Emakumeak borrokan

Lehen emakume feminista euskaldunak

2005eko martxoaren 13a
Madame d'Abbadie d'Arrast, ezkondu aurretik Marie Coulon izenez ezaguna, Parisen jaio zen 1837an eta handik 21 urtera Charles d'Abbadie d'Arrastekin ezkondu zen, famili ospetsuko hirugarren semearekin. Hala ere, semeetan ezagunena Antoine izan zen, lore-jokoak eta euskal festak antolatu zituen aditu eta mezenasa. Charles, Marie eta euren seme-alabek Baigorrin zuten Echauz gazteluan igarotzen zuten urtearen zati luze bat eta Parisen bestea. Ordutik hona, ziurtasunez jasotako berri bakarra Mariek argitaratutako Causeries sur le Pays Basque. La femme et l'enfant (Paris 1909) liburua zen (1). Gainontzekoa haren alaba Lisette-rekin edota Antoinen emaztearekin (Virginie Vincent de Saint-Bonnet-ekin) izandako errakuntza okerrak baino ez dira. Badakigu, ordea, Marie Coulon protestantea zela eta horrek zenbait arazo eragin zizkiola bere senarraren familiarekin, seme-alabak ere protestantismoan hezi baitzituen. Frantziako Emakumeen Kontseilu Nazionalak (CNFF) eta Emakumeen Eskubideen aldeko Belgikako Ligak antolatutako Frantzia eta Belgikako lehen Kongresu feministetan parte hartu zuen, izan ere, CNFFeko kidea baitzen. Emakumeen sufragio eskubidea defendatzen zuen. Askatutako Emakumeen Patronatuaren Obra taldeko Idazkari Nagusia izan zen; taldeak espetxeratutako emakumeak bisitatzen zituen eta haietaz arduratzen zen kartzela utzi ondorenean. Era berean, alkoholismoak emakumeengan dituen eragin kaltegarrien aurka ziharduten zenbait taldetan lan egin zuen. Finean, emakumeen eskubideen aktibista sutsua izan zen eta emakumeen gizarteko egoera hobetzeko borroka egin zuen. Hainbat eta hainbat egunkari eta aldizkaritan idatzi zuen, gehienetan emakumeekin zerikusia zuten gaien inguruan, gerora Lisette haren alabak egingo zuen moduan.

Ama zein alabaren iritziz, biziki garrantzitsua zen emakumeek indar fisiko handia izatea; horretarako, gimnasia egiten zuten egunero eta Euskal Herriko mendiak oinez zeharkatu zituzten. Horrela, hainbat txokotako biztanleak ezagutu zituzten, baita haien bizimodu eta ohiturak ere, gerora horrenbeste idazki eta liburutan islatuko zituztenak. Emakume euskaldunek bazituzten eurek hainbeste estimatzen zituzten indar fisikoa, kemena eta adorea. Ama-alaben ustez, jatorrian gizon-emakumeak berdinak izan omen ziren, emakumeek mendez mende inoiz berreskuratu beharreko indarra galdu zuten arren. Halako emakume euskaldunak "Eskualdun Emazteki Azcarrak" ziren Marieren hitzetan. Horietako bat Erausoko Katalin bera zen, haren indar fisikoa, gorputz erresistentzia eta energia zirela eta, Mariek liburu orotan eredu gisa azaltzen zuena. Gogora dezagun orduko gizartearen emakume eredua andere tisiko, zurrun eta ahularena zela.

Lisette d'Abbadie d'Arrast, Pauen jaioa 1859an, Echauzen zendu zen 1902an. Hortaz, 43 urte zituenean. Ezkongabe. Bizitza emakumeen eta justizia sozialaren aldeko borrokan eman zuen. Urte bete lehenago Charles aita hil zen, hau ere Echauzen. Marie, ordea, 1913an hil zen, eta senarra eta alaba tartean hil bazitzaizkion ere, bere militantzia sekula ez zen eten. Ondorioz, esan genezake lehen emakume feminista euskaldunak izan zirela Marie eta Lisette d'Abbadie d'Arrast.

(1).- Auñamendi argitaletxeak 1959an gaztelaniaz argitara emana: Charlas sobre el Pais Vasco. La mujer y el niño (Euskal Herriari buruzko solasaldiak. Emaztea eta umea).

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Feminismoa

Azkenak
2019-05-21 | ARGIA
Irailera arte atzeratu dute oraingoan eraikin publiko bat okupatzea egotzita egiten ari diren epaiketa

2018ko maiatzean borroka sozialen astea egin zuen Donostian Bizitza Da Handiena dinamikak. 2002tik itxita zegoen Gizarte Segurantzako Diru Zaintzaren eraikina okupatu zuten astebetez. Okupazio kolektibo horren arduradun gisa kide bakarra identifikatu zuen Ertzaintzak eta epaitu egingo dute. Epaiketa maiatzaren 14an egitekoak baziren ere, atestatua idatzi zuten bi ertzainei jakinarazpena bidali gabe zegoenez, atzeratu egin zuten maiatzaren 21era. Bigarren aldi honetan berriro atzeratu dute,... [+]


2019-05-21 | ARGIA
Baserriko Uzta: Olatz Salvador, Eaut Elorrieta eta Ruper Ordorika 2019ko uzta jasotzeko prest

2017ko azaroan Anarik eman zion hasiera EHKolektiboak antolatutako 'Baserriko Uzta' zikloari Antzuolako Pikunieta baserrian eta 2019rako hiru kontzertu berri iragarri ditu nekazaritza agroekologikoa sustatzen duen elkarteak. Olatz Salvador, Eñaut Elorrieta eta Ruper Ordorikak kantatuko dute Araba, Zuberoa eta Gipuzkoako etxalde banatan.


2019-05-21 | ARGIA
Donostiako alokairuaren prezioa %17 igo da lau urtetik hona

Idealista higiezinen atariak Espainiako estatuko alokairuen prezioak aztertu ditu. Espainiako estatuko hiriburu guztietan bezala, Hego Euskal Herriko hiriburuetan ere alokairuaren prezioak nabarmen igo dira.


2019-05-21 | ARGIA
Kataluniako parlamentari presoentzako txaloak nagusi Espainiako Kongresuan

Espainiako Kongresuan izan dira bigarren egunez jarraian Turull, Rull, Sanchez eta Junqueras. Behin osatuta, Kongresuko mahaiak erabakiko du euren kargugabetzearen inguruan. Meritxell Batet, izendatu dute Kongresuko presidente .


2019-05-21 | ARGIA
Ertzaintzak Gipuzkoako Foru Aldunditik kanporatu ditu protestan ziren zaharren egoitzetako langileak

LAB sindikatuak antolatutako protestaren baitan Foru Aldundiaren egoitzako sarrera hartu dute goizean greban diren langileek, “hitzarmena orain” aldarria bertara eramanez. Arratsaldean, kanporatu egin ditu Ertzaintzak.


Teknologia oro politikoa da

Donald Trump presidenteak eta Google megakorporazioak Huawei enpresa txinatarrari jarritako betoaz:


2019-05-21 | ARGIA
Semper Donostiako alkategaiaren egoitzari PPko logoaren pintaketak egin dizkiote

Sare sozialetan zabaldu denez, Donostiako alkatetzarako kanpainan Borja Semperrek ireki duen egoitzan pintaketak agertu dira atearen albo banatan. PP alderdiaren logotipoa jarri diote.


2019-05-21 | ARGIA
Jarrera matxistagatik, bertan behera utzi dute Azkoitiko Pelotai Euneko mutilen txapelketa

Pelotai Euneko mutilen pilota txapeleketaren Whatsapp taldean emakumeen kontrako iruzkinak egin dituzte. Ondorioz, mutilen txapelketa bertan behera uztea erabaki du antolakuntzak.


2019-05-21 | ARGIA
Gaur hasiko da "Zerukotik lurrekora" zikloa Koldo Izagirreren hitzaldiarekin

Donostiako San Telmo Museoan izango da ziklo osoa, eta emanaldi guztiak 19:00etan izango dira.


Igor Gebara
"Inposaketan ari da Mercedes, eta ez gaude hori onartzeko prest"

Azken kaleratzeen harira, mobilizazioak egingo dituzte. Ekoizpenean iragarri den jaitsierak enpleguari eragingo ez diolakoan dago Gebara.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude