Epitafioa


Angel Erro @angelerro
2013ko urtarrilaren 20a

Arreba eta biok hilerrira joan gara, aita gabe eta, ondorioz, otoitz egin behar izan ez dugunez eta lorerik ekarri ez dugunez, ez dakigu zer erritori jarraitu. Arrebari esan diot, hiltzen naizenean, ez dudala toki fisiko bat nahi, eta saihetsi ezingo balu, lorontzirik gabekoa behintzat. Arrebak uste du garrantzitsua dela erreferentzia fisiko bat edukitzea, nora jo izan dezaten norberaz gogoratzeko. Nik erantzun diot hitzezko hondakinak besterik ez nukeela utzi nahi. Berak ez dit ulertu eta hilarrian zer grabatu erabaki ote dudan galdetu dit.

Twitterreko bere kontuan Ana I. Morales kexatzen zen Idazleei galdezka liburuan idazleen biografiaren neurrian alde handiak zeudelako. Bakoitzak berea idatziko zuen. Ez zait egiteko zailagorik bururatzen. Twitterren biografiarako tarte lapidarioan ere bere buruaz zerbait idaztera ausartzen direnak miresten ditut. Irudipena baitut, puntu hau nola konpondu, sorkuntzaren arazo berdina dakarrela. Topikotik ihesi nola esan. Bertsolerro batek adina eragiten dit honek larrimina. “Nire lagunen laguna eta batez ere euskalduna”, “De paso por el mundo”. Holako idazkunei ez diet egia-irizpiderik aplikatzen, irizpide estetikoa baizik. Literaturari bezala.

Gezurtiaren paradoxa ezaguna da (“esaldi hau gezurrezkoa da” edo “gizon batek dio beti esaten duela gezurra, orduan gezurretan ari da?”). Hilartitzarena ere paradoxikoa da. Hilobian idatzitakoa, eta hilobia bera, literaturaren ikurra da. Bertan lehen pertsona fikzio bat da, aditzaren aldia ere bai. Ingelesak ezintasun hau begien bistara ekartzen digu, nik dakidala, inoiz erabili ez den epitafio posible honetan: Here lies one who always told the truth. Hots, “hemen datza egia beti esan zuen bat”, edo, ingelesetik nola itzultzen duzun, “hemen gezurra esaten du egia beti esan zuen batek”. Hemen datza paradoxa bat.

Hemen natza ni, hitzotan. Mallarmék gutun batean dio: “Hildakoek bere alde dute hobi bat, geure begiez ikus dezakeguna, non otoitz egin baitezakegun”. Hobi gotor bat, eta barruan isiltasun zikoitza eta gau itzelezkoa, besterik ez. “Un sépulcre solide où git tout ce qui nuit, / et l’avare silence et la massive nuit”. Mallarmék, hala ere, esan zuen poeta bakartu ohi dela bere hilobia zizelatzeko, idazteko. Hildakoa gogora ekarriz haren hutsa ez besterik adierazten dugu. Izanetik izenera eta naizenetik zenera dagoen hutsune mitifikatzailea datza lur edo hitzen azpian.

1991. urtean, Côte-d’Azurreko herri batean, Marchal andrea hilda aurkitu zuten, odolez idatzita bere epitafioa: Omar m’a tuer. Omar lorazaina akusatu eta kondenatu zuten. Orain gutxi kasua berrireki dute, probak berraztertuko dituzte. Lorazainaren abokatuek beti defendatu dute akats gramatikal hori (Omar m’a tuée beharko bailuke) pentsaezina dela Marchal andrearengan. Ez dut uste alegatu dutenik inork ezin duela bere epitafioa idatzi.

Hamleten aitaren mamuak “remember me!” eskatzen dio Hamleti. Teoria zahar baten arabera, Shakespearek lan honetan nahi izan zuen Hamnet bere semea (Hamnet Shakespeare, 1585-1596) ehortzi. William antzezleak taula gainean “Hamlet, zure aitaren izpiritua naiz” zioenean, bere seme galduarekin bat egingo luke (enpirikoki gabe, poetikoki; egiaz gabe, alegiaz), paperak trukatuko zituzten, aita hilda eta semea bizirik. Shakespearek eta bere semeak elkarri eskatzen diote elkar gogoratzeko betiereko begizta batean eta biak “oroitu nitaz” horretan bizi dira betiko.

Horrelako zerbait azaldu diot arrebari.

Kanal honetan artxibatua: Literatura

Literatura kanaletik interesatuko zaizu...
2016-05-01 | Aritz Galarraga
Simona Skrabec. Zubi bat hizkuntzen gainean
"Beste ertzean dagoena zu bezain baliosa dela aitortzea da itzulpena"

Hegoafrikatik iritsi berritan harrapatu dugu PEN elkarteko kidea. Translation and Linguistic Rights Committee izeneko kongresuan izan da, hain zuzen, Afrikako idazle eta kazetariek bizi duten egoera gertutik ezagutzen. Egunerokoaren gogorra ikusi arren, baikor itzuli da: lortu dute herrialde afrikarrekin konplizitate sare bat sortzea.


2016-04-27 | Kanaldude.tv
Bi idazle gazteren mintzoa gaurko Euskal Herrian
MULTIMEDIA - solasaldia

Katixa Dolhare Biribilgune (Elkar) eleberriaren idazlearen eta Bea Salaberri Baionak ez daki (Susa) narrazio laburren egilearen hitzaldia.


2016-04-26 | Lander Arbelaitz
Euskararen aldeko diskurtsoak eraberritzen: Alde edo Alde

Euskararen inguruan zabalduta dauden hainbat diskurtso zalantzan jartzen dituzten komikiak zabaltzen hasi dira sarean Alde edo Alde izenburupean. Informazio gehiegirik eman gabe Facebookeko orrian azaldu dutenez, hainbat astez eduki berria sareratuko dituzte sare sozialen bidez: aipatutako Facebook orrian, Twitter bidez eta Instagramen.


Katixa Agirreren 'Atertu arte itxaron' liburuak irabazi du 111 Akademiaren Saria

Katixa Agirreren Atertu arte itxaron eleberriak jasoko du 111 Akademiaren Saria. Hiru bozketa txandaren ondoren hartu da erabakia.


Egin kasu Mafaldari

50 urte bete dira aurten, Mafaldaren istorioek egunkaritik liburura salto egin zutela. Ingurua etengabe auzitan jartzen zuen neskato argentinarraren gogoeta zorrotzek zer pentsatua ematen dute oraindik.


2016-04-01 | Mikel Asurmendi
EUSKAL LITERATURA
Idazlea bizitzaren obsesioak harrapatua

Karlos Gorrindo nobelen ezaugarrietako bat ETAko kideen presentzia da. Ni naizen hori eta Amaren begietan lehen bi nobeletan halaxe da, eta azken honetan ere bai, modu eta neurri ezberdinez bada ere. Ezpainak arrainak bezala (Erein) nobela obsesio baten kontakizuna da.


2016-03-21 | ARGIA
Lorde, Gonzalez eta Celanen itzulpenak aurkeztuz ospatu du Susak poesiaren nazioarteko eguna

Audre Lorde, Angel Gonzalez eta Paul Celan idazleen Munduko Poesia Kaierak aurkeztu ditu Susa argitaletxeak.


2016-03-21 | Barren .eus
Bost milioi laguni interesatu zaie Jairo Berbel elgoibartarraren liburua, ba al dakizu zergatik?

Argitaratu aurretik ere oihartzun zabala izaten ari da Jairo Berbel elgoibartarrak idatzi duen liburuak, Siempre, la leyenda de la pecosa de ojos verdes (Beti, begi berdeko neska pekatsuaren leienda).


Literatura eta larrua maiatzean Zarautzen: zer gehiago eska dezakezu?

"Larrua" izango da aurtengo Literaturiaren gaia, "plazer hutsa" jarri diote azpititulu. Zarautz maiatzaren 19tik 22ra literatur-saltsaren erdigune bihurtuko da ekitaldiz beteriko programari esker.


2016-03-16 | EIZIE Elkartea
Shakespeareren hiru amets
MULTIMEDIA - solasaldia

Shakespeareren Ametsa biziarazten ekimenaren barruan antolatutako mahai-ingurua: "A Midsummer Night's Dream" komediaren euskarazko hiru bertsioez jardun zuten Eli Manterolak, Karlos del Olmok eta Juan Garziak. (2014-11-20)


2016-03-16 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak Saran

Sarako Idazleen 33. Biltzarraren aurtengo ekitaldia gazteei berreziki zuzendurik dago. Gaur goizean ireki ditu ateak. Euskal idazleen topaguneak jende berria erakartzea du xede. Ekitaldian, Itxaro Borda idazlea eta Michel Iturria marrazkilaria omenduak izanen dira.


2016-03-16 | Mikel Asurmendi
EUSKAL LITERATURA
Hauxe epitafio puska!

Mundua betetzen zenuten-en espiritua zerutiarra irudi arren, lurtarra da.Tere Irastortzaren espirituak, tipulak legez, hamaika geruzak ditu babes. Horra, Aste Saindua delakoan irakurtzeko ene gomendioa.


2016-03-09 | Jon Torner Zabala
Futbola ere lapurtu ez diezaguten

Ez gara gu izango kirol profesionalak jasotzen dituen laguntza publikoak justifikatuko dituztenak. Alde positiboago batzuei heldu nahi izan diegu ordea, pelotazo urbanistikoak edota petrodolar exotikoak ikur dituen futbolaren aurpegi humanoagoa erakusten dutelakoan.


(H)uts argitaletxea
"Beste mundu bat posiblea dela aldarrikatzen duten liburuak plazaratu nahi ditugu"

Lakaben (H)uts argitaletxe berria jarri dute abian. Horren aurkezpena eginen du Arkaitz Leon Muela idazleak astelehen honetan Katakrak aretoan 19:00etan. Askaria eta literatura jokoak eginen dituzte ekitaldian.  


Handitan Pippi izan nahi dut

Ilobei esker berreskuratu dut harremana Pippi Galtzaluzeren istorioekin. Azkarra, independentea, bihurria, errebeldea, lotsagabea, menderakaitza, apur bat basatia, sormen handikoa, ausarta, alaia da Pippi, inguruan duen helduen mundu zurrunarentzat eredu deserosoa.


2016-02-29 | Mikel Asurmendi
Kultur ekitaldiak
Aitzina joan arau, harea (h)areago

Bernardo Atxaga eta Anarik Desertuko biztanleei buruz ikuskizuna eskaini zuten igandean Baigorriko Etxauzia jauregian. Ekitaldia Etxauzia egitasmoa sostengatzeko antolatua ederki lagundua izan zen.


Epaile frantziar baten galderak ETAko militante baten aurrean

Kontatzen duen istorioa oso gurea izan arren, euskal prentsan ari garenon aurretik nahiko oharkabean pasa zen François Sureauren Le chemin des morts eleberri laburra 2013an.


2016-02-17 | Itxaro Borda
Traumaren tramak

Euskal gatazka literaturan. Urterik urtera gero eta esanguratsuagoak dira euskal gatazka islatzen duten euskal idazleen lan anitzak.


2016-02-10 | Mikel Asurmendi
Irakurzaletasuna
Irakurri ahala hegan ikasteko

Airakurri proiektua ezagutarazi zuten atzo Donostiako Udal Liburutegiko Sotoan, Euskal Editoreen Elkarteko (EEE) lehendakari Jexuxmari Mujika eta Ana Urrestarazu teknikariaren eskutik eman ere. Hegan abiatzear gaude!, da kanpainaren lema.


2016-02-10 | Arragoa Elkartea
Euskararen isobarak
MULTIMEDIA - solasaldia

Pako Aristiren "Euskararen Isobarak" liburuaren aurkezpena Zarautzen.

ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA