"Ortzadar", dantza taldea: dantza zaharrez gaindi berrikuntza ezinbesteko


1988ko otsailaren 21ean
Zure babesik gabe independetzia ezinezkoa zaigu
Ortzadar dantza taldearekin elkarrizketan.
OHITURA ZAHARRAK IKERTUZ FOLKLOREGINTZAN SAKONTZEN
"Ortzadar", dantza taldea: dantza zaharrez gaindi berrikuntza ezinbesteko
Duela 14 urte, frankismo garaian artean, Irañeako -'Ortzadar'' dantza taldea sortu zen, beste talde batzutako jendearekin. Haseratik, folklore munduan baratzen ari duten ikerketa lan sakona dute ezaugarri berezitzat. Horren ondorioz, Nafarroan euskal folklorearen zabalkuntzan egindako ahaleginak txalogarri dira benetan.
ARGIA.–Urteen joanaz sorrera garaletako asmoak bizirik diraute ala zertxobait aldatu dituzue?
ORTZADAR.– Haserako helburuak ez dira aldatu, baina egindako lanaren ondorioz bere eremuak hobetu ditugu. Urte hauetako zenbait lan ikerketari eman dizkiogu, azken urteetan lanak argitaratzen ere hasi gara, eta horiei loturik urtero antolatzen ditugun folklore ihardunaldiak ikusi behar dira.
Bestetik, euskal folklorearen zabalkuntza mailan, talde arruntek egiten dituzten emanaldiak gaindituz, zenbait espektakulu ikusgarri antolatu dugu. Hauetako batzuk ikerketaren ondorio zuzen dira. Horrela, «Erribera» egin genuenean Erriberako "paloteau" delakoak berreskuratu genituen, eta espektakuloan sartu genituen. Ildo beretik, «Tobera» montatzean Behe-Nafarroako antzerki herrikoia egin genuen, dantzak, musika eta kantak elkartuz espektakuloan. Azkenik, «Caueko» da burutu dugun azken ikuskizuna, eta gauza berria sortu asmoz egin genuen.
Honetaz gain, zabalkuntza mailan Iruñeko zenbait kultur ekintza bultzatzen jarraitu dugu: ihauteriak, Agate Deuna, Olentzeroa,... eta baita Sanferminetan txistu eta fanfarrearekin kalera irtenez.
A.–Hiru montaia berezi aipatu dituzue. Apur bat sakon iezazkiguzue.
O.–Bai. «Erribera» egiterakoan zenbait dantza berreskuratu genituen, jantzi, kanta, eta delako "paloteau" funtzioan ematen ziren elementu guztiekin batera. Funtzio hauek aspaldidanik galduak baziren ere pertsonaia eta guzti kaleratu genituen. Guzti hori eszenan jarri genuen, baina aintzinako bertsoak egin ordez, haietan aipatzen ziren gaiak erabiliz, gaurkotasuna eman asmoz guk geuk sortutako bertsoekin antzeztu genuen.
Gure bigarren ikuskizun berezia, «Tobera», berreskurapena izan zen. Behe-Nafarroan egindako ikerketa lanaren ondorioz zenbait aintzinako antzerki testu behatu genituen, eta haietan agertzen ziren pertsonaia guztiak aztertu, hala nola, kantariak, bertsolariak, musikariak eta dantzariak. Elementu horiek kontutan hartuz Aingeru Epalzarengana jo genuen honek testu berri bat presta ziezagun. Antzerki mailan, «Tobera» izan zen Nafarroan euskara hutsez egindako aurrenetariko lana.
«Gaueko», berriz, erabat berria da. Euskal Herriko dantzetan oinarriturik, antzerki tekniketaz baliatuz, kalitatezko ikuskizuna prestatu nahi izan genuen. Batez ere "teatro beltza" eta "txinatar itzaletaz" baliatu ginen. Hauen bitartez ikuslea nolabait aztoratu eta bildur erazi nahi genuen, efektu bereziak erabiliz, bai entzumen zein ikusmen aldetik. Asmoa, dantzak asko aldatu gabe beste modu batez aurkez daitezkeela frogatzea. Arlo honetan berrikuntza, gauzak gaurkotzea, posible dela erakustea gainerako taldeei.
A.– Nola egituraturik dago «Ortzadar» taldea?
O.- 40 eta 60 partaide artean gara. Gehienok denetarik egiten dugu, baina baditugu espezializatuagorik daudenak ere. Adibidez, badugu antolatzen ditugun ihardunaldietaz bakarrik arduratzen den taldetxo bat. Eremu zabaletan mugitzen garenez espezializazioa beharrezko egin zaigu, eta sailetan antolaturik gaude, bestela kalitatezko gauzak egitea ezinezkoa egiten zaigu.
Taldean erabaki guztiak Batzarre Orokorretan hartzen dira, baina hori arintzeko astean behin sail bakoitzeko arduradunen bilera egiten da eguneroko lanak aurrera eramateko. Ez dugu inolako zuzendaririk. Beti talde bat dago zeregin baten atzean eta erabakiak denon artean hartzen dira.
A.–Guzti hori aurrera eramateko, nondik dirua?
O.– Diru gehiena gure emanaldietatik. Inork ez du pezetarik kobratzen taldean, eta diru guztia azpiegituran inbertitzen da. Azken urteotako Nafarroako Gobernua eta Iruñeko Udaletik zertxobait jasotzen hasi gara, baina ez taldeari zuzendutako diru laguntza bezala, zenbait ekintzetan laguntzeko baizik, gauza zehatzetan, adibidez: folklore ihardunaldiak antolatzeko, ikerketak egiteko, "Gaueko" antzesteko...
A.– Aurtengorako zer tan zabiltzate?
O.– "Gaueko" ikuskizun berria denez ez gara beste horrelako batetan hasiko momentuz. Jende gehiago geureganatu eta ohizko egitaraua aurrera eramaten saiatuko gara. Aipatu folklore ihardunaldietan aurtengoan "Ohizko jaiak eta hiriko kultura" gaia jorratuko dugu.
Ikerlari gazteak oro bildu nahi ditugu, unibertsitatean eta gainerako erakundeetan ohizko kulturaz egiten diren ikerketak aurkezteko ez bait dago inolako aukerarik. Gai honetan ikuspegi soziologiko eta antropologikoan sakontzea dugu helburua.
Bestalde, ikerketa lan eta argitaralpenekin jarraituko dugu. Urtero 100-150 pertsona elkarrizketatzen ditugu eta zati nagusiena amaitzeko asmoa dugu lan honetan. Beste ikerketa batzuri heldu behar diegu, adibidez "indumentaria"-ri buruzkoa bat.
Nafarroan museo etnografikorik, folklore kontserbatoriorik edo dantza eskolarik antolatzen ez den artean, hutsune horiek betetzen saiatuko gara, beti ere horrelako erakunde baten antolaketa helburutzat harturik.
Iruñean ohizko kultura zabaltzeko zenbait ikastaro trinko berezi antolatzeko asmoa dugu, ikastaro monografiko gisa enfokaturik.
A.- «Gaueko» zuen lan neketsu eta onenetarikoa da. Obra horrekin aurrera jarraitzekotan?
O.–Ez, «Gaueko» utzi dugu jadanik. Izugarri zail egin zaigu aurrera eramatea, kristoren lana suposatzen du. Jende askok hartzen zuen parte, saiaketan ordu luzeak behar genituen emanaldien aurretik, eta oso garesti ateratzen zitzaigun.
Hala ere, horrelako lanekin jarraituko dugu. Orain beste zenbait gauzatan gabiltza buru-belarri eta ezinezko zaigu, baina hemendik urtebete barru izango dugu beste emanaldi bereziren bat, ikuskizun berria. Argi dago ikuslegoak halako lanak egitea eskatzen duela, baina ez dago talde profesionalik eta lan handia eskatzen dute. Profesionaltasuna lortuz gero askoz errazagoa litzateke horrelakoetan aritzea, baina horretarako merkatua eta dirua behar. Antzerki taldeetan, partaide gutxiago behar direnez, errazago lortzen da helburu hau, baina dantza taldeetan hau zailago suertatzen da, jende asko mugitu beharrean aurkitzen gara eta.
IÑAKI MENDIBE

Antzerki beltza eta hitzal txinatarren teknikak erabili ditu "Ortzadar"ek bere "Gaueko" azken lanean.
"Ortzadar" taldeak gogotik ekin dio beti folklorearen zabalkundeari; argazkian, UEU-ko saio batean egindako emanaldi baten sarrera.
46-47

GaiezKulturaDantzaEuskal Dant
GaiezKulturaDantzaTaldeakORTZADAR
EgileezMENDIBE1Kultura

Azkenak
NATOren eta Trumpen irizpideen aurka, Espainiaren aurrekontu militarra %5era igotzeari uko egin dio Sánchezek

Oraindik ez dago garbi noiz arte eutsiko dion bere erabakiari Pedro Sánchez Espainiako Gobernuko lehendakariak, baina korapilo handi samarra sortzen ari da NATOren barruan, honek aurrekontu militarra %5era igotzea arbuiatu ondoren.


Elkarte frankistak debekatuko dituen legea onartu du Espainiako Kongresuak

Espainiako Gobernua osatzen duten PSOEren eta Sumar alderdien arteko koalizioak aurkeztutako lege proposamena onartu dute Kongresuan ostegun goizean, frankismoaren apologia egiten duen edozein erakunde debekatuko edo legez kanpo utziko lukeena


Beste familia bat etxegabetu dute Iruñeko Alde Zaharreko Jarauta kalean

Ostiral goizaldean emakume bat eta bere semea etxegabetu dituzte Iruñeko Alde Zaharreko Jarauta kaleko 82. zenbakian. Espainiako Poliziaren laguntzarekin, epaitegiko segizio judiziala etxebizitzan sartu eta eta bizilagunak kanporatu dituzte.


2100. urtean herritarren %60 urak har ditzakeen eremuan biziko dira Eusko Jaurlaritzaren azterketaren arabera

Bero boladak ohikoagoak eta luzeagoak dira, azken bi mendeetan 20 zentimetrotan igo da itsas maila eta EAEko bataz besteko tenperatura 0,3 ºC igo da hamarkada bakoitzean.


Donostiako Gladys Eneako paumei emandako tratu txarrak salatu ditu Eguzki taldeak

Eguzki elkarte ekologistak salatu du Donostiako parkean gertatutakoa. Parkean bizi diren hainbat paumari lumak erauzi dizkiote, odoletan utzita. Beraz, erasoa izan dela ondorioztatu dute eta ez dela hegaztien lumaberritze prozesu naturala izan. Eguzki


Hamabost migratzaile bizi ziren kanpaleku bat hustu du Getxoko Udalak

Algortako Larrañazubi inguruan dago kanpalekua, eta Getxoko Udaltzainek hori husteari ekin diote ostegun goizean. Alkateak adierazi du han bizi ziren pertsonen "segurtasuna" bermatzeko eta "ingurune natural hori zaintzeko" desegin dutela. Getxoko EH Bilduren... [+]


Zizurren ikasleak komun eta aldageletan grabatzen zituen irakasleak 180 urteko zigorra jaso dezake

Zizur Nagusiko institutu batean 41 pertsona grabatu zituen eta haietako 30 bere ikasleak ziren. Argazki batzuk sare sozialak erabilita lortzen zituen eta adimen artifizialarekin aldaketak egiten zituen.


Jaurlaritzak babestu du Jerusalemgo kolonoentzat CAF egiten ari den tranbia

Beasaingo enpresaren akzioen %3ren jabe da Eusko Jaurlaritza, eta adierazi du CAFek nazioarteko legedia errespetatzen duela. BDZ Euskal Herriak gogorarazi dio gobernuak derrigortuta daudela okupazioa bultzatzen duten proiektuen aurka egitera.


Irungo ‘auzokide patruilen’ atzean, islamofobia, xenofobia eta erailketarako deiak

Maiatzaren 5ean “Lo Vimos en Irun” WhatsApp taldea sortu zenetik, 700 lagun baina gehiago bildu dira larunbatetan patruilak antolatzen dituen taldera. “Segurtasuna bermatzeko” eta “delituak prebenitzeko” aitzakien gibelean, gorrotoaren haztegi... [+]


2025-06-20 | Gedar
Basauriko Sidenorrek 1.207 tona altzairu bidali dizkio arma-ekoizle sionista bati

Egoitza nagusia Basaurin duen enpresak IMI Systemi egin dio bidalketa. Armagintzan bakarrik aritzen da Israelgo Estatuko konpainia hori.


Arabako Mahastiak sor-markari behin betiko itxi dio bidea Espainiako Auzitegi Gorenak

EAEko Justizia Auzitegi Nagusiak ezetza eman zion ABRA Arabako Errioxako Upategien Elkarteak bultzatutako sor-markari. Elkarteak helegitea jarri zion ebazpenari, eta orain Espainiako Auzitegi Gorenak ezetza berretsi du.
 


Beskoitzen ikastola eraikitzeko lursaila eskuratu du Seaskak

Ikastola 2013an sortu zuten eta ondoko urtean jarri zuten prefabrikatu bat herriko etxearen lursail batean bertatik bideratzeko ikaskuntza. 2022an eraikin sendo bat eraikitzeko proiektua aurkeztu zuten, baina herriko kontseiluak ez zuen horrelakorik onartu. Gatazka gogorra egon... [+]


Osasungintzak guztiz publikoa izan behar duela exijitu du OPA Plataforma Herrikoiak

Jose Ignacio Martinez Ortegak, OPA Herri Plataformako bozeramaileak, salatu du  Eusko Jaurlaritzak “azkar” itxi nahi duela osasun mahaiko eztabaida.


2025-06-19 | Sustatu
AA batek zenbat eta gehiago “arrazoitu”, orduan eta okerrago

Applen lan egiten duen ikertzaile talde batek adimen artifizialaren (AA) esparrurako egindako ikerketa baten emaitza argitaratu dute. Izenburu esanguratsua du: The Illusion of Thinking. Euskaraz, bere izenburu luzean, honela: Pentsatzearen ilusioa: arrazoitzeko ereduen... [+]


Eguneraketa berriak daude