Jakoba Errekondo
2013ko uztailaren 07a
Zihaurria, Sambucus ebulus
Zihaurria, Sambucus ebulusWillow - CC BY SA

Intsusa mirakuluzkoaren loraldia baliatu al dugu? Bere lore ginbailen siropa edo ardoa edo dena delakoa egiteko sasoia joan da. Aurten eguraldiak ibili duen bisajearekin, sekula baino beranduago eta luzeago ireki ditu lore gozoak intsusak (Sambucus nigra).

Geroxeago irekitzen ditu bere bestengusuak, zihaurriak (Sambucus ebulus). Garai batean, erruz erabili izan da osasungintzan. Beste xede mordo baten artean hanturak baretzeko eta makatuak gozatzeko: maila-maila egin hostoak, ardotan egosi eta txaplata gisara jarri. Ardotarrak ditugu Sambucus generokoak...

Adi ibili, ordea, ardozale! Intsusa ezin hobea bada, zihaurriak min egin dezake. Lehen, arinkeriaraino arin erabili izan bada ere, kalte larriak eragin ditzakeela badakigu gaur. Fruitu koxkorra pozoitsua da oso, eta landarearen beste zatiek ere gorabehera latzak sor ditzakete.

Baten loraldiaren amaiera eta bestearenaren hastea gertatzen ari den honetan, bien arteko aldeak ezagutzeak kalterik ez. Hona nabarmenenak. Intsusa zurezko enborra duen zuhaixka egiten da, zihaurria ez, urtero desegiten da, eta lurpeko sustrai lodietan metatutako gordekinetatik berritu. Loreetan ere badute aldea: maiatz aldera loratzen da intsusa eta petaloak laruak ditu; uztail-abuztuan zihaurriak irekitzen dituen lorearen petalo zuriak ertzean gorriz zipriztinduak dira, eta barruko anterak, ardo kolorekoak. Intsusarenak usain fina du, bestearenak kiratsa. Fruitu koxkorrak multzotan garatzen dituzte biek, makurtutako zintzilikarioetan intsusak, tente tentagarri zihaurriak.

Zihaurriak izen ugari du euskaraz: andura, akamailua, mausa, zihaurria eta zinaurria behinik bai. Izen asko gauza txarrerako. Ezaguna oso, beraz. Toponimian ere ageri zaigu eta, Mitxelena zenak irekitako bidetik, Zenarrutza, Ziaurri, Ziortza eta antzekoen jatorria argitu daiteke.

Ingalaterran, zailago dute izen batzuen iturria azaltzea. Besteak beste, danewort eta daneblood izenena. Dane landarearen gaindosiak eragiten duen beherakoa adierazteko hitz zaharrak daniarra ere esan nahi du. Walewort (kanpotar landarea) hitzaren antzekotasunagatik daniarrek ekarritakoa dela diote batzuek. Blood hitzak odola esan nahi duenez, udazkenean egiten duen kolore mudantzagatik ote datorren beste batzuek. Daniarrekin izandako gudu tokietan soilik hazten dela beste batzuek, daniarrek odoleztatutako tokietan.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!

Kanal honetan artxibatua: Zuhaixkak

Zuhaixkak kanaletik interesatuko zaizu...
2015-01-18 | Jakoba Errekondo
Zimelkor

Landare batzuek ohitura berezia dute: zimelkorrak dira, martzeszenteak. Hostoak zimeltzen dira, baina ez dira erortzen eta hurrengo udaberria iritsi artean bertan zintzilik irauten dute. Izerdi berriak begiak puzten dituenean txortenaren heldulekua hautsiko da, eta erori. Ametza (Quercus pyrenaica) eta erkametza (Quercus faginea) dira zimelkor ezagunenak. Xarma (Carpinus betulus), gaztainondo (Castanea sativa) eta pago (Fagus sylvatica) batzuek ere joera hori erakusten dute. Ederki jantzita... [+]


2014-01-26 | Jakoba Errekondo
Ekologoen izurritea

Amodioaren arbola eta Judaren arbola, Cercis siliquastrum, arbola beraren izen parea, horixe parea! Makina bat traizio badakar amodioak! Saldukeriaren habia ez al da, bada, Judea? Erlijioen zokoa...

Zurikeriaz gain, erlijioek badute hurkoarekiko errukia, benetako errukia. Juda salduak ere izango zuen herrenen bat... Judaren arbolak behintzat bai. Arbola, landarea izaki...

Sagardi, madaridi, olibadi eta bestelako fruitu arboladietan lankide bikaina izan daiteke Judaren arbola. Hara, bada... [+]


2014-01-26 | Jakoba Errekondo
Hortentsia santua

Gehien egin didaten galderetako bat izango da: hortentsia noiz eta nola inausi behar dut? Bada, hemen erantzuna, Zeraingo Benefiziaduneko hormaren babesean.

Hortentsiak, neguan begietan gordeta jasotzen ditu hurrengo udaberrian irekiko dituen loreak. Era berean zuhaixka da eta, lorearen tamainari eutsi nahi bazaio, etengabe gaztetu behar da.

Inausketak bi helburu ditu: gaztetu eta loratu. Gaztetzeko beheko barrenetik moztu adarrak eta loratzeko adarrak osorik utzi, begietako loreak ireki... [+]


2013-06-30 | Jakoba Errekondo
Intsusaren txirrinta

Aurtengoan ere berandu nabil. Beti da berandu eta, eskerrak. Urtero udaberriaren bihotzean loratzen den intsusaz (Sambucus nigra) zerbait idaztea gustuko dut. Corylus avellana hurritzaren antzera baztertua dugu, eta niri ez gustatzen... Bi kriskitinek gogorarazi didate intsusaren aurtengo ahanztura.

Duela pare bat aste, bihotzekoa dudan sukaldari talde baten lana dastatzeko aukera izan nuen. Nik beti arrainak eta barazkiak jateko txirrinta, baina haien pare jarri zuten sagarra, Malus x... [+]


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude