BCBL ikerketa zentroa

Hizkuntzaren barrunbeak garunean bilaka

  • Hamasei herrialdetako ikerlariak burmuinetan aztarrika dabiltza Donostiako BCBL ikerketa zentroan. Hizkuntzaz nola jabetzen garen, nola prozesatzen eta ekoizten dugun jakin nahi dute. 700 bat boluntario dituzte elektroentzefalogramak eta erresonantziak egiteko.

Onintza Irureta Azkune @oirureta
2011ko otsailaren 27a
Langilea laborategiko jarduna aztertzen
Langilea laborategiko jarduna aztertzenDani Blanco

Eusko Jaurlaritza, Ikerbasque, Gipuzkoako Foru Aldundia, EHU eta Innobasque bazkide dituen ikerketa zentroak Basque Center on Cognition, Brain and Language du izena, alegia, Hizkuntzaren Neurozientzia Kognitiboko Ikerketa Zentroa. Ez da erraza zentro hori zertarako den esplikatzea, nahiz eta Pawel Kuszelewski Kanpo Harremanetarako arduradunak azalpenak ondo txukun eman. Atzekoz aurrera egingo dugu ariketa, lehenbizi ikerketa zentroan burmuineko probetan parte hartu duen kazetari honek bere esperientzia kontatuko du eta gero Kuszelewskiren azalpenekin osatuko dugu BCBLri buruzko erradiografia.

Nire garuna ulertu ote dute?

700 akuri –Kuszelewskik parte hartzaile hitza erabili du– dauzka Manuel Carreiras zuzendari duen Donostiako zentroak. Bi eraikin ditu BCBLk, bata Miramonen eta bestea EHUko campus ondoan, Korta eraikinean. Burmuineko probak egiteko parte hartzaileen zerrendan izena emanda nagoenez, telefonoz deitu didate bi egunez Korta eraikinera joateko.

Pare bat neskek bata zuria jantzi didate eta esertzeko eskatu. Ileapaindegian bezala egongo naizela esan dit batek. Segundo laurdenean ileapaindegian baino kamerinoan nagoela imajinatu dut, bi beharrean lau neska dauzkat nire buruan tik eta tik. Ez didate ilean metxarik egingo, telazko txanoa jarriko didate. Txanoak zuloak ditu eta zulo horietan gel-a ematen hasi zaizkit, belarri zuloak garbitzeko bastoitxo luzetxoak hartuta. Lau neskok helburu garbia dute: nire garuneko bulkadak jasotzeko adina sentsibilitate lortu behar dute nire larruazalean. Ordenadore pantailan begiratzen dute, hor baitago nire burua litzatekeenaren marrazkia, bulkadak jasotzeko guneen mapa modukoa. Gelari esker lortutako sentsibilitate mailaren arabera kolorez aldatzen dira guneok, beharrezkoa den neurria lortu arte. Belarri atzeak eta begi inguruak ere gelez zipriztindu dizkidate. Ez dute lepotik beherako edo betazalen mugimenduengatik sortutako bulkadak burmuinarenekin nahasterik nahi. Pantailako gunetxo denak berde jarri dira, horrek esan nahi du garunaren bulkadak egoki harrapatzeko moduan dela makina.

Betazalak ahalik eta gutxien itxi behar ditut. Lasai egoteko esan didate, baina lehenengo ariketa hastear nagoela tentsio punttua etorri zait.

Euskaraz idatzitako esaldiak agertu zaizkit bata bestearen atzetik, azkar demonio. Onargarriak diren ala ez erantzun behar dut. Kristoren txokolatea egin zait buruan! “Goizean ardiok arkumeak zaindu ditugu txabolan”, edo antzeko zerbait. Esaldi hori ondo dago ala ez? Gramatika begiratu behar dut ala zentzua, ala biak? Ardiek ez dute hitz egiten, beraz, esaldi hori okerra al da? Beste adibide bat, nire gurutzea izan den mota honetako esaldia: “Normalean irakasleok haurrei eskolak ematen dizkiete neguan”. Esaldia gaizki al dago “irakasleok” horrekin? “irakasleak” behar luke aditz horrekin? Baina aurrez irakasle horiei buruz hitz egin bada gero ezin da erabili “irakasleok” “irakasle horiek” esateko intentzioz?

Eta nire buruko txokolatea nola ari da jasotzen makina? Buruan txanoa ipintzen ibili direnak ariketa nola egiten ari naizen ikusten ari ote dira paretaren bestaldean?

40 minutu pasa ditut esaldi horiekin eta neska etorritakoan ariketan zehar izan ditudan zalantza horiek denak galdetu dizkiot. Zertxobait argitu dit kontua eta asko lasaitu naiz, zeren esan dit hurrengo egunean ariketa bera egingo dudala (eskerrak! Gaurko azterketa ez nuen gaindituko-eta!). Lehenengo ariketa horrorosoaren ondoren bigarrena oso erraza iruditu zait. Gaztelaniazko hitz zerrenda luzea (20 minutu, tartean bi atsedenekin) agertu zait pantailan banaka, animalia izenak direnean tekla zapaldu behar dut, eta gainerakoan kieto.

Bigarren eguneko bigarren proba ere erraza izan da, batzuetan erdarazko hitzak ageri dira eta besteetan sinbolo sorta. Lehenengoan “bai” eta bigarrengoan “ez” erantzun behar dut. Hiru-lau bat aldiz uste dut hanka sartu dudala, logura sartu zait, begiak gurutzatzen hasi zaizkit…

Miraririk ez dago

Ariketa bera egiteko zalantza asko eta ondoren galderak: Burmuineko zalantza dantzatik zer geratu da grabatuta ordenadorean, eta horrek zertarako balio du? Zer jakin nahi du ariketa hau diseinatu duen ikerlariak? Nola atera daitezke ondorioak holako ariketak eginda?

Akuri lanak utzi eta kazetari plantan BCBLko egoitzan agertu garenean kezka horiek denak mahai gainean jarri dizkiogu Pawel Kuszelewskiri. Lehenbizi barre egin du kontakizun xelebrea entzunda eta gero azalpen interesgarriak eman.

BCBL oinarrizko ikerketa zentroa da, ez du patenterik egiten edo saltzeko produkturik prestatzen. Ezagutza sortzen dute eta lortutako emaitzak nazioarteko aldizkari zientifikoetan argitaratzea da helburua. Haiek sortutako ezagutza beste batzuek garatuko dute gero eta emaitzak epe ertain eta luzera izango dira.

Elebitasunari arreta berezia

55 langile inguru ari dira BCBLn, horietatik 35-40 hainbat mailatako ikerlariak dira. Gehienak psikologiaren eremutik datoz, baina badira magisteritzatik, fisikatik edo neurozientzia konputazionaletik datozenak. Alabaina, ikerlari denek bat egiten dute neurozientzien doktoretza batean. Ikerketa esparrua oso zehatza da: neurozientzia kognitiboa, eta gainera hizkuntzari lotua. Lau ikerketa lerro dituzte: bata, mintzaira nola eskuratu, ulertu eta ekoiztu; bigarrena, elebidunek edo eleaniztunek bigarren hizkuntza nola ikasten duten; hirugarrena, gaixo neurodegeneratiboak hizkuntzarekin nola moldatzen diren; eta laugarrena, nola atera zukua makinei (erresonantzia magnetikoa, elektroentzefalogramak...) ikerlariek nahi dituzten ikerketak egin ahal izateko. Lau ikerketa lerro badira ere, denak zeharkatzen ditu elebitasunak. Pawel Kuszelewskik hala esan digu: “Elebakarrez gutxi dakigu, elebidunez are gutxiago. Azken horien kasuan, informazio gehiago daukagu gertutasun linguistikoa duten hizkuntzak dauzkaten hiztunei buruz. Euskara-gaztelania hiztunak aztertzea beste kontu bat izango da”.

700 baino 2.000-3.000 nahiago

BCBL zentroa hasi berria da eta euren egitekoa, ikerketaz gain,  gizartean zabaltzea da. Besteak beste inguruko ikerlari harrobia haztea nahiko lukete, eta bestalde, ikerketa probetan parte hartzeko prest egongo litzatekeen boluntario zerrenda 700dik milaka batzuetara igo nahiko lukete. Elebakar, elebidun, eleaniztun, haur, gazte eta ez hain gazteen garun dantza behar dute hizkuntzaren misterioak ikertzeko; egunen batean dislexiari edo alzheimerrari erremedioa aurkitzea amets.

Nola irakurtzen dugu?

Joana Acha ikerlariak esku artean daukan proiektua azaldu digu eta BCBL moduko ikerketa zentro batek zer egiten duen ulertzeko adibide ederra izan da.

Hilabete gutxiko haurrekin eta 6-7 urtekoekin aritzen da Acha lanean. Galdera asko dauzka eta erantzun bila dabil. Umeek nola barneratzen dituzte hizkuntzaren soinuak? Nola lotzen dituzte soinuak esanahiekin? Noiz egiten dute hori guztia? Haur elebidunekin ari da; euskara eta gaztelania barneratzeko orduan, haurrek desberdin jokatzen duten ala ez aztertzen du, besteak beste. Haurrentzako laboratorio txikia daukate prestatuta Miramongo egoitzan eta irudi eta soinuen bidez umeen erreakzioak neurtzen dituzte. Txikienek hizkuntza nola entzun eta produzitzen duten ikertzeaz gain, 6-7 urteko haurrek irakurtzeko zein estrategia erabiltzen dituzten jakin nahi dute ikerlariek. Nola irakurtzen du “mendizale” hitza umeak? Hitza eta morfemak banatuta, alegia, “mendi” eta “zale” bereizita ala “mendizale”? Euskaraz eta gaztelaniaz estrategia bera erabiltzen al du irakurtzeko? Nola irakurtzen du euskara lehen hizkuntza duenak, eta nola euskara bigarren hizkuntza duenak? Euskara bezala hizkuntza aglutinatiboak (informazio asko hitzaren bukaeran dago) diren beste hizkuntza batzuk ikertu dira eta ikusi dute haurrak arreta gehiago jartzen duela hitzaren bukaerako zatian. Euskara lehen hizkuntza duenak hori egiten duela suposatuko bagenu, nola ikasten du euskara, gisa aglutinatzailea ez den gaztelania lehen hizkuntza duenak? Joana Achak gaur egungo egoera zehatz batean jarri gaitu: “Ameriketatik sistema globala erabiliz irakurtzeko metodoa dator, hau da, hitz osoak ikusi eta irudiekin lotzen ditu haurrak. Ez dakit sistema horrek euskararekin funtzionatuko lukeen, hain dira hitz luzeak euskaraz. “Mendi” hitza ikasiko dute metodo horren bidez, baina euskaraz “mendi” gutxitan agertzen da, “mendizale”, “menditik” eta horrelakoak ugariago. Beraz, agian, hizkuntza bat edo beste ikasteko irakurmen sistema bat edo beste erabili beharko genuke, beti ere efizienteak izan nahi badugu, eta haur zein helduek dituzten arazoak konpondu nahi baditugu”.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Hedoi Etxarteren hitzaldia: "Faxismoa gaur eta hemen"
MULTIMEDIA - solasaldia

ARGIA-k eta Azpeitiako Elkar-ekin taldeak elkarlanean antolatuta "Faxismoa gaur eta hemen" hitzaldia eman zuen Hedoi Etxartek San Agustin Kultur Gunean. Hemen duzue hitzaldia osorik ikusgai.


2019-03-25 | Naturkon
Zientzia eta basoaren kudeaketa: baina eukaliptoa inbaditzailea da ala ez?

Egurraren sektoreko enpresek jardunaldi bat antolatu zuten joan den ostiralean Hernanin, jarraitzen duten baso-kudeaketa ereduari euskarri zientifikoa eman nahian. Eta fundamentuzko ezer esan ez zen hitzaurrearen ondoren, saiatu ziren gure lurraldea gero eta sarriago estaltzen duten eukalipto espezieak inbaditzailek direla ukatzen. 20.000 inguru hektarea hartu dute eukaliptoek 2018an, eta gure lurraldeko harizti eta amezti guztiak baino azalera gehiago estaltzen dute dagoeneko.


2019-03-25 | Aritz Iba˝ez
Xabierko gazteluan, eskeletoak dantzan

Aspaldiko partez bisitatu dugu Xabierko gaztelua martxo hasieran. Ganbaraz ganbara, gurekin zetozen iparraldeko lagunei azaldu dizkiegu Xabierko Frantziskoren ibilerak, bere anaia Amaiurko gazteluaren defendatzaileetarik bat izan zela eta ohiko topikoak. Bapatean, burnizko hesiz itxitako kaperatxo batera heldu eta hara! Heriotzaren dantza! Oier Araolazaren bitartez izan nuen horma-irudi bitxi honen berri duela lau bat urte eta hemen zerbait idaztekotan geratu nintzen. Gaur arte! Tira...


2019-03-25 | ARGIA
Bosgarren hildakoa: Beste preso kurdu batek bere buruaz beste egin du igandean

Martxoaren 24an, igandea, bere buruaz beste egin du Oçalanen isolamendua salatzeko Medya Çınar preso politikoak, ANFn irakur daitekeenez. Mardin hiriko espetxean zeukaten eta 24 urte zituen.


2019-03-25 | ARGIA
2017ko 'Pohang' lurrikara frackingak eragin zuela aitortu du Hego Koreako gobernuak

2017ko azaroaren 13ean Koreako hainbat herri –tartean izena ematen diona– kaltetu zituen Pohang lurrikara bertan erregaiak fracking bidez erauzteko teknikak esperimentatzen dituen estazio geotermiko batek eragin zuela aitortu du herrialdeko gobernuak, gertakizuna ikertzeko izendatutako aditu taldea ondorio horretara iritsi denean.


2019-03-25 | Itzea Urkizu
Fatimetu Zenan: "Feminista naiz, baina feminismo unibertsala nahi dut, eta ez eremu jakin batera mugatutakoa"

Saharar errefuxiatuen kanpamenduetan jaio bazen ere, Fatimetu Zenan (1999) haurra zela iritsi zen Euskal Herrira; Bermeora, lehenik, eta Ikaztegietara, gero. Joan den martxoaren 8ko indar kolektiboa dario, oraindik, bere hitzei, eta feminismoa urte, herrialde, klase eta pertsona guztiengana iristeko modua aurkitu nahi du. Emakume sahararren nortasuna eta garrantzia plazaratzeko eguna antolatu dute bihar, herrian.


2019-03-25 | Txerra Rodriguez
Herri mugimendu hezeak

Allartean blogari txit handiari irakurri nion Txepetxek esan zuela militantzia “erotizantea” izan behar zuela, hau da, sormena eta gozamena dakarren militantzia, konpromisoarekin batera. Beste batean (non demontre? Tomas Villasanteri?) irakurri nuen herri mugimendu eraldatzaileak “hezeak” izan behar zirela.


2019-03-25 | Etzi.pm
"Erraustegiarekin hemendik urte batzuetara gertatuko da amiantoarekin gertatu dena"

Bego Zuza Hernanin (Gipuzkoa) jaio zen, 1960an. Bertan bizi da eta herriko gizarte mugimenduetan inplikatutako emakumea da. Zero Zabor taldeko kidea da. Argia aldizkariko lehendakaria da, baina ez dio karguari garrantzirik ematen. Ikusten dituen bidegabekeriei ematen die garrantzia gehiago. Halakoen aurrean, ez da hitz soiletan edo geldirik geratzen den horietakoa.


Ekozinemaldia 2019: aurten ere erauzketa-goseari hozka

Beste urte bat, Ekozinemaldi berri bat, planetaren egoerari gainbegirada berri bat, eta aise nabari da hazkuntza infinitoaren makinak etenik gabe dirauela parean aurkitzen duen guztia birrintzen eta baliabide naturalak murrizten, hazkuntza kontsakratuaren eta kontsumo geldiezinaren erritmora. (Ikusi Ekozimenaldiaren egitaraua osorik).


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude