Nor zen Esteve Materra, lapurtera klasikoz idatzitako lehen obraren egilea?

  • Best-seller baten idazlea XVII. mendean, baina oso ezezaguna euskaldun gehienentzat: Esteve Materraren Doctrina Christiana liburuaren 1617ko ale bat aurkitu izanak lehen planoan jarri du frantziskotar euskaldunberria.

Gorka Bereziartua Mitxelena @boligorria
2015eko otsailaren 17a
Kopenhagen agertu da Esteve Materraren liburuaren lehen edizioa. Aziti Bihia elkarteak eman du aurkikuntzaren berri astelehenean.

Aspaldi galdutzat eman zen liburua Kopenhagen agertu dela dioten berriak zabaldu dira astelehenean eta obra aurkitu duen Aziti Bihia Hizkuntzalari eta Filologoen elkarteak idazleari buruzko hainbat azalpen eman ditu.

Materraren bizitzaz “ezer gutxi” dakigula aitortzen duten arren, zenbait datu interesgarri plazaratu dituzte Doctrina Christianari buruzko ikerketaren nondik norakoak azaltzen dituen webgunean.

Ez zen sortzez euskalduna: hori da Materrari buruz irakurtzen hasita arreta deitzen duen lehen ezaugarria. Bertrand Etxauz apezpikuaren esanari jarraituz ikasi zuen euskaraz, ustez Axularren maisutzapean, denbora gutxian ikasi ere. Eta ondotik idatzi zuen orain berreskuratu den euskarazko obra.

Ikertzaileek uste dute Materra ez zela nolanahiko eliza-gizona izan bere garaian. Frantsesez ere zenbait lan idatzi, itzuli eta moldatu zituen, erlijioa ardatz zutenak betiere: Parisen argitaratu zituen L´Horologe spirituel (1606) eta Saint exercice sur les dimanches (1606), Diego de la Vegaren lan baten itzulpena azken hori.

Handik urtebetera berriz, Juan Márquez itzuli zuen frantsesera (Les deux états de la spirituelle Hiérusalem militante et triomphante, 1607). Euskarazko dotrinaren ondoren ere jarraitu zuen frantsesezko produkzioarekin, 1628ko Recueil de prières en temps de contagion eta Le Directeur familier (1645) liburuekin.                                                         

Horietatik guztietatik, L´Horloge spirituelekin batera, euskarazko Doctrina Christiana izan zuen arrakasta handiena ikertzaileen aburuz, obra horiek aipatzen baitira ondorengo erreferentziazko lanetan.

Kontraerreformako liburua

Erlijio Gerren ondorengo testuinguruan argitaratu zela kontuan izanda, eta Etxauz izan zuela bultzatzaile –liburua Baionako eta Toursko apezpiku izandakoari eskainita dago–, kontraerreformako obratzat jo liteke.

Lapurdin katolizismo ortodoxoa zabaltzeko asmoz hainbat liburu argitaratu ziren latina ez zen beste hizkuntzetan.Doctrina Christiana izan zen horietan aurrenekoa, baita hamarkada batez euskaraz irakurri ahal izan zen liburu bakarra ere. Lehen edizioak haurrei dotrina irakastea zuen helburu eta horregatik, elkarrizketa gisa prestatutako lana da.

Arrakasta lortu bide zuen, 1623rako bigarren edizioa publikatu baitzen, nahiz eta diferentea izan: Mikel Lizarraldek Berrian jaso duenez, marinelentzat pentsatuta berrargitaratu zuten, haurrei egindako aipamen oro desagertuta.

Mende berean beste bi aldiz ere argitaratu zen, 1648an eta 1693an. Ezagutzen den azken edizioa 1704koa da. Ia mende bateko ibilbidea egin zuen eskuz esku Materraren lanak irakurle euskaldunen artean.


Hizkuntzalaritza kanaletik interesatuko zaizu...
2018-05-15 | ARGIA
Ortzadar LGBT elkarteak aholkularitza eskainiko dio Euskaltzaindiari

Euskaltzaindiak beste hainbeste egingo du LGBT elkartearekin. Hiru urterako hitzarmena sinatu dute.


Esteve Materraren 1617ko liburuaren edizio kritikoa argitaratu dute

UPV/EHUko Aziti Bihia Hizkuntzalari eta Filologoen elkarteko kideek Esteve Materraren “Doctrina Christiana” liburuaren edizio kritikoa sortu dute, eta EHUk eta Euskaltzaindiak argitaratu dute, “Euskararen Lekukoak” eta “Monumenta linguae Vasconum: Studia et Instrumenta” bildumen baitan.


2018-01-24 | ARGIA
MTVren sarietan euskarak toki "duina eta aproposa" izan behar duela gogorarazi du Euskaltzaindiak

Euskaltzaindiak gutunak bidali dizkie Bizkaiko Foru Aldundiko ahaldun nagusiari, Ekonomi eta Lurralde Garapena Sustatzeko diputatuari eta Bizkaiko Euskara eta Kultura Foru diputatuari.


Badira izen mistoak Euskaltzaindiaren zerrendetan

Euskaltzaindiak 2001etik aurrera sexuaren araberako bereizketa finkatu zuen izenetan baina IKAren Deklinabidea aplikazioa garatzen ari nintzela salbuespenak badirela konturatu nintzen. Badaude Euskaltzaindiaren gizonezkoen eta emakumezkoen ponte-izenen zerrendetan, bietan, agertzen diren izen mistoak.


2018-01-15 | ARGIA
Euskaltzaindiak pertsona izenen genero bereizketarekin malguago izateko eskatuko dio Justizia Ministerioari

Euskaltzaindiak adierazi du aurki Ministerioarekin euskal izendegiarentzat “bestelako bideak asmatzeko” harremanak hasi nahi dituela.


2018-01-14 | ARGIA
Euskaltzaindiak bere hiztegiko zenbait definizio alda ditzake, genero-berdintasuna hobeto islatzeko

Abenduaren 22ko osoko bilkuran Euskaltzaindiaren Hiztegian egin beharreko zenbait zuzenketa aurkeztu ziren, tartean, genero-berdintasunarekin zerikusia dutenak.


2018-01-05 | ARGIA
Euskaltzaindiak bere hiztegiko zenbait definizio alda ditzake, genero-berdintasuna hobeto islatzeko

Abenduaren 22ko osoko bilkuran Euskaltzaindiaren Hiztegian egin beharreko zenbait zuzenketa aurkeztu ziren, tartean, genero-berdintasunarekin zerikusia dutenak.


2017-12-26 | Gontzal Fontaneda
Iru˝a Veleiazko lau jarrerak

Iruña-Veleiako aztarnategi arkeologikoan idazkun batzuk agertu ziren, batzuk euskaraz, arkeologoek erromatarren garaian datatuak. Euskal Herriko Unibertsitateko aditu batzuek faltsutzat jo zituzten, eta horregatik Arabako Foru Aldundiak 2008an talde arkeologikoa bota zuen, 2009an epaitegian salaketa aurkeztu zuen faltsutzea leporatuz eta gero aztarnategiaren zuzendaritza unibertsitateari eman zion. Honaino gertaerak.


Fauna publikoa
Naftalinarekin seduzitzen

Publikatu den lekuan publikatu delako, hain justu, arduratzen naute Urrutiak irakurlego horri bidali dizkien mezuek


Ricardo Gˇmez, filologoa
"Euskara arkaikoa aztertzeak hizkuntzari buruzko interes intelektuala asetzeko balio du"

Horra irakasle atsegina euskararen gramatikaz mintzo, honetaz eta hartaz, orain baino lehen duela bi, hiru eta lau mende gure Astarloak, Zabalak, Larramendik eta bestek esan zituztenak aztergai. Filologo petoa lanean, ikasle gazteak treba daitezen, interes intelektuala izan dezaten.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude