Epitafioa


Angel Erro @angelerro
2013ko urtarrilaren 20a

Arreba eta biok hilerrira joan gara, aita gabe eta, ondorioz, otoitz egin behar izan ez dugunez eta lorerik ekarri ez dugunez, ez dakigu zer erritori jarraitu. Arrebari esan diot, hiltzen naizenean, ez dudala toki fisiko bat nahi, eta saihetsi ezingo balu, lorontzirik gabekoa behintzat. Arrebak uste du garrantzitsua dela erreferentzia fisiko bat edukitzea, nora jo izan dezaten norberaz gogoratzeko. Nik erantzun diot hitzezko hondakinak besterik ez nukeela utzi nahi. Berak ez dit ulertu eta hilarrian zer grabatu erabaki ote dudan galdetu dit.

Twitterreko bere kontuan Ana I. Morales kexatzen zen Idazleei galdezka liburuan idazleen biografiaren neurrian alde handiak zeudelako. Bakoitzak berea idatziko zuen. Ez zait egiteko zailagorik bururatzen. Twitterren biografiarako tarte lapidarioan ere bere buruaz zerbait idaztera ausartzen direnak miresten ditut. Irudipena baitut, puntu hau nola konpondu, sorkuntzaren arazo berdina dakarrela. Topikotik ihesi nola esan. Bertsolerro batek adina eragiten dit honek larrimina. “Nire lagunen laguna eta batez ere euskalduna”, “De paso por el mundo”. Holako idazkunei ez diet egia-irizpiderik aplikatzen, irizpide estetikoa baizik. Literaturari bezala.

Gezurtiaren paradoxa ezaguna da (“esaldi hau gezurrezkoa da” edo “gizon batek dio beti esaten duela gezurra, orduan gezurretan ari da?”). Hilartitzarena ere paradoxikoa da. Hilobian idatzitakoa, eta hilobia bera, literaturaren ikurra da. Bertan lehen pertsona fikzio bat da, aditzaren aldia ere bai. Ingelesak ezintasun hau begien bistara ekartzen digu, nik dakidala, inoiz erabili ez den epitafio posible honetan: Here lies one who always told the truth. Hots, “hemen datza egia beti esan zuen bat”, edo, ingelesetik nola itzultzen duzun, “hemen gezurra esaten du egia beti esan zuen batek”. Hemen datza paradoxa bat.

Hemen natza ni, hitzotan. Mallarmék gutun batean dio: “Hildakoek bere alde dute hobi bat, geure begiez ikus dezakeguna, non otoitz egin baitezakegun”. Hobi gotor bat, eta barruan isiltasun zikoitza eta gau itzelezkoa, besterik ez. “Un sépulcre solide où git tout ce qui nuit, / et l’avare silence et la massive nuit”. Mallarmék, hala ere, esan zuen poeta bakartu ohi dela bere hilobia zizelatzeko, idazteko. Hildakoa gogora ekarriz haren hutsa ez besterik adierazten dugu. Izanetik izenera eta naizenetik zenera dagoen hutsune mitifikatzailea datza lur edo hitzen azpian.

1991. urtean, Côte-d’Azurreko herri batean, Marchal andrea hilda aurkitu zuten, odolez idatzita bere epitafioa: Omar m’a tuer. Omar lorazaina akusatu eta kondenatu zuten. Orain gutxi kasua berrireki dute, probak berraztertuko dituzte. Lorazainaren abokatuek beti defendatu dute akats gramatikal hori (Omar m’a tuée beharko bailuke) pentsaezina dela Marchal andrearengan. Ez dut uste alegatu dutenik inork ezin duela bere epitafioa idatzi.

Hamleten aitaren mamuak “remember me!” eskatzen dio Hamleti. Teoria zahar baten arabera, Shakespearek lan honetan nahi izan zuen Hamnet bere semea (Hamnet Shakespeare, 1585-1596) ehortzi. William antzezleak taula gainean “Hamlet, zure aitaren izpiritua naiz” zioenean, bere seme galduarekin bat egingo luke (enpirikoki gabe, poetikoki; egiaz gabe, alegiaz), paperak trukatuko zituzten, aita hilda eta semea bizirik. Shakespearek eta bere semeak elkarri eskatzen diote elkar gogoratzeko betiereko begizta batean eta biak “oroitu nitaz” horretan bizi dira betiko.

Horrelako zerbait azaldu diot arrebari.

Kanal honetan artxibatua: Literatura

Literatura kanaletik interesatuko zaizu...
Epilogoa Hernanin

Olerki poteoa eta Ipuin ibilaldia arrakastatsuen ondoren, Hernaniko Kale Literatura taldeak beste ekimen berritzaile eta ludiko bat antolatu du: maiatzak 0, edo apirilak 30 dituenean: epilogoa.


2017-04-21 | ARGIA
Kirmen Uriberen 'Elkarrekin esnatzeko ordua'-k irabazi du 111 Akademiaren saria

Kirmen Uriberen Elkarrekin esnatzeko ordua nobela saritu dute 111 Akademiako kideek. Ostiral honetan jakinarazi dutenez, maiatzaren 11n jasoko du saria Ondarroako idazleak.


2017-04-18 | Mikel Asurmendi
Marijane Minaberri eta Piarres Xarriton Sarako Idazleen Biltzarrean omenduak

Igandean hasi zen 34. Sarako Idazleen Biltzarra, espero baino jende gutxiago izan zen, gaur berriz, jendea hurbildu da poliki. Eguerdian, hil berri Marijane Minaberri eta Piarres Xarriton idazleak omenduak izan dira.


2017-04-16 | Iratxe Retolaza
Mugako eldarnioak

Ahots narratibo garaikide bat ezagutzera eman digu Ana I. Morales itzultzaileak, Pasazaite argitaletxearekin elkarlanean: Hassan Blasimek (Bagdad, 1973) Kristo irakiarra (The Iraqi Christ, 2013) bilduma sarituan gorpuzturiko ahots literarioa. Narrazio-adarrez eta ahots-sarez osaturiko kutxa da bilduma hau, narrazio bakoitzaren barruan istorioak adarkatu egiten direlako, labirinto-egituraren itxura hartzeraino. Nahiz eta esplizituki egin ez, Kristo irakiarra-n iradokitzen da izan badela narrazio... [+]


2017-04-09 | Igor Estankona
Azpiproduktua

Zazpi poema liburu ditu onduak honez gero Gabriel Kortak: Isiletik (1980), Okaranak (1986), Harri hautsiak (2002), Laugarrenak Lau (2010), Elurra galtza motzekin (2012), Diot (2013). Berauetara eta azken honetara isuri ditu zenbait maitasun, zenbait salaketa, zenbait tristura. Oraingo honetan ere maitasunaz ari da, agerikoa da, “bi lagunek topo egiten dutenean elkarri indarra emateko, bultzada egiten diote, aurrera esateko modua da, detaile horietaz ari naiz”.

Detaileak. Liburua... [+]


Hitzak mutu (Hasier Etxeberria in memoriam)

“Batzuetan iruditzen zait lerro hauetan aurkitzen dudala nire bidea eta, bestetan, hementxe galtzen naizela zeharo, hitz alfer hauen artean. Iruditzen zait, baita ere, gertatzen zaizkidan gauzetatik libratzeko baino, gehiago balio dutela gauzak benetan gerta dakizkidan. Erran nahi dut, La Rochefoucauld-en ezpaletik, koaderno honetan izendatzen ditudanean bakarrik gertatzen direla errealitatean gauza guztiak. Inoiz idatziko ez banitu, ez ziratekeela. Hori izango da literatura, horixe... [+]


"Basaburuko altxorrak": erresistentziako laborari baten kronikak Sarako Idazle Azokan

Pazko bigarrenez Saran Idazleen Biltzarrarekin batera ospatzen den azokan aurkeztuko da “Basaburuko altxorrak”, Itsasun laborari, ELB eta Confederation Paysannen lider sindikal eta aspalditik ARGIAko kolaboratzaile den Mikel Hiribarrenek idatzitako kronika laburrez osatua.


Martxel Mariskalen poemek ez dute musikarik behar

Martxel Mariskalen testuak, ostegun honetan aurkeztu duen Azken zakatzak liburuaren aurretik, kantuen bidez egin dira ezagun.


2017-04-02 | Ion Olano
Mr. Rosset: aurkikuntza harrigarri baten kronika

Batzuetan, egia ez da egiantzekoa. Fantasiaz egina dirudi, kasualitate kateatu gehiegi... Egiak, batzuetan, gezur itxura du. Zure esku dago betiere, irakurle, benetako istorio hau sinetsi, edo ez.


2017-03-29 | ARGIA
Hasier Etxeberria hil da

Hasier Etxeberria elgoibartarra hil egin da, Berriak zabaldu duenez. 60 urte zituen eta minbizia diagnostikatu zioten, Zuzeun Minbizia dut artikuluan kontatu zuenez.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude