«Araban euskararen etorkizuna baikor ikusteko arrazoirik badago»

1994ko urriaren 09a
Koldo Zuazo Euskara ikertzaileari elkarrizketa
«Araban euskararen etorkizuna baikor ikusteko arrazoirik badago»
Koldo Zuazo
Duela bi urte Euskal Herriko Unibertsitatean abian jarririko Hizkuntza Plangintzarako Diplomaren zuzendari berria dugu; proiektu hasi berria, denbora beharko du oraindik sendotu eta fruituak ematen hasteko. Besterik ere bada, baina, Koldo Zuazo, aspaldi honetan orduak ematen baititu Arabako euskara ikertzen. Nerbioi ibai aurreko bere etxean hartu gaitu eibartarrak, luze jo duen solasean.
Zein da EHUko Hizkuntza Plangintzarako Diplomaren egitekoa?
EKB eta Eusko Jaurlaritzako HABE eta HPIN izan dira bultzatzaile nagusiak. Bi proposamen heldu ziren, eta unibertsitateak bi horiek batu ditu. Bi bultzatzaile horien helburua euskara teknikariak eta euskara munduan lanean ari direnei prestakuntza teoriko bat ematea zen.
Nola egituratu da ikastaroa?
Lau arlo dauzka, lehenean munduan zehar egin diren esperientziak _Kanadan batez ere_ eta Euskal Herrian bertan Txepetxek egindako proposamena jorratuko ditugu. Bigarrenean, Siadecok egindako lanak oinarri hartuz gehienbat, teknikariei azalduko zaie zelan diseinatu herri edo eskualde batean euska- ra normalizatzeko estrategia.
Hizkuntzaren arazoa ahal den ikuspegi orokorrenean aztertu nahi dugu. Hasi haurtzaindegietatik eta hizkuntzaren transmisioaz, lan munduaz segi, UEMAren esperientzia, udaletxeetako euskara teknikariak...
Behar handia al dago euskara munduan lanean ari diren teknikari eta ez-teknikari horiek prestatzeko?
Duda barik. Hor dabilen jendea eta hor ibiliko dena prestatu egin behar da. Luzera begira, baina, hizkuntzaren egoera eta hori hobetzeko azterketa unibertsitateko ikasketa ezberdinetan txertatu nahi genituzke. Filologian, Soziologian, Pedagogian edo Psikologian, esaterako, orain arte hizkuntzari ez zaio behar adinako garrantzirik eman.
Luzera begira, uste dut diploma hau izan daitekeela bidea beharrizan hori jendeak ikusteko, irakasleak trebatzeko, unibertsitateak horretarako pertsonala eta lanabesak eduki ditzan.
Ikastaroan erakunde eta herri mugimenduen arteko elkarlana eman da.
Elkartzea ezinbestekoa da. Interesgarria izan da horrelako ekimen batean erakundeetako eta hortik kanpoko jendea elkartzea. Iazko alderdi positiboetako bat hori izan zen, eta aurrerantzean ere hori landu behar dugu.
Uste dut erakundeak bere aldetik ibili direla, eta herri mugimenduak ere beste bidetik, batasun barik. Ikastaro honek aukera eman du bi mundu horietan dabilen jendea batu eta elkarren berri izateko, norberaren esperientzien berri izan eta horiek trukatzeko. Bateratze hori derrigorrezkoa da. Helburuak eta taktikak ere antzekoak izan behar ditugu. Garrantzitsua da, bestalde, Hego Euskal Herri osotik etorri dela jendea ikastaro honetara.
«Arabako euskara» lana argitaratua duzu. Bertan, Araban garai batean euskalki propioa mintza zitekeenaren hipotesia planteatzen duzu. Ba al dago, gaur egun, haren arrastorik?
Arabakoa euskalki ezberdina izan zitekeela Mitxelenak esan zuen, 1958an. Ditugun datuekin ezin da esan euskalki ezberdina zenik, gerta baitaiteke egun Bizkaian egiten denaren jarraipena izatea. Esan daiteke, ordea, Araban 2-3 hizkuntza eremu ezberdin daudela.
Egun Nafarroako Burunda eskualdeko euskara aztertzen ari naiz, Arabarekin mugan dagoena. Herrialde honekin muga egiten duten eskualdeetako euskara aztertuz, garai bateko arabar euskararen ikerketan aurrera egin daitekeela uste dut.
Burundako hizkera ustekabeko handia izan da niretzat. Hangoa oso euskalki berezia da. Nafarroan egiten den euskararekin antza handia du, baina, era berean, badu antzik gipuzkera eta bizkaierarekin ere.
Arabako ipar ekialdean euskara zelakoa zen jakiteko era bakarra toponimia da. Toponimiak eta Burundako hizkerak erakusten digutena antz handia dute. Pentsa daiteke Aguraindik ekialdera behiala egiten zen euskararen jarraipena izan daitekeela hangoa.
Aurki al daiteke arrasto berririk beste inon?
Artxibategi zibilak eta elizarenak arakatu beharko lirateke, ia gauza gehiago aurkitzen diren. Dialektologian askotan pentsatzen dugu dena eginda dagoela, eta kontrakoa gertatzen da. Behar bada gipuzkera eta bizkaiera pittin bat ezagutzen ditugu, baina Nafarroa, Nafarroa Beherea, eta Araba ezezagunak zaizkigu.
XVIII. mende bukaeran Arabako zati handia euskalduna zen artean. Zeintzuk izan dira atzerakada horren arrazoiak? Nafarroako gibeleratzearekin parekotasunik ba al dago?
Bai, eta baita Euskal Herriko beste tokietan eta munduan hizkuntza txikiekin gertatu den prozesuarekin ere. Hegoaldean euskara sustatzeko lehen mugimendua XVIII. mende erdialdekoa da, Donostia inguruan abiatu zena, handik Gipuzkoa eta Bizkaira hedatuz. Ordurako Araban euskara dexente galdua zegoen hiriburuan, baita Iruñean ere. XVIII. mende erdian eta zeresanik ez XX. mendean izan den euskararen aldeko mugimendu hiritar hori, industria guneetatik etorri izan denak, Araban eta Nafarroan ez du indarrik izan.
XVIII. mende bukaera aldera oraindik Arabako eremu zabal bat euskalduna zen, nekazari mundukoa. Nafarroan bezala, jende horrentzat euskara inertziaz erabili izan den hizkuntza izan da, hiztunak lotsatu egin dira euskaldunak izateaz. Nekazari munduarekin lotu dute hizkuntza, mesede baino kaltea bailitzan.
Nolako etorkizuna du hizkuntzak Araban?
Baikor izateko arrazoirik badago. Beti esaten da demografia behera doala, baina Araba eta Lapurdi dira gora doazen bi euskal herrialdeak. Gora joate horrek hor gazte jendea badagoela esan nahi du, eta hizkuntza baten etorkizuna gazteen eskuetan dago. Bestalde, hiriburua eta unibertsitatea dela, Gasteiza gazte jende euskaldun asko joan da.
Arazoa beste leku batzuetako berbera da, Gasteizko euskaldun horiek nola bildu, ekintza antolatu eta bateratuak egiteko. Irakaskuntza bultzatu behar den legez, aisialdia ere funtsezkoa da.
UA inguruko sektoreen erasoa hor dago.
Ezin dugu ahaztu UA Gasteizko fenomenoa dela, eta Gasteiz eta Araba ezin dira berdindu. Ez dut uste Araban jarrera anti-euskalduna dagoenik. Jarrera normala dago, edo aldekoa. Araba Euskaraz iaz Labarkan egin izana jarrera horren adierazgarri da.
Zeintzuk dira, beraz, alderdi ezkorrak?
Asko. Estatu espainiarrean hizkuntzei buruz sekulako ardura eza dago, irakaskuntzan esaterako, batere garrantzirik ez zaie ematen hizkuntzei. Eta ez bakarrik estatu barrukoei; zenbat jendek daki hemen, ondoan edukita, frantsesa? Ez dago kultura hori.
Bestalde, hizkuntz aniztasunari ez zaio begirunerik. Esaten da demokrazia badagoela, eta demokrazia botoa ematea baldin bada, egon badago. Baina demokrazia kultur aniztasun hori errespetatzea bezala ulertzen badugu, oso urrun gaude oraindik.
Hirugarrena euskaldunok euskararengako dugun ardura falta da. Sarritan identifikatzen da hizkuntza nekazari munduarekin, baserritarrarekin, artaburuarekin... Besteen adinakoak bagarela ez dugu ikusten.
Gure baitan egin behar dugu aurrerapausoa. Azken 30 urteotan izugarrizko urratsak eman ditugu, badago nahiko jende euskaldun izateaz lotsatzen ez dena, eta gainera euskara kultur hizkuntza bezala darabilena. Baina asko dira dinamika horretatik urrun dauden euskaldunak.
Kultur alorrean egin da, beraz, aurrerakada.
Kontzientziatuta dagoen jendearen artean ere konturatzen gara zenbaitetan huts egin dugula. Irakaskuntzarekin dena konponduta zegoela uste genuen, eta ez da egia. Hizkuntza haserrerako, maitasunerako, denerako da... Sarritan argota erabili behar dugunean frantsesa edo gaztelaniara jo behar dugu. Hori orain 50-60 urte gertatu den kontua da, orain dela 50 urteko euskaldun batek arazoak izango zituen kultur alorrean euskara erabiltzeko. Orain, ostera, gai gara kultura alorrean, baina beste alde batetik dugu koska. Lagunarteko hizkera sarritan gaztelania da, nahiz eta gai izan gauza serioez euskaraz idazteko, hainbat esapide erderetatik hartu ohi ditugu. Horrek hizkuntzak transmisio arazo serioak dituela esan nahi du.
EHUko irakasle bezala, nola dakusazu irakasle kanporatuen auzia?
Konpontzea nahi nuke. Honetan, gauza guztietan bezala, gizarte honetan aniztasuna ez da aintzakotzat hartzen. Oso gizarte intransigente batean bizi gara, alderdi guztietatik. Orain arte izan ditugun zenbait jarrera itsu baztertu eta jarrera zabalagoa hartu behar dugu.
Horko lagun batzuk aitzindariak izan dira euskara unibertsitatean sartzean.
Unibertsitatearen normalizazioazioa ez da arazorik ez izatea bakarrik, baizik eta ongi funtzionatu eta giro ona egotea. Giro on hori egoteko, jarrera intransigenteak alde batera utzi behar dira. Irakasle hauek badituzte beren arrazoiak.
ALBERTO IRAZU
28-32

Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Normalkuntz\Hizkuntz po\EAE
Gaiez\Hizkuntza\Euskara\Normalkuntz\Egoera
Pertsonaiaz\ZUAZO1
Egileez\IRAZU1\Hizkuntza
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Giza Eskubideen Batzordera eraman nahi dute eskola-segregazioaren gaia

Eskola-segregazioa hezkuntzatik harago gizarte osoa inplikatzen duen gaia dela eta giza-eskubideak urratzen direla sinetsita, Eusko Legebiltzarreko Giza Eskubideen Batzordean agerraldia eskatuko du Steilas sindikatuak.


2018-10-15 | ARGIA
Bederatzi hilabeteren buruan, erretretadunek mobilizatzen segitzen dute astelehenero

Hego Euskal Herrian eta Espainiako estatuan milaka pentsiodun mobilizatu dira beste astelehen bat gehiagoz bizi baldintza eta pentsio duinak aldarrikatzen. Gaurko mobilizazioekin bederatzi hilabete osatu dituzte, astelehenik huts egin barik.


2018-10-15 | Errigora | ARGIA
Errigorak 2013tik 2018ra 800.000 euro bideratu ditu Nafarroa hegoaldeko euskalgintzara

"Nafar hegoaldeko uzta euskarari puzka" kanpainaren bidez, Errigorak 2013tik 2018ra 800.000 euro bideratu ditu Nafarroa hegoaldeko euskalgintzara. Errigoraren sorreratik bost urte igarota, atzera begiratu nahi izan du diru horrek zertarako balio izan duen ikusteko. Bideo honetan jasotzen da ibilbidea:


2018-10-15 | Iigo Igartua
Bestelako Bilbo aldarrikatu dute Hamaika Botxo egunean

Bilboko herri mugimenduek indar erakustaldia egin du asteburuan udaletxe parean, udalaren hiri hegemonikoaren ereduari aurre egiteko. Argazki galeria osatu dugu honako albistean.


2018-10-15 | Gorka Peagarikano
Altsasuko liskarretik bi urte igaro dira

Jada 700 egun daramatzate preso Adur, Jokin eta Oihanek, eta preso dauden zazpiei omenaldia egin zaie asteburuan.


2018-10-15 | Zero Zabor
Eskandalua Paris-Ivryko erraustegian: baimena eman duen ministrordea erraustegien patronalekoa da

La France Insoumise mugimendukoa Mathilde Panot diputatuak salatu du: Paris metropoliaren XIII. eremuan Ivryn dagoen erraustegia –Europako handiena– zaharberritzeko baimena eman duen ministroa Veolia errausketa eta hondakinen kudeaketako konpainia erraldoiaren zuzendaritzan egon da Emmanuel Macronek Trantsisio Ekologikoko estatu idazkari izendatu artean.


2018-10-15 | ARGIA
Errefuxiatuen aldeko kanpaldiarekin jarraitzea erabaki dute Bilbon, Udaltzaingoak igandean hustu arren

Astelehen goizean egindako prentsaurrekoan jakinarazi dute kanpaldiarekin jarraituko dutela asteazkena arte, nahiz eta igande gauean Bilboko Udaltzaingoak hau hustu. "Kanpingak berriro ere kentzen badizkigute, herritarrei eskatuko dizkiegu". Igande gauez hustu zuen gunea Bilboko Udaltzaingoak, 22:00 aldera. OEEk (Ongi Etorri Errefuxiatuak) jakinarazi duenez, Hiritarren Segurtasun zinegotzi Tomas del Hierroren aginduz esku-hartu dute agenteek, nahiz eta deialdia legezkoa izan.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude