ARGIA.eus

2020ko abuztuaren 11

Pirinioetako aragoieraren webgunea martxan da

  • Alto Galligo eskualdeko hizkuntzari buruzko datuak eta informazioa eskaintzen dute www.aragonesaltogalligo.com webgunean. UNESCOk desagertzeko zorian dagoen hizkuntza gutxitu gisa katalogatu du aragoiera eta hura berreskuratzeko ekimenak abian jartzen ari dira tokiko administrazio eta eragileak.

Urko Apaolaza Avila @urkoapaolaza
2020ko uztailaren 16a
Aragoiera berreskuratzeko tokiko administrazio eta eragileek ekimen ugari jarri dituzte martxan, baina oraindik ez da hizkntza ofiziala erkidegoan (arg.: Pirinews)

Aragoiera Pirinioetako hainbat bailaratan oraindik erabiltzen den erromantze hizkuntza da. Galtzeko zorian dago, eta halakorik ez gertatzeko ekimenak biderkatzen ari dira azken urteetan. Hala, aragoiera presente dagoen Aragoiko bailaretako batean, Alto Galligon, webgunea paratu dute hizkuntza horren inguruko informazioa bildu eta zabaltzeko asmoz.

Webgunea joan den ekainaren 20tik dago martxan eta hainbat ataletan sailkaturik dago: Alto Galligoko aragoieraren inguruko ikerketak, toponimia eta hiztegiari buruzko gordailua, eta hizkuntzaren inguruko aurkezpen bat ere ageri da. Mapa interaktibo batek ikerketa bakoitza eta hiztegiari loturiko datuak ere kokatzen ditu gainera.

Beste hizkuntza erromantzeak bezala (frantsesa, katalana, gaztelera, okzitanoa…), latinetik eratorritako lengoaia da aragoiera. XX. mende hasieran Aragoiko iparraldean, Pirinio inguruan, oraindik oso zabaldurik zegoen, Fritz Krüger hizkuntzalari alemaniarrak Alto Galligora egindako bisitan jaso ahal izan zuen gisan.

Alto Galligoko aldaerak baditu ezaugarri bereizgarri batzuk, hala nola, hitzaren hasieran eta tarteetan “f” hizkia ahoskatzea (fabla, farina…) edo “j”-ren ordez “ĉ” hizkia erabiltzea, adibidez San Chuan. Gutxienez XIII. mendetik badaude dokumentuak Alto Galligon aragoiera hitz egiten zela adierazten dutenak.

XX. mendearen lehen erdialdean ordea, eskualdeak despopulazio handia nozitu zuen, eta gaztelaniaren eraginaren eta bazterkeriaren ondorioz gaur egun galzorian dago aragoiera ere bertan. 2007an aragoiera babesteko legea onartu zen Aragoin; hala ere, ez da hizkuntza koofiziala eta aitorpen falta horrek ere ekarri du gero eta gutxiago izatea hitz egiten dutenak.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


aragoiera kanaletik interesatuko zaizu...

Azkenak
EGILEA
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude