NEKAZARITZA AN ETA EMEN


1974ko urriaren 20an
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Jan Jansen albaitariari elkarrizketa.
NEKAZARITZA AN ETA EMEN
JANSEN-EKIN IZKETAN
Bizkaian badago zezen bat Holandatik ekarria.
"Dekker" etxea da zezen ori Bizkaira saldu zuena, eta Jan Jansen, etxe orren beterinarioa. Kastellanoz badaki, eta ari eskerrak, Holandako baserrien berri jakin ahal izan genuen, pixka bat bederen.
Zezen orren ama eta amona bizi diren baserrian, ikulluan eta belazean, bazterrak ikusten genbiltzala itzegin genuen Jansen-ekin. Egin genizkion galderei, leial erantzun zien gizonak.
BASERRIAN NEURRIAK
Baserri onek 31 hektarea lur ditu. 50 esne behi. 20-25 bigantxa urte bateti birako. 30 txahal urruxa. Eta 40 ardi.
Behi auen umeak, idixkoak batipat, munduan zabalduak daude zezenetarako: Alemaniara, Dinamarkara, Frantziara, Espaiñiara, Colombiara eta abar, eraman dituzte "centro de inseminación" delakoetara.
Zenbat esne ematen dute behiok?
6.0006.500 bataz beste umaldiko azken urteotan. Behiak, bataz beste, 4-5 urte dituzte; badira 10 urtekoak baiña baita 2 urteko bigantxak ere.
Egunean zenbat aldiz jezten dituzte behiok?
Bi aldiz.
Umatu berrian ere ez iru aldiz?
Ez, ez. Beti bi aldiz aseratik bukaeraraiño. Behar bada probintzia guztian egongo dira egunean iru aldiz jezten dituzten 3-4 behi, baiña orduan 3 jetzialditako esnea dela esan bahrra dako kontrolerako eta jatorrirako.
Umea egin eta zenbat denborara behiak ernaltzen dituzte?
Iru illabetetara, urtero otsaillean egin dezaten umea.
Nola antzutzen dituzte 7 illabete ernari daramatzatenean?
Umaldian 6.000 litrotatik gora ematen dituen behiak, azkeneko neurtu aldian, 15-18 litro euki ohi ditu. Behia ikulluan sartzen da eta lastoa bakarrik ematen zaio, ez belar ondurik eta edaten batere ez edo oso gutxi. Alere, antzuten ez bada, beterinarioari deitzen zaio eta botika sartzen dio errapean titietan gora. Lasto utsean 2-3 egun euki ohi dituzte.
Errape miña asko izaten al dute?
Ez. Batzuetan azaltzen da bai, baiña emen ez da problema.
Arrapa ez dezaten ba al dute sistimaren bat?
Sistimarik ez, baiña errapea garbitzeko bada produto bat oso ona. Ori erabiltzea da sistima, nahi baduzu.
NOLA GOBERNATU
Udan larrean dabiltzanean, zenbat egun eukitzen dituzte sail bakoitzean?
Ez da errax zehatz ori esatea. Baiña, baserri ontan 50 behi daude, eta 2,5-3 hektarrako saillak dauzkate. Eguraldiak laguntzen badu 10 bat eukitzen dituzte, lehor badago 4-5 bakarrik. Udaberrian 10 egun, udazkenean 3-4.
Neguan ikulluan dauzkatenean, egunean zenbat aldiz ematen diete jaten bi ala iru aldiz?
Iru aldiz jatenik gehiena. Baiña askotan goizeko amarrak aldera ere bai pixka bat edo gauean, bederatzietan, nagusia ohera doanean. Alere gehienetan, egunean bi aldiz zulokoa eta beste bi aldiz ondua.
Baserri ontan bertan sortzen al dute alea ere, beren ganaduen pentsurako?
Emen Holandan, ganadutara jarria dagoen baserriak, bere lur guztiak belardi euki ohi ditu. Orregatik pentsu guztia kanpotik erosia da.
Zenbat proteina duen pentsua erabiltzen dute?
Orain %16-17 duena; baiña %25 duena ere erabiltzen dute aldiz. Udan proteina asko duen belarra jaten dutenean, proteina gutxiagoko pentsua ematen diete, eguraldi txarra eta proteina gutxi duen belarra jaten dutenean, proteina asko duen pentsua. Urtearoak eta belarren kalidadeak erakusten du ori.
Pentsuok baserritarrak berak etxean prestatzen al ditu ala pentsu fabrikak?
Pentsu fabrikak.
Zenbat balio du kilo pentsuak?
Gaur gaurkoz, kilo pentsu ona, 8-9 pezta kiloko. Oso garesti da Holandarako. Urtebete ontan asko igo da.
Eman beharko diete ba olako behiei?
Ara: onoko behi onek bi illabete da umea egin zuela, 30 litro eman ditu gaur, ez da jetxiko produzioan, luzaro eusten diota. 3 kilo pentsu ematen ari zaizkio. Gutxi iruditu zaizue baiña belarra daukate oso ona.
TXAHALAK
Nun dituzte txahalak?
Belazean, kanpoan, txiki txikitatik.
Eta esnea emateko?
Lehenengo astean amaren oritza ematen zaie 3 illabetera arte esne artifiziala. Urtegaraia delakobarruan badaude, etxean eta belazean badabiltza, ara eraman.
ARDIAK
Ardiak zertarako dauzkate?
Lehenbizi esnebehiak mozten dute lrrea. Behiak atera eta bigantxak sartzen dituzte ondoren eta oiek uzten dutenaz ardiak mantentzen dira. Gaiñera. Ez du ardiak lanik ematen umegiterakoan ez bada. Orduan, bai, ume egite zail xamarra duteta, erreparoa behar dute. Baiña ardi bakoitzak urtean bi ume, bizkiak, egiten ditu eta azitzen; bildotsak oso ondo saltzen dira aragitarako: 40 kiloko bildotsa 200 florinetan, 4.000 peztatik gora dira.
Gaiñera, ardiak "urrezko ankak" dituztela esan ohi da, belazeari egiten dioten mesedeagatik. Orregaxetik bakarrik ere mereziko luke ardiak eukitzea.
Jose Alkiza
10

GaiezEkonomiaLehen sektoNekazaritza
PertsonaiazJANSEN1
EgileezALKIZA1Ekonomia

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude