“Hartzen dugun bidea hartuta ere, minez bizitzen jarraituko dutenak biktimak dira”

  • Inés Dunis Aldavek kriminologia ikasi zuen eta ondoren ‘Esperientzia traumatikoetako biktimekin lan egitea’ gradu ondokoa EHUn. Horri esker, 2018-2019 Antonio Beristain sariketa irabazi zuen Terrorismoaren biktimen ahotsak entzuten lanarekin. “Badirudi biktimek ez dutela interesik eragiten, eta egiten diren ikerketa –eta literatura– lanak delituan eta biktimarioan fokatzen dira, ez biktimetan”. Terrorismoaren gaiari eman zion biktimologiaren perspektiba, horixe azpimarratu zuen epai-mahaiak.

Inés Dunis Aldave, ezkerrean;
Inés Dunis Aldave, ezkerrean; "ex aeqou" irabazi zuen IX. Antonio Beristain ikerketa biktimologikoko saria, iazko azaroan (Argazkia: EHU)

Zerk eraman zintuen esperientzia traumatikoen biktimen inguruko EHUren gradu-ondokoa egitera?

Kriminologia gradua diziplina anitzekoa da; nik genero indarkeria aukeratu nuen, biktimen ikuspegitik, praktikak eta gradu amaierako lana egiteko. Ohartu nintzen biktimak batzuei traba egiten dietela, oharkabean pasatzen direla edo auzitan jartzen direla, biktimarioak baino gehiago. Gradu-ondokoan, berriz, era guztietako biktimez jardun ginen, baina terrorismoaren biktimak aukeratu nituen, biktimologiaren ikuspegitik lantzeko.

Indarkeria politikoaz ere ari zara lanean.

Gesto por la Paz mugimenduak 90eko hamarkadan zioen indarkeria politikoa zela Euskal Herrian motibazio politiko zehatzekin egindako indarkeria. Gustuko dut definizio hori. Hortik aurrera indarkeria politikoaren biktimak definitzera pasatzen gara: ETAren indarkeriarenak, GALenak eta antzeko ezaugarriak dituzten bestelako talde antiterrorista baita talde parapolizialenak, non zuzeneko indarkeria jasotako pertsonez gainera, euren senideak, mehatxatuak, estortsionatuak edo bahituak gehitu behar diren. Definizio horretan kale indarkeriaren biktimak ere sartzen dira, baita segurtasun indarren gehiegikeriaren biktimak ere.

Sariketa-diskurtsoan ETAren indarkeria amaituta sortuko zen eszenatokiaz eta bizikidetza moldeaz galdetu zenuen. 

Beti errepikatzen den akatsa du galderak; alegia, bizi izan dugun indarkeria terrorista ETAren aldetik bakarrik datorrela ulertzea. Herri honetan talde terrorista asko egon dira; beraz, ETAk eragindakoak baino biktima gehiago daude. Hori onartzea aurrerapauso handia litzateke; hartzen dugun bidea hartzen dugula ere, minez bizitzen jarraituko dutenak biktimak direlako. Ezin dugu ezikusiarenak egin inongo biktimaren aurrean. Beraz, lehendabizi oso garrantzitsua da den-denak aitortzea. Bigarrenez, ezinbestekoa da aintzat hartzea banan-banan, ez kolektiboki. Eta hirugarrenez, beharrezkoa da helburu politikoekin erabiltzeari uztea, eta bizikidetzan egingo diren urratsak haiekin egitea.

Biktimen testigantzetatik zerbaitek harritu zaitu?

Bai karreran, bai gradu-ondokoan, esan izan digute biktimek ez dutela mendekua bilatzen, aurrera egin nahi dutela. Horretan lagungarria litzateke euren biktimarioek onartzea biktimizatu egin zituztela, eta barkamena eskatzea. Entzuten dituzun arte ez zara horren kontziente. Gehienek mina gainditzeko duten gaitasun erraldoi horretaz ohartzea biziraupenaren eta giza handitasunaren ikasbidea da.

Indarkeria bizi izan duen pertsona bakoitza bat eta bakarra da, ez kolektibo bat. Hala ere, kolektibizatu egin dira, interes politikoekin erabili.

Horixe zen nire lanaren helburua; horregatik izenburua. Emakume eta gizon bakoitzak beharrezko duelako besteen laguntza, aldarrikatzeko, hitz egiteko. Bakarrak zaila izaten du entzunaraztea; normala da elkartzea. Normala ez dena da taldekatu direlako dagokien indibidualtasunaren kontzientzia galtzea. Antzeko egoerak bizi badituzte ere, ez dira berdinak. Ez diote modu berean aurre egiten, jasaten dituzten ondorioak ez dira berdinak; eta diozun bezala, erabiliak izan dira, erruki barik. Terrorismoaren biktima izateko hautatu zituztenean ere erabiliak izan ziren. Euren bitartez gizartea beldurtu nahi izan zen. Inork ez dauka eskubiderik behin eta berriz biktimak erabiltzeko. Duintasuna zor zaie, ez bakarrik biktimizatu dituenaren aldetik, baita erakundeen eta gizartearen aldetik ere. Biktima guztiek behar dute hori, bereizketarik gabe.

Lekukotzek zertan balio diezagukete gizarte gisa?

Agian galdera beste bat da. Agian biktimei balio die gizarteak euren historiak ezagutzea; zor diegu. Terrorismoaren biktimak petxeroak dira; era guztietako terrorismoarenak. Zigor izugarria egokitu zaie gainerako herritarrak izutzeko. Hurrengoak izateko beldurrez, bai, baina lasai antzera bizi izan gara eta eurak dira gizarte osoari zuzendutako indarkeria jasaten dutenak. Egin dezakegun gutxienekoa da proaktiboki entzutea.

ETAk indarkeria utzi zuenetik aldatu da ETAren biktimekiko gizartearen pertzepzioa?

Beti joan da aldatzen. Hasieran “zerbait egingo zuen” esan eta bizkarra ematen zitzaien, beldurragatik edo ideologiagatik. Ahotsa altxatu zutenean enpatikoagoa izan zen gizartea. ETAk erailketak laga zituenetik, biktimez “gogaitu” gara. Erosoagoa da gertatu zena oroitu gabe bizitzea, biktimak ahaztuta. Gazte askok ez dakite ezer orain 50 urte herri honetan egon zen minaz. Terrorismoaren biktimen inguruko albisteren bat entzuten dutenean fikzioa iruditzen zaie. Denbora pasatzen uzten ari gara eta hori ez da ona ez biktimentzat, ezta gizartearentzat. “Oroitzen ez baduzu, gertatu ez zen seinale”, ez du balio. Gertatu zen eta berriro gerta daiteke. Biktima guztiek dute ukatzen zaien aitortza, duintasuna, erreparazioa eta memoria eskubidea.

 Biktimologia gizarteratzen
Informatika arloan lan egiten du, datuen tratamenduan. Datuetatik harago joateko, pertsonen historiak ezagutzeko eta ulertzeko balio izan dio ikerketa-lanak. Izan ere, "biktima bakoitza indibiduo bat da, bere mina, bere erreakzioak eta bere sentimenduak ditu. Ez dugu inoiz jakintzat eman behar nola jokatu behar duen ekintza beldurgarri bat bizi izan duenak". Biziki interesgarria litzatekeela dio biktimologiaren ideia gizarteratzea, eta era guztietako biktimak eta delituak ikertzea, "estigmatizatu ez ditzagun, beldurrik izan ez dezaten, deserosoak direla senti ez dezaten eta uler dezagun guztioi gerta dakigukeela, edozein deliturengatik".

 


Kanal honetatik interesatuko zaizu: Biktimak
‘Naparra’ omendu dute Lizartzan eta desagertu zenetik 44 urte igaro direla oroitarazi

Jose Miguel Etxeberria Naparra 1980ko ekainaren 11n ikusi zuten azken aldiz Ziburun eta bere heriotzaren nondik norakoak ez dira argitu gaur arte. Lizartzako Igarolabekoa baserrian egin diote oroimen ekitaldia eta desagerpena argitzea eskatu du familiak aurten ere.


2024-05-31 | ARGIA
Nafarroako Gobernuak lehen aldiz Poliziaren eta eskuin muturraren biktima politikoak aitortu ditu

Motibazio politikoko lehen hamabi biktimarentzat aitortza eta erreparazio ekitaldia egin da maiatzaren 30ean Iruñeko Baluarte aretoan. Ekitaldia urtero egiteko asmoa agertu du Gobernuak.


Hondarribiko Udalak aitortza egin die Asturiagako hondartzan hildako bi biktimei

Biktimen familiei barkamena eskatu diete ere azken 50 urte hauetan "behar besteko" babesa ez emateagatik. Poeta biktima gisa aitortu duten bezala, Moriko ere hala izatea eskatu du udalak, eta "epe laburrean".


Eguneraketa berriak daude