Kataluniako prozesutik ikasten, Euskal Herrian zer?

  • CUP, Gure Esku Dago, Sortu eta Zergatik ez? antolakundeetako ordezkari banarekin mahai ingurua egin zuten Gipuzkoako Zubietan irailaren 23an. Iraultza Txikien Akanpadako solasaldietako bat zen. Helburua, bikoitza. Kataluniako prozesu independentistatik euskal herrigintzarako irakaspenak ateratzea, bata; Euskal Herrirako estrategia independentista eraginkor baterako gakoez eztabaidatzea, bestea. Tarteka bat egin bazuten ere, toki oso ezberdinetik egin zuen hitz bakoitzak.

Z. Oleaga
2018ko azaroaren 04a
Argazkia: Javi Julio.
Argazkia: Javi Julio.

Hitza hartzen lehendabizikoa Iñigo Robredo Korta izan zen, Kataluniako CUP alderdiko nazio-idazkaritzako kidea. Prozesu independentistak eman dituenak eta eman ditzakeenak aletzea zegokion hari. Erreferendumaren eta independentzia adierazpenaren inguruko gertaera historikoek jarraikortasunik izan ez bazuten ere, ondorioak atzeraezinak direla adierazi zuen. Horiek zehaztasunez identifikatzeko goiz dela esan zuen ordea: “Ikusteke dago eraiki genuen egia berri horren, subjektibitate berri horren esanahi politikoa. Venezuelan bederatzi urte joan ziren Caracazo deituriko protesta herritarraren eta Chavezen botere hartzearen artean. Zenbat denbora beharko dugu guk Errepublika eraikitzeko? Ez dugu jakiterik”.

Irakaspen positiboak eta negatiboak zerrendatu zituen CUPeko kideak. Lehendabizikoen artean, herritarren mobilizatzeko eta erantzuteko gaitasuna eta sindikalgintza “borrokalariaren” jarrera. Gabezi eta akatsetan gehiago luzatu zen. “Erabakiguneen bertikaltasuna eta opakutasuna”, erabakiak bulegoetan kaiolatzea. Espainiako Erreinutik inposatutako hauteskundeak onartzeak, legalitate arrotza onartzea ekarri zuelako, haustura prozesuari amaiera emanez. Izan ere, hausturaren ulerkera okerra eta onberegia nagusitu zen bere ustez: “Ez dezagun sinetsi legetik legera dioen mantra”. Erakundeek beldurra diote desobeditzeari, haien barne logikaren ondorioz. Kaleak izan behar du “instituzioa gainezkatu eta desobeditzera behartzen duena”.

Mobilizazio ziklo bat amaituta, indar metaketa fase berri batean ikusten du Katalunia CUPek. Galderak eta ziurgabetasunak asko dira, horregatik zabaldu dute hausnarketa prozesua. Eztabaida potoloenetako bat boterearen ingurukoa da. “Mugak, azpiegiturak, kapitala. Nola lortu hiru horien kontrol herrikoia?”. Bien bitartean, esparruz esparruko burujabetza prozesuetan ari dira pisua jartzen. “Etorkizunaz hitz egin nahi badugu, burujabetzei heldu behar diegu. Jendeari hitz egiten badiozu Errepublikak duen balio praktikoaz, bizi-baldintzak aldatzeaz, entzun egingo zaitu”. Faktura elektrikoak edo saltoki handietako jaki pozoituak aipatu zituen, besteren artean. “Independentzia ez dugu ulertzen bandera aldaketa bezala, paradigma eta bizitza aldaketa gisa baizik”.

Zer ikasgai atera dugu Euskal Herrian?

Euskal Herriko eragileen txanda. Euskal herrigintzarako zer irakasgai atera ditzakegu Kataluniatik? Kataluniatik harago, gaur eta hemen, zer? Bi galdera horiei erantzun behar izan zieten Sortuko Pello Otxandiano Kanpok, Gure Esku Dagoko (GED) Unai Lizasok eta Donostiako Antigua auzoko Zergatik ez? ekimeneko Unai Apaolazak.

Apaolaza hasi zen, “konstatazio eder” batekin: hamar urteren bueltan, independentismoa hirukoiztu egin da Katalunian. Ikasgaiak nabarmendu zituen eta bilakaera hori azaltzen duten zergatiekin lotu zituen. “Erritmoa eta agenda jendarte antolatuaren esku daudenean, prozesua azkar eta norabide onean doa. Balantzak alderdien aldera egiten duenean, prozesua geldotu eta agendan galerak egon daitezke. Biak behar dira, elkar eragiten, kontua da nork eramaten duen agintea”. Urriaren 1a konfrontazioaren indarraren erakusgarria da bere hitzetan. “Konfrontazio maila altuek independentismoa handitzen dute, toki eta modu egokian sortzen badira”. Azken ikasgai bat ere azpimarratu zuen Apaolazak: indarrak alderdien arteko hitzarmen baten bila baino, jendartearen aktibatze eta erradikalizatzean jarri izana. Ñabardura eman lezakeen arren, estrategiak finkatzean alde “itzela” ezartzen duela adierazi zuen.

Sortuko Pello Otxandiano mikrofonoa eskuetan. (Argazkia: Dani Blanco)

“Zooma zabaldu behar dugu”, hasi zen Otxandiano prozesua mundu mailako eta Europako testuinguruan kokatuz. Kapitalismoaren krisi sistemikoaren eta “fase basatiaren” garai hauetan, Europan bi erreakzio ari dira gertatzen. Faxismotik hurbil edo faxismoan bertan kokatu daitekeen “eskuin xenofobo populista” eta “kutsu progresistako erreakzio populista”. Azken horretan kokatzen ditu prozesu herritar asko: M15-a zein Eskozia, Irlanda, Katalunia edota Euskal Herriko prozesu subiranistak. Bere ustez denek dute funtsean aldarrikapen bera oinarri: “Burujabetzaren berreskurapena”. Estaturik gabeko nazioetan, erreakzio horrek estatu baten aldarrikapenaren forma hartzen du Otxandianoren hitzetan.

Mobilizazioa sistema politiko-instituzionalaren erabilerarekin konbinatzen dute. “Hori da, adibidez, Kataluniaren ikasgaietako bat. Bi espazio horien arteko etengabeko dialektika, kontraesankorra, batzuetan elikatzailea bestetan geldialdira daramana”. Geldialdi egoeran leudeke orain Katalunian Sortuko kidearen ustez.

Baina prozesu herritarrak ez dira fase bakarrekoak, Otxandianoren esanetan. Katalunian, fase autodeterminista urriaren 1eko mugarrian amaitu zen. Geroztik, “Errepublikaren ezarpenaren fasean” daude. “Inork ez daki zer gertatuko den, baina aurreikus daiteke fase luzea izango dela”.

Gure Esku Dago mugimenduko Lizasok euren hausnarketa propioak baino, Kataluniako eragileek helarazi dizkietenak partekatu nahi izan zituen. “Bi akats nagusi aipatu zituzten: bata, ez zirela ausartuko sinestea; bestea, Europan esperantza izatea.

Dauden tokira ailegatu izana azaltzeko, hiru krisi aipatu zizkieten Katalunian. “Krisi ekonomikoa, M15-a adierazle nagusi izan zuena. Krisi politikoa, instituzioekiko eta klase politikoarekiko haserre eta atxikimendu ezarekin. Eta lurraldetasun krisia, 78ko Erregimena auzitan jartzen duena”. Herri mugimenduek horietan guztietan izandako eragin handia azpimarratu zuen Lizasok, baita garatutako moduak ere. “Jakin izan dute borroka oso erradikalak eramaten formak oso ondo zainduz. Erakargarriak, irribarrea, errespetua. Jendea hurbiltzeko bidea ere badira”.

Euskal Herrian zer?

Pello Otxandiano baikorra da. “Mobilizazio ziklo historiko honekin lotzen den pultsio sozial oso potentea dagoela iruditzen zaigu”. Horren adibide, hiru mugimendu nabarmendu zituen: pentsionistena, feminista eta Altsasukoen ingurukoa. Horiei eta beste askori burujabetzarekin lotura zuzena ikusten die. “Erronka da nola eraman hori guztia burujabetza proposamen konkretu batera. Independentismoak zer proposamen taktiko-estrategiko jarriko duen mahai gainean, pultsio sozial hori artikulatzeko gai izango dena”.

Espainiako Erreinuaren dimentsio anitzeko krisiaren testuinguruan kokatzen zuen erronka Otxandianok, eta krisi ekonomiko berri bat heltzear. “Estatu honi ezingo zaio eutsi”. Inboluzio demokratikoa eta polarizazioa aurreikusi zituen, tartean Euskal Herriaren aurkako jarrerak. Independentismoaren erronka da une horri aurre egiteko moduan egotea: “Haustura uneek horretarako prest egotea eskatzen dute.”

GED ez da eragile independentista, eta horrek bere arrazoibideetan isla duela ohartarazi zuen Unai Lizasok. “Hiru oinarrirekin jaio ginen: herri bat gara, erabakitzeko eskubidea dugu eta herritarron garaia da”. Azken baieztapena da gakoa bere ustez. Herrigintza, alderdiak, instituzioak. Hiru eremu horien arteko “sinkronia eta elkarlana garrantzitsuak dira”. Izango dira tentsioak eta tirabirak beren ustez, eta beraz, “herritarrok eta herri mugimenduok hartu behar dugu nolabaiteko lidergoa, bidea zein den erakutsiz”.

Printzipio horiek GEDen praktika politikoan lurreratuz, herri-galdeketak eta urte honetako giza-katea ekarri zituen hizpidera Lizasok. Galdeketen bitartez, erabakitze eskubidea aldarrikatzetik praktikatzera egiten da jauzi, “mentalitatean aldaketa dakar”. Kateak bi helburu nagusi zituen, herritarrak aktibatzea eta EAEko autogobernu ponentziari bultzada ematea. “Helburuak sobera gainditu genituen”. Aurrera begira, Herri Ituna gorpuztu nahian dabiltza, erabakitze eskubidea edukiz bete nahian. “Oso lotuta dago diskurtso subiranistarekin”. Otsailerako ekimen handia ari dira prestatzen esango duena gu erabakitzera goaz, baimenik eskatu gabe. “Fase politiko berri baten hasiera”.

Estrategia berriak garatu nahian, baina hankak eskema zaharretan preso. Horrela irudikatu zuen Apaolazak euskal independentismoa. “Hor izugarrizko kontraesanak eta frustrazioak sortzen zaizkigu”. Independentismoaren markoa, “naturaltzat hartzen duguna” eraldatzeko beharra argi du. “EAJ gerturatzea edo zatitzea helburu duten estrategiak alboratu eta %80ko independentismo baten bila jo behar dugu. Kataluniak erakusten du posible dela”.

Gako egokiekin asmatzea da kontua, Apaolazaren ustez. “Hasteko, independentzia abertzaleen kontua dela dioen leloarekin apurtu behar dugu, estatu propio bat guztion onurarako litzatekeela argudiatuz. Alderdien papera birplanteatu beharra legoke, aldi berean. Artikulaziorako akuilu ezinbesteko bai, baina ez dutelako erreminta nagusi bezala balio”. Gehiengoak sortu eta gorpuzteko, hitzarmenez gain, toki eta modu egokian planteatutako konfrontazioa garatzea defendatu zuen. Aurreko guztia bultzatzeko, “prozesu independentistan agenda eta konfrontazioa” markatzeko gai izango litzatekeen eragile baten beharra genuke.

Epe laburrean, udaletxeak proposatu zituen borroka zelai bezala. Udaletan ezker independentistak duen indarra jendartearenarekin batuz, “herriarekiko obedientzia edo autodeterminazio ekintza potenteak” garatzeko baldintzak ikusten ditu. Eta, uneoro, pedagogia independentista. “Egunerokoan eragiten diguten gauzak hartuz, Errepublikaren beharra argudiatu dezagun”.

Ezberdintasunak eta puntu komunak jarri zituzten hizlariek mahai gainean. Etorkizunari begira Katalunia zein Euskal Herrirako hainbat gakotan egin zuten bat, nor bere begiradatik. Etorriko dena idatzi gabe dago, aurreikusten zaila, garai erabakigarriak... Hizlariak entzunda, argi geratu zen emaitza erabakiek eta praktikek baldintzatuko dutela, eztabaidak irekia jarraitzen duela eta premiazkoa dela.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Katalunia independentziarantz kanaletik interesatuko zaizu...
2019-03-24 | Karmelo Landa
Zer aldatu da, zer alda daiteke?

Sendo itxura ematen duten egitura politikoak ere ez dira betiko izaten. Europar Batasuna kilin-kolon dabil. Espainiako Estatua, berriz, zalantza-balantzan. Zer aldatu da, bada? Euskarriak.

Estatu espainiarrari begira, 78ko Erregimena deituak bi operazio nagusi burutu zituen finkatze-bidean. Bata, langile mugimendua integratzera abiatua, ezkerreko alderdiekin eta sindikatuekin itunak egin,  haiek estatu zaharberrituaren muga estuetara erakarriz. Bigarrena, aldiz, estatu barruko nazioak... [+]


2019-03-24 | Saioa Baleztena
Betona Comín. Duintasuna aldarri
"Errepresioaren lehen erronka betidanik izan da banaketa"

Frankismoak jazarritako Alfonso Comín kazetari eta politikariaren alaba, eta Toni Comín ERCko diputatu erbesteratuaren arreba da Betona Comín (Bartzelona, Herrialde Katalanak). Mundu duinagoaren aldeko borrokan, Giza Eskubide Zibilen Aldeko Elkarte Katalaneko kidea, ANCko idazkari nazionala eta Omnium Culturaleko bazkidea da.


2019-03-15 | Xabier Letona
Trapero mitoa erori da?

Edo bere burua espetxetik libre nahi duen gizona azaleratu da? Galdera bien erantzuna baiezkoa da seguruenik. Josep Lluis Trapero Mossoen buru ohiak katalan independentisten epaiketan egindako deklarazioak Trapero independentistaren mitoa eroriarazi du. Orain lekuko gisa jardun du eta auzi  honen epaia ateratzen denean epaituko dute Espainiako Auzitegi Nazionalean, matxinada delitua leporatuz.


2019-03-13 | ARGIA
Procésa epaitzearen aurkako Madrilgo manifestaziora joateko autobusak antolatu dituzte

ANC Asanblea Nazional Katalanak antolatuta, manifestazioa egingo dute martxoaren 16an Madrilen, Procésaren kontrako epaiketa salatzeko. Euskal Herritik ere autobusak antolatu dituzte, Zutabe Antifaxista lelopean. Bilbon, Iruñean eta Gasteizen eman daiteke izena.


2019-03-11 | Patxi Azparren
Independentismoa "erreseteatu"

Informatikaz ezer gutxi dakigunok ere badakigu noizean behin ordenagailuak “erresetatu” behar ditugula. Programak abiadura bizian aldatzen dizkigute eta sarritan ordenagailuak ohartxoak bidaltzen dizkigu. Eguneratu ezean, dena mantsotzen da eta azkenean ordenagailu bera erabilezina bilakatzen da.


2019-03-10 | Santi Leoné
GAIZKI ERRANKA
Erregimena, titular bakarrean

El Correok dio Urkulluk erran duela Puigdemontek bide unilaterala hartu zuela kalea “matxinatzen ari zitzaiolako” –komatxoak El Correorenak dira: hitzez hitz biltzen omen du titularrak Urkulluk errandakoa–.


2019-03-06 | ARGIA
Guardia Zibila Kataluniako parlamentuan sartu da, erreferendumarekin lotutako faktura bila

Katalunian 2017ko urriaren 1ean egin zen erreferenduma bultzatu zuten buruzagi independentisten aurkako epaiketa martxan den bitartean, Guardia Zibileko agenteak parlamentu autonomikoan sartu dira, erreferendumarekin lotutako faktura bila.


2019-02-27 | ARGIA
Kataluniako independentistek epaiketaren lehen zatia irabazita, lekukoen txanda hasi da Madrilen

Kataluniako buruzagi independentisten aurkako epaiketaren lehen faseak akusatuen aldeko argazkia utzi du. Asteartean amaitu ziren auzipetutakoen deklarazioak Carme Forcadell Kataluniako palamentuko presidente ohiaren eta Jordi Cuixart Òmnium Cultural erakundeko presidentearenak.


Katalunia, itzaltzen ari den prozesu baten kronika

Guztiak du hasiera bat eta amaiera bat. Bizitza bera, bere osotasunean, definitzen duen prozesu bat da hau. Prozesu berdina ikus dezakegu bizitza politikoari dagokionez.


2019-02-21 | ARGIA
Greba orokorra Katalunian

Independentzia prozesuaren kontrako epaiketa salatzeko, greba eguna egiten ari dira ostegun honetan Katalunian. Prozesu independentistari lotutako hirugarren greba orokorra da, CSC Intersindikalak deituta. Lehenengo orduetatik, hainbat errepide moztu dituzte CDRek, AP-7a eta C-58ª kasu. Garraioa, hezkuntza eta merkataritza sektoreetan izango du eragin handiena grebak.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude