat. Merkatuak kulturaren uniformizazioa bultzatzen du, errazago saltzeko, gainbalioa eta aberastasunak biderkatzeko. Lukurreriak hizkuntza nagusiak... [+]


Hizkuntza Eskubideen Protokoloa: Euskal bertsioa ontzen ari dira 80 eragile

Urte eta erdi pasa da Hizkuntza Eskubideak Bermatzeko Protokoloa Donostian aurkeztu zutenetik. 185 neurri prestatu dituzte Europako hizkuntza gutxiagotuetako komunitateen hizkuntza eskubideak bermatzeko. Europarako neurriak horiek. Orain ordea, neurriok Euskal Herrira, euskarara, egokitzeko ordua da. 80 eragile aritu dira neurri bakoitzaren ezaugarriak zehazten. Hizkuntza politika berri bat gauzatzeko bide eman dezakeela adierazi du Kontseiluak.


Redadeg, Korrika, Correllengua... Europako hizkuntza gutxituen aldeko lasterketen gutuna sinatu dute

Bertainiako Kemperren Europako hizkuntza gutxituen aldeko lasterketen gutuna sinatu dute. Honako lasterketen ordezkariak dira sinatzaile: Korrika (Euskara) Euskal Herria, Correlingua (Galiziera) Galizia, Correllengua (Katalana) Katalunia, Course Lingua (Okzitaniera) Aran Harana,

La Pasem (Okzitaniera) Biarno, Redadeg (Bretainiera) Bretainia, Ras yr Iaith (Galesa) Gales, Rith (Irlandera) Irlanda eta Sprochrenner (Alemana) Alsazia.


2018-05-06 | Mikel Irizar
Gizarte aktibatua

Duela aste batzuk, pentsiodunak gai izan ziren hiriburuetako kaleak betetzeko. Aldarri argia eta zentzuzkoa landu dute, eta horren inguruan ari dira biltzen, gero eta gehiago, gero eta trinkoago. 70eko hamarkadan demokraziaren alde mugitzera ohitu ziren belaunaldiak berriro mugitzen hasi dira, eta ez dira geratuko.

Egun gutxi lehenago, emakumeen txanda izan zen. Indar erakustaldi handia egin zuten; militantziaren esparrua gaindituta, emakumeen aldarria gizarte osora zabaldu den seinale... [+]


Nafarroan Euskararen Lege berria idazteko elkarlanean oinarritutako dinamika aurkeztu du Kontseiluak

Lau lan-bilera eginen dira herritarren ekarpenak jasotzeko: maiatzaren 2an Tuteran, 4an Lizarran, 8an Barañainen eta hilabete amaieran Elizondon.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude