Epitafioa


Angel Erro @angelerro
2013ko urtarrilak 20

Arreba eta biok hilerrira joan gara, aita gabe eta, ondorioz, otoitz egin behar izan ez dugunez eta lorerik ekarri ez dugunez, ez dakigu zer erritori jarraitu. Arrebari esan diot, hiltzen naizenean, ez dudala toki fisiko bat nahi, eta saihetsi ezingo balu, lorontzirik gabekoa behintzat. Arrebak uste du garrantzitsua dela erreferentzia fisiko bat edukitzea, nora jo izan dezaten norberaz gogoratzeko. Nik erantzun diot hitzezko hondakinak besterik ez nukeela utzi nahi. Berak ez dit ulertu eta hilarrian zer grabatu erabaki ote dudan galdetu dit.

Twitterreko bere kontuan Ana I. Morales kexatzen zen Idazleei galdezka liburuan idazleen biografiaren neurrian alde handiak zeudelako. Bakoitzak berea idatziko zuen. Ez zait egiteko zailagorik bururatzen. Twitterren biografiarako tarte lapidarioan ere bere buruaz zerbait idaztera ausartzen direnak miresten ditut. Irudipena baitut, puntu hau nola konpondu, sorkuntzaren arazo berdina dakarrela. Topikotik ihesi nola esan. Bertsolerro batek adina eragiten dit honek larrimina. “Nire lagunen laguna eta batez ere euskalduna”, “De paso por el mundo”. Holako idazkunei ez diet egia-irizpiderik aplikatzen, irizpide estetikoa baizik. Literaturari bezala.

Gezurtiaren paradoxa ezaguna da (“esaldi hau gezurrezkoa da” edo “gizon batek dio beti esaten duela gezurra, orduan gezurretan ari da?”). Hilartitzarena ere paradoxikoa da. Hilobian idatzitakoa, eta hilobia bera, literaturaren ikurra da. Bertan lehen pertsona fikzio bat da, aditzaren aldia ere bai. Ingelesak ezintasun hau begien bistara ekartzen digu, nik dakidala, inoiz erabili ez den epitafio posible honetan: Here lies one who always told the truth. Hots, “hemen datza egia beti esan zuen bat”, edo, ingelesetik nola itzultzen duzun, “hemen gezurra esaten du egia beti esan zuen batek”. Hemen datza paradoxa bat.

Hemen natza ni, hitzotan. Mallarmék gutun batean dio: “Hildakoek bere alde dute hobi bat, geure begiez ikus dezakeguna, non otoitz egin baitezakegun”. Hobi gotor bat, eta barruan isiltasun zikoitza eta gau itzelezkoa, besterik ez. “Un sépulcre solide où git tout ce qui nuit, / et l’avare silence et la massive nuit”. Mallarmék, hala ere, esan zuen poeta bakartu ohi dela bere hilobia zizelatzeko, idazteko. Hildakoa gogora ekarriz haren hutsa ez besterik adierazten dugu. Izanetik izenera eta naizenetik zenera dagoen hutsune mitifikatzailea datza lur edo hitzen azpian.

1991. urtean, Côte-d’Azurreko herri batean, Marchal andrea hilda aurkitu zuten, odolez idatzita bere epitafioa: Omar m’a tuer. Omar lorazaina akusatu eta kondenatu zuten. Orain gutxi kasua berrireki dute, probak berraztertuko dituzte. Lorazainaren abokatuek beti defendatu dute akats gramatikal hori (Omar m’a tuée beharko bailuke) pentsaezina dela Marchal andrearengan. Ez dut uste alegatu dutenik inork ezin duela bere epitafioa idatzi.

Hamleten aitaren mamuak “remember me!” eskatzen dio Hamleti. Teoria zahar baten arabera, Shakespearek lan honetan nahi izan zuen Hamnet bere semea (Hamnet Shakespeare, 1585-1596) ehortzi. William antzezleak taula gainean “Hamlet, zure aitaren izpiritua naiz” zioenean, bere seme galduarekin bat egingo luke (enpirikoki gabe, poetikoki; egiaz gabe, alegiaz), paperak trukatuko zituzten, aita hilda eta semea bizirik. Shakespearek eta bere semeak elkarri eskatzen diote elkar gogoratzeko betiereko begizta batean eta biak “oroitu nitaz” horretan bizi dira betiko.

Horrelako zerbait azaldu diot arrebari.

Kanal honetan artxibatua: Literatura

Literatura kanaletik interesatuko zaizu...
Sentimenduen zurrunbiloa

Gaur egungo gaztetxoentzat Txopo ez da oso ezaguna izango, eta agian, bitxia egingo zaie liburuaren azalean Athletic taldeko atezain baten irudia (kromo bat) agertzea. Kontua da Arostegik 1975ean giroturiko istorio bat kontatzen digula liburu honetan, eta zeharka bada ere, Iribar atezainak paper garrantzitsua duela...


2016-12-04 | Garazi Zabaleta
Unai Iturriaga Zugaza-Artaza:
"Bertsotan egiteak eta marrazteak duten antzekotasun bakarra, sortzen didaten erretzeko gogoa da"

Altza Porrun parte hartu duzun arren, komiki-kontakizun osorik ez duzu egin gainontzeko marrazkilariek ez bezala. Zentsuratu egin al zaitu Jakobak?

Banekien jakin Jakobak ni zentsuratzeko asmoa zeukala eta horregatik, neure buruari inportantzia emanez, erabaki nuen aukera hori ez ematea. Eta bai, egia da ez dudala

...

2016-12-02 | Mikel Asurmendi
Fededun bizigabearen aroa

Pamielako Upaingo sailaren saio hau Mitxelko Urangarena da, Tartaroa, mina, boterea eta egia izena du. Laburra, trinko eta oparoa da. 2016ko Euskadi Saria irabazi duen Tartaroa liburuari buruzko iritzia.


2016-12-01 | Mikel Asurmendi
Fededun bizigabearen aroa

Pamielako Upaingo sailaren saio hau Mitxelko Urangarena da, Tartaroa, mina, boterea eta egia izena du. Laburra trinko eta oparoa. 2016ko Euskadi Saria irabazi duen Tartaroa liburuari buruzko iruzkina jarraian.


Iruñeko Katakrak liburu dendak argitaletxea sortu du

Angela Davisen “Askatasuna, etengabeko borroka bat” eta Srecko Horvaten “La radicalidad del amor”  lanekin ekin dio Katakrak-ek liburuak argitaratzeari.   


2016-11-29 | Kanaldude.tv
Sozialismoaren historia labur bat
MULTIMEDIA - solasaldia

"Sozialismoaren Historia Labur Bat" liburua 2013an idazteari ekin zion Gorka Etxebarria Dueñasek GITE-IPESen Julio Araluze beka irabaztearekin batera. Baionako Zizpa gaztetxean egindako solasaldian laburtzen saiatu zen historia luze bat, ikuspegi zurrunetatik ihesi eta euskaraz.


2016-11-27 | Garazi Zabaleta
Unai Gaztelumendi:
"Izan al dugu inoiz porruak ereiten dakien lehendakaririk?"

Baratzegintzak eta politikak bat egin dute zure komikian. Lotura surrealista xamarra.

Jakobari entzun nion behin baratzeaz ulertzen ez duena ez dela euskaldun kultua. Zer pentsatua eman zidan horrek. Halako batean Urkulluren mitin baten zati bat bota zuten ETBn, eta bere eskuetan fijatu nintzen. Ikusten zen esku haiek

...

Etorkizunaren argi-ilunak

Mayi Pelot urriaren 6an hil zen eta kritika honekin omenaldi xume bat egin nahi diot. Zientzia fikzioa landu zuen ezagutzen dizkiogun bi lanetan, ohikoa ez zena bere garaian: Xabier Mendigurenek egin zion kritikan dioenez “azpimarratzekoa da, itxura denez Mayi Pelot dugula zientzia fikzioa lantzen duen euskal idazle

...

2016-11-25 | Mikel Asurmendi
EUSKAL LITERATURA
Aurki guztiak du bere binperra

Ispilu biluziak Edu Zelaietaren lana da. Poesia narratua da, kantatzeko poemaren bat tarteko. Hiru subjektu islatzen dituzte ispiluok: Zu, Hura eta Ni. Alta, horietan Gu guztion isla ageri da.


2016-11-21 | Zuzeu
Joseba Sarrionandia: "Argazkiarekin, espero dut espektakuluaren gizarteari zor diodan zerga ordaintzea"

Joseba Sarrionandia (Iurreta, 1958) gordeta zegoen armairuko giltzarrapoa zabaldu du Jose Goitia Amikuzeko kazetariak; elkarrizketaz gain, Kuban bizi den idazlearen hainbat erretratu ZuZeuren eskura jarriaz.

Etxepare institutua medio La Habanako unibertsitatean hasiko da lanean Sarri astearte honetan bertan, eta honezkero bazen garaia gaur gaurko irudi bat eduki genezan. Hemen duzu Goitiaren eta Sarriren arteko solasaldi interesgarria.


2016-11-20 | Angel Erro
Ohar autobiografikoak

Jaio nintzen egunean, 1978ko maiatzaren 12an, etorkizuneko ez dakit zein unetan amaituko den atzera kontua hasi zen. Amak, berez, hezur eta mamizko kronometro akastun honetaz baino ez ninduen hornitu. Nire ohar autobiografiko hau osatu bitartean, konparazione, haren mutur bati begiratzea beste erremediorik ez daukat,

...

2016-11-20 | Mikel Asurmendi
Erdi Arotik Errenazimentura
Gure literaturak merezi duen tornuia

Euskaltzaindiko Literatura Ikerketa Batzordeko (LIBeko) kideen lana da. Erdi Arotik Errenazimentura liburua Euskal Literaturaren Antologia sailaren lehen alea da. Antologiak egon badaude, baina berria egitea hobetsi zuten egileek. Orain arteko lanek ez dute jasotzen euskal literaturak merezi duen tornuia. Ondo bidean, beste lauzpabost alek osatuko dute antologia osoa. LIBeko Karlos Otegi, Sebastian Gartzia Trujillo eta Iratxe Retolazarekin mintzatu gara proiektua kolektibo honetaz.


2016-11-20 | Garazi Zabaleta
Patxi Huarte Larraburu "Zaldieroa"
"Jakobita nintzen Jakobitak ezagutu aurretik"

Baratzegintzaz dakizun guztia zortzi orrialdetan sartu duzu Altza Porrun. Asko-asko ere ez zenekien orduan, ezta?


Bada, ez. Gutxi dakit eta gainera dakidan apurra segituan ahazten dut. Gogoratzen naiz amari galdetu niola baratxuriak nola erein behar ziren eta berak erantzun. Handik bi egunetara baratzetik deitu nion,...


2016-11-20 | Iratxe Retolaza
Gorpuak ur azalera nola

33 ezkil estreinako nobelan, giro gris eta iluna eraiki du Miren Gorrotxategik. Ferminek gizaki-burezur bat topatzen du, baserriko lurretan ur-depositu bat jartzeko lanetan ari dela. Burezurraren auziak aspaldian izozturiko harreman zenbait biziberritzea ekarriko du: Fermin eta Karmen senar-emazteek Nestor semeari hots

...

2016-11-20 | Gaizka Izagirre
Charles Dickens bizirik balego, telesail gidoilari izango litzateke

Zergatik esaten da azken urteotan, telesailak asko hurbiltzen ari direla, bai forma bai eduki aldetik, aitzina literaturak betetzen zuen eremura?


Indarkeria matxistatik askatzeko hamahiru narrazio

Biolentzia matxistarik gabeko gizartea nola lortu? Gogoetagai hori duten 500 ipuin baino gehiagoren arteko aukeraketaren ostean, 13 ipuinez osaturiko liburua aurkeztu dute: Gogoratzen nauzuenetan.


2016-11-13 | Igor Estankona
Hegoak astinduz

Stephane Mallarmek (Paris, 1842–Valvins, 1898) ezinezko ahapaldia, ezinezko liburua, iristerik ez zegoen obra idatzi zuen. Orain Josu Landak itzuli du inposibilitate hori guztia, edo hobe, haren lagin bat, perfekziotik gertuen egon den poetaren ahotsa gerturatuz. Ekarri ere errimarekin ekarri du gainera, Munduko

...

2016-11-13 | Kepa Matxain
Idazletza eta prekarietatea
Toki pixka bat idazle gehiagorentzat

Gazte zara gazte, literatura zale, zer edo zer idazten duzu, baina inor gutxi duzu inguruan zure lanaz iritzi kritiko bat ematen dizunik. Beka deialdietan eta sariketetan saiatu izan zara, emaitza handirik gabe. Gazte zara gazte, literatura zale, segi nahi zenuke idazten, baina gero eta testu gutxiago gordetzen duzu kaxoian.


2016-11-13 | Garazi Zabaleta
Ainara Azpiazu Aduriz "Axpi"
"Paradisua eman diot Altza Porruri"

Permakultura, baratze ekologiko, biodinamika eta zero zabor filosofiadun unibertsoa marraztu duzu. Jakobitentzako paradisua da!

Bai, hala da! Naturak berez, guk esku-hartzen ez dugunean, daukan perfekziorako joera irudikatu nahi nuen, horrek liluratzen nau. Gaur egun atzetik gabiltza beti, hanka-sartzeei buelta emateko

...
ASTEKARIA Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude