Emakumeak borrokan
Katrín Oddsdóttir. Islandiako konstituzio berriaren egileetakoa

"Islandiako konstituzioaren testua ez da iraultzailea, egiteko prozesua ordea bai"

  • 2008ko krisialdiaren ondoren, askotariko erreakzioak egon ziren munduko bazter askotan. Gehienetan herri mobilizazioek izan zuten garrantzia, sakoneko aldaketak eskatzen zituzten mugimenduak. Islandian prozesu eratzaile eta legegile batek hartu zuen erreleboa, eta herritarren neurrira egindako instituzioak aldarrikatu zituen. Prozesu horretan murgilduta dago Katrín Oddsdóttir.

Arantza Santesteban @a_santesteban
2016ko azaroaren 20a
Azaroaren 10ean Ametzagaiña taldeak, Iametzak eta ARGIAk antolatutako Euskarabildua jardunaldietan izan zen Oddsdóttir, Islandiako konstituzio berria idazteko erabili zen prozedura azalduz. (Arg.: Ale Goikoetxea)
Azaroaren 10ean Ametzagaiña taldeak, Iametzak eta ARGIAk antolatutako Euskarabildua jardunaldietan izan zen Oddsdóttir, Islandiako konstituzio berria idazteko erabili zen prozedura azalduz. (Arg.: Ale Goikoetxea)

2008ko krisialdiak gogor jo zuen Islandian. Bazegoen hura iragar zezakeen aurrekaririk?

Kolapsoaren osagai guztiak aurretik zeuden, jakina. Islandia herrialde txikia da eta halere, bere banku sistema Suitzakoa imitatzen saiatu zen. Jokalari handien antzera jokatzen saiatu zen finantza sisteman; gauzak horrela, dena kolapsatu zen 2008koa iritsi zenean. Aurrez oso jende gutxi ausartzen zen “hau gaizki doa” edo “honek eztanda egingo du” esaten. Danimarkatik espezialistak etorri ziren sistema aztertzera eta esan zuten “zerbait gaizki dabil hemen, sistema lehertuko duzue”, horren aurrean Hezkuntza ministro islandiarrak erantzun zuen, oso modu harroan, “itzuli zuenera eta hobeto ikasi”.

Krisialdiaren ondoren, jendea konstituzio berri baten alde antolatu zen. Zergatik?

Bi arrazoi nagusi daude. Lehenengoa, islandiar demokrazia jaio zenetik urte asko eman dugula aldarrikapen hori egiten, gure kultura politikoa horren inguruan errotu da. Bigarrena: erakunde guztiak kolapsatu direnean atzera begiratu behar duzu eta galdetu behar diozu zure buruari “non dago gizartea”? Existitzen al da? Eta hura hautemateko modurik ez baduzu, beste gizarte bat egituratu behar duzu. Kontratu sozialaren antzekoa da, guztiaren oinarriak definitu behar dituzu berriz ere.

Idealistak zaretela esan dute batzuek, urrutiegi joan nahi duzuela.

Eta are urrutiago ere joan nahi dugu (barre). Konstituzio honek ez du Islandia herrialde perfektu bihurtuko, baina hasiera bat jarri nahi diogu gure buruen bertsio berritu bati. Konstituzio berriak ez du herrialdea salbatuko, badakigu. Era berean ez da iraultzailea, inondik inora, baina gure konstituzioa da eta jende normalarentzat testu ulergarria da. Krisi handia pairatu genuen eta bide berri hau berriz ere akatsak errepika ez daitezen bermea da. Bestalde, oraingo aldaketaren parametroak ez daude helburu maximoetan, orain bide berri baten hasieran gaude eta ahalik eta atxikimendu handiena behar dugu.

Nolakoa izan zen konstituzioa eratzeko prozesua?

1944an independizatu ginen Danimarkatik, eta Islandiak herrialde horretako konstituzioa kopiatu zuen kasik hitzez hitz. Guk dinamika hori irauli eta testu berria egin nahi genuen, behetik gorako zentzuan, herritarrengandik hasita. 25 pertsonok osatzen dugu Konstituzio Batzordea, eta batzorde horrek idatzi zuen testua. Ez gara politikariak, eta ez ditugu haiek ordezkatzen.

Nola egiten da konstituzio bat behetik gora?

Aipatu dizudan batzordea osatzeko prozesua luzea izan zen. Lehenik, mila pertsona hautatu ziren herrialde guztian; erdia emakumeak, erdia gizonak eta eremu geografiko guztietakoak. Egun batez elkartu ziren eta eskatu zitzaien irudikatzen zuten gizarte ereduaren baloreak azaltzea. Topaketa horren emaitzarekin 400 orrialdeko txosten bat idatzi genuen. Eta horren ondoren jendeak aukeratu zituen batzordeko 25 kideak, ni tartean, eta lau hilabetean konstituzio berria idatzi genuen. Prozesu horren parte-hartzean internetek pisu handia izan zuen. Eztabaida guztiak streaming bidez zabaltzen ziren, eta jendeak sare sozialen bidez bere iritzi, proposamenak eta botoak bideratzen zituen. Gure ustez, jendeari itzuli behar zaio boterea.

Facebooken eragina aipatu duzu. Hainbestekoa da haren ahalmena?

Tira, Facebook oso tresna kapitalista da, baina Islandiarako, era berean, komunikatzeko oso tresna inportantea da. Populazioaren bi herenek erabiltzen dituzte sare sozialak Islandian. Gai askoren araberako taldeak egiteko aukera eman zigun, eta jendeak parte hartu zuen. Egia da sare horren jatorria sistemikoa dela, baina kasu honetan guretzat eztabaida elikatzeko ezinbestekoa izan zen.

Konstituzioaren prozesua zertan izan zen iraultzailea?

Esan bezala, testua ez da iraultzailea, prozesua ordea bai. Oso inportantea da hori bereiztea. Testua inperfektua da, baina saiatu ginen gizarteko alde guztiei lekua ematen. Batzordean feminista asko gara. Trans komunitatea etorri zen guregana eta lanean ibili ginen testuan haien inguruko lege zein eskubideak idazteko. Hasieratik izan dugu kezka hori: nola egin arraza, genero eta sexuaren ikuspegitik orekatutako testua. Gero, kontsentsuaren metodologian jende guztiak bozkatzen du eta beti ez dute irabazi aldaketa erradikalenek.

Kultura eta artearen papera nolakoak izan ziren prozesu horretan?

Konstituzio Batzordean artistak zeuden hasieratik; aktoreak, zine zuzendariak… Eta eskerrak, nire ustez haiek gabe ez baitago kalitatezko ezer egiterik. Konstituzioaren kontzeptuan pentsatzen jarrita, ez da oso kontzeptu kulturala, esan nahi baita batez ere gizartea antolatzeko legislazioa dela. Zentzu horretan, kultura gizarte berri baten fundazioan oinarrizkoa izan zedin saiatu ginen hasieratik. Gure kultura babestea da guretzat oinarrizko printzipioetako bat. Ez dut uste idatzi dugun konstituzioan gure kultura babesteko araudi esplizitua dagoenik, ostera, dokumentuaren filosofian hura integratu dugu.

Ohikoaz nazkatuta

“Aurki hauteskundeak izango dira Islandian. Alderdi piratak bozken %15etik gora dauka, eta horrek adierazten du jendea nazkatuta dagoela ohiko alderdiekin eta sistemarekin orokorrean. Horregatik uste dugu une egokia dela konstituzio berriaren aldeko mugimendua berriz ere suspertzeko”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal hauetan artxibatua: Herritarren parte hartzea  |  Internet  |  Islandia

Herritarren parte hartzea kanaletik interesatuko zaizu...
2019-05-02 | Amaia Fernández
Gaur egungo gertaerak, Sudanen
MULTIMEDIA - erreportajea

2018ko abenduatik, manifestazioak egon dira Sudanen Omar Al-Bashir diktadorearen kontra. Apirilaren 11n lortu zuten berak dimititzea, baino manifestazioak segituko dute oinarrizko produktuen prezioa jaisteko,... beste artean.


Abertzale herrizale

Maiatzeko udal hauteskundeetara aurkezten den pertsona taldea guztiz berritu du Trapagaranen EH Bilduk. Modu horretan aire freskoz alaiago, anitzago, zabalago eta indartsuago aurkezten da ezkerreko aukera abertzalea gure herrian.

Orain hamar urte ezker abertzalea ilegalizazioez jazarririk bere nukleorik txikienean babesturik zegoen. Egoera horretan gaztetxean, euskalgintzan edo auzo mugimenduan genbiltzan gazte batzuei luzatu ziguten bertan parte hartzeko aukera eta lehenagokoen bultzadaz,... [+]


2019-03-13
Boto elektronikoaz: ez, ezetz da!

Boto elektronikoaren afera, azken urteotan, hauteskunde garai guztietan errepikatzen den mantretako bat da: “boto elektronikoa sustatu beharko genuke“. Eta argumentu horren aldeko beste azpimantra asko sortzen dira: abstentzioa gutxitzeko, gazteengana gerturatzeko, erosotasuna bermatzeko… ze aspergarriak garen.


2018-01-31 | ARGIA
Aukera gutxiago izango dute herritarrek EAEko parlamentuan parte hartzeko

EAEko legebiltzarrak barne-araudia aldatu du eta, EH Bilduk salatu duenez, aurrerantzean zailagoa izango da herritarrek eta eragile sozialek legeen tramitazioetan parte hartzea.


2017-07-18 | Xalba Ramirez
Emantzipaziorako eredu berria Errenterian: Etxebizitza Komunitarioa

Udalaren Marea Gora egitasmoak garatu duten parte hartze prozesuaren lehen fasea amaitu da eta Errenteriako lehen Etxebizitza Komunitarioa izango denaren oinarriak finkatu dituzte.


2017-05-10 | Uriola.eus
Herritarren parte-hartzerako araudi berria "atzerapausoa" da Bilboko Auzo Elkarteen arabera

Hiriko barrutietako antolakuntza eta funtzionamendu araudia berrikusi, eztabaidatu eta azkenik onartu dute, martxoaren 30ean, Udaleko Osoko Bilkuran. Bilboko Auzo Elkarteen Federazioak gogor kritikatu du Udal Gobernuaren jarrera, prozesuan zehar emandako "ideia asko ez direlako jaso". Hori dela eta, alegazioak aurkezteko deia egin die federazioak bilbotarrei.


2017-03-30 | ARGIA
GuraSOSek "Hitza Hartu" parte hartze prozesua abiatuko duela iragarri du

GuraSOS elkarteak datozen hilabeteotan “Hitza-Hartu” ekimena jarriko du martxan, elkarteko buru Joseba Belaustegik iragarri duenez.


2016-12-25 | Jabi Zabala
Aitana Oltra. Zientzialaria
"Beti egon da herritar zientzia, baina iraultza handia dago sakelakoei eta interneti esker"

Aitana Oltraren iritziz, zientzialariek ez ezik, herritar arruntek ere espezie arrotz inbaditzaileen hedapena neurtu dezakete, herritar zientzia deritzona eginez. Are gehiago, herritarrek politika publikoetan eragin dezaketela uste du Oltrak. Urteak daramatza CSICen barruko Blaneseko Ikerketa Aurreratuen Zentroan (CEAB) tigre eltxoen ezaugarriak eta hedapena ikertzen. Mosquito Alert proiektuan zientzia eta parte-hartzea uztartu nahi dituzte.


2016-12-06 | Unai Brea
Inposatutako eta alferreko proiektu handien aurka, abenduaren 8an Bilbon

Proiektu Handi Inposatu eta Alferrekoen aurkako nazioarteko eguna da abenduaren 8a. Horren karietara hainbat mobilizazio izango dira Europa osoan, baita Euskal Herrian ere. Zehazki, hainbat talde eta norbanakok deia zabaldu du Bilboko Plaza Biribilean elkarretaratzea egiteko, eguerdiko 12:30ean.


2016-08-30 | Estitxu Eizagirre
GuraSOS
Abuztock jaialdian parte hartzeko deia egin eta urrats juridiko gehiago iragarri ditu GuraSOSek

Irailaren 4an "errebolta baketsua" antolatu du GuraSOSek: "Aldundiak erraustegiari buruz erabakitzeko prozesua irekitzeari ezetz eman dio eta erabaki horrek herritarrenganako begirune eza adierazten du. Gizarteari dei egiten diogu bere ahotsa entzunarazi dezan". Pertsona ezagunen hitzaldi laburrak eta musika izango dira jaialdian. Urrats juridiko gehiago iragarri dituzte.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude