Gure itsasoa agortu al dugu?

  • Antxoaren eta hegaluzearen azken kanpaina penagarriek ûizugarri jaitsi baitira harrapaketakû ziurgabetasuna sortu dute arrantzaleen, haien familien eta arrantzak ukitzen dituen beste sektoreen artean, ofizialki apirilean hastekoa den kanpainaren atarian. Badirudi egoera horren arrazoia gehiago dela egiturazkoa, hau da, kalak agortzen ari direlako iritsi garela horrela egotera, gertaeren (esate baterako, Prestigek eragindako kutsadura) araberakoa baino. Euskal arrantzaleen lehenengo aztarnak Paleolitokoak ditugu. Garai hartan oso ohiko jarduera zen itsaski-bilketa, eta gerora, XVI. mendean ere, Ternuako urrutiko itsasoetara joaten ziren euskal arrantzaleak balearen arrantzara. Baina gaur egun gehiegizko arrantzak eragindako krisia daukagun bezala, garai haietan ere izan ziren krisialdiak.
Daniel Udalaitz
2004ko martxoaren 14a
Laster hasiko da antxoaren kanpaina berria, hegaluzearenarekin batera gure arrantzaleentzat eta arrantza-mota horrekin zerikusia duten gainontzeko sektoreentzat garrantzitsuena dena. Eta errealitate latza hauxe da: azken hamar urteotan gero eta antxoa gutxiago harrapatzen dela, nahiz eta noizean behin salbuespenak ere gertatzen diren. Batez ere azken hiru urteetan gertatu da harrapaketen gutxitze bortitza: 2001. urtean gure arrantzaleek 18.950 tona antxoa harrapatu zituzten, 2002an 5.000 tona eta 2003an 3.000 tona besterik ez. Zer gertatzen ari da gure kaletan? Ba al dago harrapaketen gutxitze bortitz hori esplika dezakeen arrazoirik? Edo, eragileak lehengo urtean gertatutako Prestige ontziaren hondoratzea eta antzekoak izango ote dira?

Aditu guztiek diotenez, egoera honen arrazoiak gehiago dira egiturazkoak gertakari zehatzen ondoriozkoak baino. Azken urteotan, alde batetik gehiegizko arrantza egin da, eta bestetik, erabili diren arrantza-tresnek ûbolantek, adibidezû gure kalak agortzea eragin dute. Kontua larria da, izan ere ez baitira antxoaren eta hegaluzearen arrantza bakarrik une latzak pairatzen ari direnak, beste espezie batzuekin ere, legatzarekin, esate baterako, beste horrenbeste gertatzen ari baita. Hain juxtu ere egitura-arazo horrengatik ari da Europako Batasuna arrantza mugatzen, nahiz eta zenbaitetan mugaketa hori diskriminatzaile xamarra izan, herrialde batzuei besteei baino mesede handiago egiten baitie. Une honetan bertan, legatz harrapaketen muga bost urtean bortizki jaisteko aukera aztertzen ari da Brusela. Neurri horrek nolabaiteko eragina izango du gure arrantzaleengan. Hori guztia kontuan hartuta, gure arrantzaleen artean ziurtasunik eza da nagusi antxoaren kanpaina hastear den une honetan. Izan ere, azken urteotako beheranzko joerak jarraitzen badu, euskal arrantzaren sektorea hiltzeko zorian geratzeko arriskua baitago.

Harrapaketen bilakaera

Txosten honekin batera doan koadroan ikus daiteke azken hamar urteotan harrapaketek izan duten beheranzko bilakaera, nahiz eta tartean salbuespenak ere izan diren. Bilakaera bera izan dute azken urteotan hegaluzearen kanpainek ere. Antxoaren eta hegaluzearen kanpainek izandako bilakaerari ongi erreparatuz gero, argi ikusten da azken urteotan nabarmen egin dutela behera. Beraz, pentsatzekoa da gure arrantza-kanpainen arazoa ez dutela eragiten Prestigen hondoratzea bezalako hondamendiek bakarrik, eta arazoa, zoritxarrez, askoz sakonagoa izan daitekeela. Ez ditugu gure arrantza baliabideak errespetatu. Eta gehiegizko arrantza egin dugu. Horrez gain, Europako zenbait herrialdek sare pelagikoak edo bolantak erabili dituzte, eta horrek ere gure kalen agortzean izan du zeresana. Arrantza aparailuei dagokienez, euskal arrantzaleek, oro har, ohiko tresnak erabili dituzte eta itsasoko ekosistemarekiko errespetu handiagoarekin jokatu dute.

Prestigen ondorioak

Zer gertatu zen lehengo urteko kanpaina historia osoko txarrena izateko? Arrantzaleek eman dute beraien iritzia. Esate baterako, Gipuzkoako Kofradien Federazioko presidenteak, Esteban Olaizolak, adierazi zuen inoiz ez dituztela bi kanpaina hain txar egin bata bestearen atzetik. "Oraingo honetan ûgaineratu zuenû inork ez du antxoarik harrapatu, ez Kantauriko itsasontziek eta ez arraste-ontzi pelagiko frantziarrek. Arrantzari nabarmen eragin zion kanpoko faktore bat egon zen joandako urtean: Prestigen fuela, harrapaketak jaistearen arrazoi nagusia, alegia". Hori dela-eta, arrantzaleek zientzialariei eskatu zieten lehenbailehen eman zezatela Galiziako kostaren aurrean hondoa jotako petroliontziak itsasoko ekosisteman sortutako kalteen berri.

Egia da Prestigek eragindako hondamendiak zerikusia izan zuela lehengo urteko antxoaren kanpaina ezin txarragoan, baina egia da baita ere adituen arabera hori gure itsasoko ekosistema pairatzen ari den egoera kaxkarrari gaineratu zitzaion beste arrazoietako bat izan zela. Ikusi egin beharko da aurtengo antxoaren eta hegaluzearen kanpainak nola bukatzen diren, emaitza horiek gure itsasoko ekosistema zein egoeratan dagoen erakuts diezagukete eta.

400 itsasontzi eta 5.000 arrantzale

Antxoaren eta hegaluzearen kanpainetatik lortzen dituzte gure arrantzaleek diru-sarrerarik handienak. Beraz, aurtengo kanpaina hain txarra suertatzen bada, arazo larriak izango dituzte, eta are larriagoak ontziak berritzeko egin dituzten inbertsioak kontuan hartuta. Antxoaren eta hegaluzearen kanpainak egiten dituen Bizkaia eta Gipuzkoako ontzidiak 400 bat ontzi eta 5.000 arrantzale dauzka. Alabaina, zeharka sorrarazten dituen lanpostu-kopurua hamar bider handiagoa da. Horren ondorioz, antxoaren eta hegaluzearen kanpainak ustelak ateratzen badira, zeharkako enplegua (portu-zerbitzuak, lonjak, arrandegiak, kontserba-fabrikak, hornitzaileak, eta abar) ere gaizki ibiliko dira.

Legatza ugaritzeko plana
Europako Batzordeak legatza ugaritzeko bigarren plana onetsi du Irlanda, Zeltar Itsasoa, Bizkaiko Golkoa eta Mantxako Kanalerako. Zientzialariek diote une honetan 143.000 tona legatz daudela, eta segurtasun-muga 103.000 tonakoa dela. Hori dela-eta, legatzaren biomasa sendotzeko plana egin beharra dago, eta ondorioz, harrapaketa-kuotak eta arrantza-ahalegina gutxitu beharko dira. Ildo horretan, legatz harrapaketak bost urtean bortizki gutxitzea proposatu du Bruselak. Zehatz esateko, urtero % 10 legatz gutxiago harrapatzea jarri du mahai gainean. Legatza ugaritzeko plan horren ondorioak leuntzeko, Europako Batasunak ontzi zaharrak desegiteko fondo bat sortu du, eta horrez gain, jardunik ezaren ordainetan diru-laguntzak emango dizkie arrantzaleei.

Ontzien suntsipena sustatzeko asmoz, estatu kideen legatzetarako ontziak desegiteko fondoak 32 milioi euro izango ditu. Harrapaketak eta arrantza jarduna gutxitzeak eragindako galera ekonomikoak nolabait leuntzen saiatuko da fondoa. Arrantza jarduera % 25 edo gehiago gutxitu behar dutenek izango dute fondoko diru-laguntzak jasotzeko aukera. Planaren arabera, EBko laguntzak jaso ahal izango dituzte arrantza jarduera aldi baterako eten beharrean aurkitzen diren ontzi jabeek eta tripulazioek. Estatu kideek, berriz, Arrantza Bideratzeko Finantza Tresnaren (ABFT) % 3 gorde dute legatza ugaritzeko plana dela-eta hartutako gizarte eta ekonomia mailako neurri horiei aurre egiteko.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude