Ponpeia suntsituta... bigarrenez

Nagore Irazustabarrena Uranga @irazustabarrena
2009ko apirilaren 12a
Misterioen Etxeko fresko ezaguna
Kanpania (gaurko Italia), K. o. 79. Vesuvio mendiak eztanda egin eta Ponpeia eta Herkulano hiriak errautsetan estali zituen. Ordura arte Erromatar Inperioko hiri oparoak izandakoak bat-batean desagertu ziren, mapatik nahiz historiatik.

Ponpeiarren zorigaiztoa arkeologo eta historialarien zorion bilakatu zen handik mende mordo batera. Lehen arrastoak 1550ean topatu zituzten, baina indusketa lanak 1738an hasi ziren Herkulanon, eta hamar urte geroago Ponpeian. Errautsak xehetasunik txikienak ere kontserbatu zituen eta, gainerako erromatar hiriek ez bezala, Ponpeiak inolako aldaketarik gabe eutsi zion.

Baina 1943an, Bigarren Mundu Gerra betean, armada aliatua Ponpeia bigarrenez suntsitzeko zorian izan zen. Eta aliatuen bonbek Vesuvioko errautsek baino begirune gutxiago izan zuten arrastoekin. Aliatuek behin eta berriro bonbardatu zituzten Napoli probintziako inguruak, Ponpeia barne. Zortzi egunez, 190 bonba inguru bota zituzten aztarnategian, konpondu ezineko kaltea eraginez. Ponpeiako superintendente Amedeo Maiurik mezu garbia helarazi zien herrialde neutralei: “Ponpeia, gizon eta emakume guztiontzat sakratua den monumentua, suntsitzen ari den indarkeria itsu eta krudela eten behar dugu”. Baina herrialde neutralek entzungor egin zuten, eta Kultura Ministerioak hondamena dokumentatzeko beharrezkoak ziren kristalezko plakak bidaltzea ere ez zuen lortu, italiar gobernua gainbehera baitzetorren.

Besteak beste, Venusen etxe ezagunean bonbek utzitako arrastoak ikus daitezke gaur egun, baina zutik eutsi zion, behintzat. Beste eraikin eta objektu batzuek ez zuten halako zorterik izan: Foroko arkuak, Romulo eta Remoren etxea eta Triptolemorena erabat suntsitu zituzten; Dianaren etxeko zati bat eta Epidio Ruforen etxeko atrio ederra ere galdu ziren; eta Ponpeiar Museoa desagerrarazi zuten.

Eztandek eragindako berehalako kalteez gain, bonbek lurzorua astindu zuten, eraikin askotan arrakalak agertu ziren eta hurrengo urteetan euriak fresko eta horma asko hondatu zituen. Gainera, gaur egun oraindik lehertu gabeko bonbak aurkitzen dituzte arkeologoek.

Xehetasun horiek guztiak duela urte gutxi jakinarazi dituzte eta, zenbait arkeologoren ustez, ez dugu sekula jakingo bonbardaketak benetan zenbaterainoko kalteak eragin zituen. Erasoen ondorioak ezkutatzeko ahalegin handia egin zuten, aliatuen irudia ez kaltetzearren. Jakina baita historia garaileek idazten –edo ezabatzen– dutela.
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Inperioaren krisia

Inperioaren krisia kanaletik interesatuko zaizu...
Trump eta Salvini, inperioaren beste estrategia bizirauteko

Matteo Salvini denbora laburrean Italiako jaun eta jabe egin da aurretik Donald Trumpi AEBetan garaipena eman zion formula berdintsua erabiliz: herritarren arazo guztien errudun bihurtu etorkinak eta oro har atzerritarrak. Baina zer datza gorroto eta arrazismo horien arrakastaren oinarrian? Ziurrenik, diosku Ugo Bardik, zerikusia daukate munduko botere jokora berriro nazio-estatuak itzuli izanak eta Amerikako Estatu Batuen inperioaren etengabeko gainbeherak.


2009-09-20
Ustelkeria duela 2.000 urte
Vindolanda (argazkian), Ingalaterrako aztarnategi erromatarra da, Adrianoren harresitik hurbil. Duela zenbait urte idazkunak topatu zituzten egurrezko taulatan eta berriki amaitu dute 111 lerroko testuaren itzulpena. Lerrook agerian utzi dute duela 2.000 urteko Erromatar Inperioko funtzionarioen ustelkeria.

Taulek erromatar ofizialen aurkako erreklamazioak jaso zituzten: ofizialek garia, ogia, larrua, zerriak eta beste baliabide batzuk prezio baxuan erosteko eskubidea zuten, baina gero... [+]

Bagaudak
Krisia eta iraultza erromatar garaian
V. mende erdialdean, Erromatar Inperioa azkenetan zenean, hainbat jende armatuk biolentziaz eraso zuten boterea: bagaudak. Historian zehar konflikto horren zergatia azaltzen saiatu dira, baskoiekin ere lotu izan dituzte, baina oraindik inork ez daki nor ziren eta zerk eragin zuen protesta sozial hura. Dakigun gauza bakarra da krisi eta nahasmen urteak zirela.

Gerra kimikoa 256. urtean
Dura-Europos (Siria), K. o. 256. Sasanidar pertsiarrek erromatarren esku zegoen hiria setiatu zuten. Ordura arte Erromatar Inperioa nagusi izan zen Mediterraneoan, baina handik aurrera Sasanidar Inperio jaioberriak konpetentzia gogorra egin zion Ekialde Hurbilean. Hala, III. mendetik VII.era Antzinaro berantiarreko bi potentzia nagusien arteko gatazkek ez zuten ia etenik izan. Lehia 230. urtean abiatu zen, Ardashir I.a erregeak barne gatazkak gainditu eta kanpora begiratzea erabaki zuenean... [+]

Antzinako Erroma 3D-n
Google Earth-ek Inperio garaiko Erroman txango birtuala egiteko aukera ipini du Interneten. Milaneko, Kaliforniako eta Virginiako unibertsitateek, elkarlanean, Erromatar Inperioaren hiriburuko hiru dimentsiotako erreprodukzio fidela egin zuten, eta orain Googlek sarean jarri du. Koliseoaren eta zirkoaren gainetik hegan egiteko eta hamaika eraikinen –zenbakiaren adiera zehatzean– barnealdea bisitatzeko aukera eskaintzen du. Orotara 6.600 eraikin ikus daitezke, eta 250 burbuila ipini... [+]

ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude