Eztitxu Sabarots, fruitu ekoizle Alduden

“Galde azkarra bada fruitu freskoetan, eta lan handia bada egiteko horri buruz”

  • Eztitxu Sabarotsek fruitu txikiak ekoizten ditu Aldudeko (Nafarroa Beherea) Alastainia etxaldean. Transformatu egiten du bere produkzio osoa eta "Mamiño" markarekin saltzen zuzenean. Eskaintza zabaltzearren, fruituen barietateak eta horiekin egin produktuak dibertsifikatu ditu.

Laborari
2015eko maiatzaren 19a
Eztitxu Sabarots Aldudeko Alastainia etxaldean. (Argazkia: Laborari)

Zure etxaldea presentatzen ahal diguzu?

Aldudeko Alastainia etxaldean instalatua naiz. Bederatzi hektara badira, 1,1 hektara fruitu arbolekin eta 0,4 hektara fruitu ttipiekin baliatzen ditut. Besteak pentzeak eta oihanak dira.

Familiako etxaldea da, aitatxi eta amatxirena. Amak atxiki du ardi zonbaitekin. Landazione batzuk eta fruitu ttipi zonbait eginak izan ziren bere denboran. Lan bat bazuen bertzalde. 2000an, ene aitak tranzformatze atelier kolektibo bat muntatu zuen herriko jende eta beste batzuekin. Ni, 2005an instalatua naiz, lan tokia ene gain hartu dut eta landazione berriak egin ditut.

Laborantxako BTS bat, “Gestion et protection de la nature”, segitu dut eta ondotik formakuntza bat animazioan lan egiteko. Lehenago, haurrekilan animatzaile gisa lan egiten nuen, natura eta bazterrak ezagutarazteko, Alduden. 2003an kanporatua izan nintzen eta bi aukera ziren, edo urrun joan lan hortan segitzeko edo beste zerbait atzeman hemen. Laborantxa diploma hori banuenez, instalatzeko aukera banuen eta xantza lurrak eta etxaldea izaiteko ere. Betidanik ari izan naiz kanpoko lanetan, behar nuen kanpoko lan bat eta maite nuen ere transformatze parte hori.

Instalatu eta, aste bateko formakuntza egin dut fruitu transformazioari buzuz, Floirac-erat joanez. Aitak formakuntza hori egin zuen eta oinarri batzuk eman dauzkit. Gero katzakan arizan naiz eta “sur le tas” ikasten dut.

Fruituak ekoizten dituzu…

Fruitu ttipietan zarzaidea, andere mahats beltza, andere mahats gorria, arabarba, masusa eta masuzaidea ekoizten ditut. Masuzaidea masusa eta zarzaidea gurutzaketatik sortu dutan fruitua da.

Fruituetan badira mertxikak, udareak, sagarrak, aranak, irasagarrak, pikoak, hurrak eta intxaurrak.

Liliak eta bihi basak lantzen ditut ere, akazia lorea, sabuka lorea eta aitañi lili lorea liliendako; bihi basetan, baxarana, otso laharra eta elorriaren fruitua. Landazioneak dibersifikatu ditut eta gehiago landatu. Lehen hor zena okupazione gisa zen, oinarri bat zen. Nik eremu eta kantitate minimo bat behar nuen hortarik bizitzeko. Fruitu ttipietan, bi-hiru urte behar dira lehen biltze onak egiteko, arbolekin luzeago da.

Ttuku ttuku arizan gira. Orain hasia naiz landazione berritzen. Fruitu ttipietan ekoizpen denbora laburra da, zuhaitzekilan luzeago da. Urte guziz lana bada belarra kudeatzeko, arbolak epaiteko… Biltzeetan, ene sasoina maiatzan hasiko da eta azaroa arte iraunen du. Dena eskuz bildua da. Ahal bezain tratamendu guti ezartzen dut, biologikoan ari direnen sistema aplikatzen dut tratamendu mailan nahiz eta biologikoan agiririk ez ukan. BLErekin ari naiz lanean, teknikoki lagundua izaiteko, formakuntzak segituz.

Natura berantago ateratzen da mendian, zer ondorio du fruitugintzan?

Mendian naiz bainan bertzalde erreka bazterrean eta ibar zolan. Arrisku handiena da horma. Hormak du ene lan denbora mugatzen. Kostarekin adibidez hiru-lau asteren diferentzia badut loratzeetan eta ondorioz fruitu biltzetan. Eguraldiak kondizionatzen du gure urtea.

Zuhauk transformatzen dituzu fruituak?

Dena transformatzen dut. Erreximentak, bahakiak, konpotak, ziropak, jelerak eta fruitu pastak proposatzen ditut. Fruitu idorrak lantzen hasi naiz. Azukre biologikoa baliatzen dut eta ez dut deuse gehitzen. Urte guzian transformatzen dut. Bakarrik naiz biltzeko eta transformatzeko, biltzearen parte bat hormagailuan sartzen dut. Horri esker fruitu nahasketak egiten ahal ditut, lan antolaketa ere errexten du.

Nun saltzen dituzu zure ekoizpenak?

“Mamiño” saltze markarekin direktoki saltzen ditut etxetik, Baigorriko eta kostaldeko merkatu batzuetan, Idokiko etxalde merkatuetan, saltegi ttipietan, ostatuetan. Idoki etxe ekoizpenen ziurtagiria badut ekoizten dituztan fruitu eta biltzen dituztan fruitu basa eta liliekin. Idokin sartu nintzen kontsumitzaileendako, kalitatearen erakusgarri baita, eta talde lan baten eramaiteko ere. Fresko saltzeko galdea badut bainan Alduden izan eta, urrun naiz merkatuetik.

Zure etxaldean formakuntzak antolatuak dira…

Idokik formakuntzak antolatzen ditu ene etxaldean, fruitu eta baratzeki transformatzeari buruz, lan toki egokia badutanez. Floirac-eko CFPPAtik formatzaile bat heldu da. Dener idekia da bainan laborariek eta Arrapitzen barne direnek lehentasuna dute. Formakuntza horren egitea gomendatzen dut. Segurtamen gehiago ekartzen du, fruituan ere araudiak baitira, Frantzian eta Europan diren normak… Hobe da xuxen partitzea. Fruitu ttipiekin eta fruituekin ez dira ber beharrak, ber teknikak, dena ikasi behar da, lortu. Ekoizpena eta transformaketa menperatu behar dira. Transformaketa hautua egin ala ez, salmenta ere menperatu behar da. Ene aktibitate bakarra da. Proiektu gehiago badira bizpahiru atelier desberdinekin: fruituak gehi hazkuntza, gehi baratzekiak. Konplementario izaiten ahal da hazkuntzarekin.

Nolako bilana egiten duzu zure instalazioaz geroztik?

Galdea bada, animalekoa, fruitu freskoetan, eta Ipar Euskal Herri mailan bada lan handia egiteko horri buruz. Orokorki ardi hazkuntzari lotua da hemengo laborantxa, ene gustuko dibersifikatze zabalagoa merexi luke. Ari da emeki emeki... Gero, etxalde buru ainitz erretretara joanen dira hemendik hamar urte barne eta zer izanen da gero? Bada lan bat eramaiteko etxalde horien geroari buruz. Hemen eta beste eskualde ainitzetan bada animaleko presioa lurrari buruz eta ahal bezain bat erne egon behar da lur hori ez dadin joan etxegintzarat, operazio imobilarioetarat, edo animaleko prezioetan.

Zer dira zure proiektuak?

Beti berritzen ari naiz. Entseguak egiten ditut beste fruitu mota berri batzuetan. Transformatze mailan ene eskaintza zabaltzeko proiektuetan ari naiz, ekoizpen desberdinak egiteko.

Kanal hauetan artxibatua: Laborantza  |  Aldude

Laborantza kanaletik interesatuko zaizu...
Tokioko aireportuari 50 urtez aurre egin dioten baserritar egoskor horiek

Japonian 2020ko Olinpiar Jokoak hasterako estreinatuko ote dute Tokioko Narita aireportuaren hirugarren pista? Agintariek proiektuari ekin eta 50 urte geroago, osatu ezinik segitzen dute beren lurrari eta lanbideari uko egin nahi ez dioten baserritarren erresistentzia dela medio. Jasandako presioengatik edo diru beharragatik amore eman badute gehienek, bakan batzuek eusten diete baratzeei bizirik. Hegazkinez inguratuta aitzurrean, erresilientzian maisu.


Lur komunaletatik pribatuetara
Baserriaren sorrera ere, kapitalismoaren oinarri

Herri-lurren gainbehera, baserri “modernoaren” hedapenarekin batera eman zen, Aro Modernoan zehar. Mendiak etxez eta zereal-sailez bete ziren neurri berean galdu ziren jabetza kolektiboa, komunitateen erabakimena eta, neurri batean, baita ingurumenaren ustiapen jasangarriago bat ere. Jabetza-egitura gero eta polarizatuago bat agertzen joan zen, XIX. menderako Euskal Herri atlantikoan nagusi ziren desberdintasun sozial handien iturburu.


2018-06-04 | Laborari
Jokin Zaldunbide, laboraria Arbonan: "Uhin bat bada gauza naturalei buruz joateko"

Nekazaritzarekin zerikusirik ez duten ikasketak egin ondotik, dena utzi, laborari izateko formazio bat hartu eta sendabelarren ekoizpenean instalatu zen Arbonan alokatutako lurretan. Bere produktuak Baionako merkatuan, hiruzpalau AMAP kontsumo taldetan eta zenbait dendatan saltzen ditu.


Txina munduko soroak erosten ari da janari ekoizle handiena izateko

Txinako korporazio publiko eta pribatuek gaur egun mundu osoko hamar milioi hektarea lur lantzen dituzte. Indonesiatik Ukraina edo Frantzian barrena Boliviaraino, Txinak 2010etik 2016ra arte bostez biderkatu ditu atzerriko soro eta oihanetako inbertsioak. Pekingo gobernuaren ildo estrategiko nagusietakoa dira, bai munduko herrialde handieneko biztanlegoaren elikadura bermatzeko eta bai planetako janari ekoizle nagusi bihurtzeko datozen urteetan.


Borrokatu eta irabazi: ELBk Bidaxunen aurkeztu ditu 'kriaxera' ahatekume intsumituak legalitate osoan

Albiste ona ahate gripearen gatazkan, ELB sindikatuak zabaldu duenez. Ahateak hiltzeari uko egin eta Frantziako agintariei aurre egin ostean, Bidaxunen inguruko baserritarrak ‘kriaxera’ arrazako ahatekumez hornitzen dituen Lataillade familiak baimen eta berme guztiekin saltzen ditu berriro.


2018-05-25 | Herria astekaria
Sasi ardien okela 'Sasiko' markaz salduko dute

2014ko ekainean eman zituen lehen urratsak Sasi Artalde elkarteak, 9 hazle eta 640 sasi ardirekin, mutur gorri ttipi ere deituak direnak. Gaur 18 kide dauzka elkarteak, 1.282 ardirekin, Ezpeleta eta Hazparne aldetatik hasita Aldude-Urepelerainoko eremuak estaliz. Orain urrats bat aitzinago derama Sasi Artalde elkarteak. Kalitateko haragia ekoizten dute hazleek eta haragi hori “Sasiko” markaren pean merkaturatu nahi dute.


Nafarroako azoka ekologikoa, maiatzaren 18tik 20ra

Era guztietako produktuak egonen dira: esnekiak, ardoa, barazkiak, kontserbak… Guztira, 45 saltoki ipiniko dituzte, Nafarroako Nekazaritzako Produkzio Ekologikoaren Kontseiluaren eskutik, autobus geltoki zaharrean.


Ardoak pestizidak daramatzanez, ezagutu ditzagun haien zaporeak

Guztiok edan dugu noizbait, edo sarri, baso erdi bat pestizida, ekologikoak ez diren ardorik onenetan ere badaudelako. Gilles-Eric Seralini zientzialariak eta Jerome Douzelet sukaldariak dastatzaile jakitunei eta sukaldari ezagunei proposatu diete kalitate handiko ardoak probatuz daramatzaten botiken zaporeak aurkitu eta zehaztea. Liburu berri batean azaldu dute zein zapore daukaten edaten ditugun mama goxoen pozoi ohikoenek.


Larraitzek maiatzaren 1ean hartuko du Aralarko Larreen 21. Irekiera Festa

Aralarko Larre Irekiera Festa egingo da 21. aldiz Abaltzisketako Larraitz auzoan, maiatzaren 1ean, datorren asteartean. Aurten ia 19.000 buru larreratuko dira, horietatik 17.000 inguru ardiak, mila behi eta 700dik gora behor. «Behi kopurua igotzen ari da, eta zerbait gutxitzen ardiena», azaldu du Joxe Antonio Irastortza Enirio-Aralar Mankomunitateko basozainak.


Kapitala baino gehiago balio dute gure lurrek

Zenbat ontasun eta zenbat lur aldatu ote da eskuz azken hamarkada hauetan, gehiagoko axolarik gabe, gehiagoko ardurarik gabe? Erabiltzen zituztenen eskutik “gozatuko” dituztenen eskurat. Lau sosen truke!


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude