"Artearen kalitatea eta arrakasta gauza ezberdinak dira"

  • Mikel Hernandez Abaitua (Gasteiz, 1959). Euskal hitzak eta literatura ikastearen poderioz bere egin zituen. Molde propioan oratu du hitzen orea. Euskal literaturaren Michelin gidan ez du izarrik haatik. “Azukre xehea eta gatz larria” jarri ditu lapikoan azkenik.

Mikel Hernandez AbaituarnandezA
Mikel Hernandez AbaituaDani Blanco
Zarata mediatikoz beteriko garai nahasiotan, merkatu logiketatik urrun eta irakurleengandik gertu dagoen kazetaritza beharrezkoa dela uste baduzu, ARGIA bultzatzera animatu nahi zaitugu. Geroz eta gehiago gara, jarrai dezagun txikitik eragiten.

Adiskidetasuna, musika, literatura eta politika gaiak dira, oroitzapen autobiografiko-sentimentalak biltzen dituen Azukre xehea gatz larria (Alberdania) liburua: “Bizitza gazi-gozoa den aldetik, bizitzaren alde larriari gozatu bat eman nahi izan diot. Objektibotasunez, baina subjektiboki bihotza ere hor daukadala kontziente naizela” diosku.

Oroitzapenak idazten direnean sentimenduak arriskutsuak edo traidoreak omen dira.

Alabaina, oroitzapenak kontatzean ezinbestekoa da zure sentimenduak adieraztea. Literaturan pertsonaia baten bizitza kontatzen denean, edukazio sentimentala ageri da. Kontatzen den horretan gaztaroak garrantzia handia du. Edukazio sentimentalarena klasikoa da literaturan, klixea. Gustave Flauberten L’Éducation sentimentale nobela famatua horren adibidea da, erdi autobiografikoa da; oroitzapenak eta hitz jolasak ageri dira.

Joachim Festen Ich Nicht liburuko “iragana irudimenezko museo bat da beti” aipuaren ondoren hasten duzu kontakizun-kronika.

Nolabait esateko, ez dugula gure oroitzapenez gehiegi fidatu behar. Irakurleari abisu hau pasa nahi diot “nik oso ondo gogoratzen dut, baina ez zaitez guztiz fida, halere”. Bestalde, Joachim Festen gurasoek nazismoari argi eta garbi ezetz esan zioten, eta nik garai batean, biolentziari ez esan nion –ez ETArena ez GALena– eta oso gogorra izan zen jarrera hori hartzea, nahiko bakarka aritu nintzen nire inguruaren aurka. 18 urterekin Gandhi zalea nintzen, baina gero 22rekin pentsatu nuen, agian ETA (pm) beharrezkoa zela. Ez nintzen seguru. Nire familian ardi beltza nintzen. Nire osaba bahitu zutenean [ETA (pm)-k], ni EEren inguruan nenbilen. Sentimentalki hori bizitzea oso gogorra izan zen.

Mundua alda zitekeela pentsatzen zenuten, nolabait!

Batzuek guztizko iraultza egin eta errotik aldatu zitekeela pentsatzen zuten. Nik guztizko iraultza ez baina mundua hobetu zitekeela bai: gure mundutxoa hobetu beharra zegoen, inplikatuz, iritzia emanez edo manifestazioetan agertuz. Baina, liburuan kontatzen dudanez, Susako lehen garaiko giroa apolitikoa zen. Abertzaleak eta ezkertiarrak ginen. Ezin genuen besterik imajinatu. Baina literaturak betetzen zuen gure burua batez ere.

Mikel Antza hurbilekoa izan zenuen. Imajinatzen zenuen egin duen bidea hartuko zuenik?

Inolaz ere ez. Oso hurbil neukan, nire neskaren ahizparekin zebilelako, eta bere arrebak eta biok euskal filologia ikasten genuelako. Mikelek ez zuen politikaz inoiz hitz egiten. Literatura zuen gogoan, arteak –artea artearengatik– betetzen zuen bere bizitza. Mikel nire emaztearen eta honen ahizparen argazkietan agertzen da 4-5 urterekin, bien familiak oso lagunak ziren.

Kontakizun-kronikak ukitu nobelatuak dituztenean, pasarte batzuk “asmatzea” gerta daiteke... oharkabean.

Nik ez dut ezer asmatu. Beti esaten dut memoriaz ez dela guztiz fidatu behar. Nik nire etika daukat, eta etika horrek ez dit uzten gezurrik esaten, eta norbaitek egiten badu guztiz okerra iruditzen zait. Noski, bakoitzak bere modura gogoratzen ditu gauzak. Adibidez Juan Goytisolok bere memoriak idatzi zituen eta Luis anaiak berak guztiz kontrakoa gogoratzen zuela esan zion.

Adiskidetasuna, musika, literatura eta politika dira libururaren oinarria. Zer dira gai horiek oraingo zure bizitzan?

Literatura oso garrantzitsua da. Musika ere bai, baina ez dut lehen bezain beste jotzen, gehiago entzuten dut. Egun literatura gutxiago irakurtzen dut eta gehiago idazten saiatzen naiz. Denbora asko ematen dut errepasatzen. Jendeak “zure idazkietan naturaltasuna sumatzen dut” esaten dit, baina nik hori lortzeko asko lantzen dut, niretzat idaztea lan handia da. Irakasle lanaz gain, etxean idazten dut, eta etxean bestelakoak ere egiten ditut, bikote bizitzak ere denbora asko eskatzen du. Adiskidetasuna gauza handia da, baina ni ez naiz lagun asko edukitzeko pertsona. Jendeak “zu sinpatikoa zara” esaten dit, baina niri lagunak edukitzea kostatzen zait, lagunak zaintzea. Lagun urri horiek baina, oso lagunak dira, garrantzitsuak. Ramon Saizarbitoria eta Iñaki Aldekoa, kasu. Pertsona batzuk jende askorekin ondo moldatzen dira, ni, aldiz, zomorro samarra naiz...

...politika ez duzu aipatu.

Ez dut sekula politikan inplikatzeko asmorik izan, edo oso gutxi. Jardun zikin bezala bizi dut, baina miresten ditut zikintzen direnak. Jean-Paul Sartrek zioenez “eskuak zikindu ditut, baina zikintzen ez direnek ez dezatela pentsa hobeagoak direla”. Politikariek finean gezurrak esan behar dituzte, edo ezin dute egia osorik esan. Nola aprobetxatzen den politika jende inuzenteaz eta tonto erabilgarriaz! Politikak ingenuoak nola tratatzen dituen, ezta? Ezin dut pentsatu hor gustura ibiliko nintzenik, baina horregatik ez dut pentsatzen ni hobea naizenik. Politikaren munduan sartzeak badu meritua.

Garai batean politikaren inguruan ibili zinen.

Inoiz pentsatu dut: “Franco hil zenean gazteegia nintzen, lehenago jaio izan banintz nire jarrera politikoa askoz aktiboagoa izango zen”. Adibidez, Ramon Saizarbitoriaren adina izan banu gauza arriskutsuagoetan sartuko nintzen. Gu baino lehenago jaiotakoek diote ez zirela hainbeste inplikatu politikan, baina abertzale eta antifrankista askok –ez dute horretaz asko hitz egiten baina– esaten dutena baino askoz gehiago egin zuten: ihes zebiltzan militanteak beren etxeetan onartu, esaterako. Frankismoaren bukaeran batez ere, jendea asko inplikatu zen, ekimen zehatzik ezagutu ez zaion jendeak asko egin zuen isilik eta era anonimoan. Hori oso ondo kontatu du Saizarbitoriak Hamaika pauso nobelan.

Batzuek iragana gogoratzea ontzat jotzen dute, bestetzuek nahiago dute ahaztu. Liburu mota honek ez ditu batzuk erakarriko, agian.

Bai. Baina iragana ez gogoratzea ez da zuzena. Bestela, topikoa da esatea iragana ez ahaztea garrantzitsua dela, gure historia ezagutzea funtsezkoa dela... Nire liburuan historia liburuetan agertzen ez den gure eguneroko beste historia ekarri nahi izan dut.

Hori onartzean dago koska.

Bai, ona da egia kontatzea ia beti, edo zuk egiatzat hartzen duzuna. Ez da egia absolutua noski. Baina okerragoa da “ahaztu dezagun” pentsatzea. Nik jende gazteari kontatu nahi diot gure garaian ezkertiar abertzalea ez izatea, adibidez Gipuzkoan, oso-oso gogorra zela. Ez bazinen abertzale ezkertiar eta erradikala, tontoa ematen zenuen. Nahi dut gogoratzea ezker abertzalearen hasieran rock&rolla gaizki ikusita zegoela. Pello Lizarraldek kontatzen du Eginen zailtasunak izan zirela rock&rolla onartzeko, euskal rock erradikalaren fenomenoa izan zen arte. Gure aurrekoen garaian, Ez dok Amairukoak gitarra espainiarrarekin agertu zirenean, batzuek gaizki ikusi zituzten, eta beste batzuk ere, Oskorri eta Natxo de Felipe, beste arrazoiengatik, espainolistatzat hartuak izan ziren.

Historia gogoratu behar da...

Bai, kontrakoa ostrukarena egitea da. Gure idazle batek ostrukari buruzko teoria batzuk eraiki ditu, ni ostrukaren teoriaren kontra nago guztiz. Burua zulo batean sartzea errealitatea ez ikusteko, ez da zuzena.

Bernardo Atxagaz ari zara?

Bai.

“Hemen okerreko belaunaldikook” idatzi du Beñat Sarasolak zure liburuaren kritikan.

Ez naiz inoiz sentitu okerreko belaunaldikoa. Gure belaunaldian idazle piloa garela esan izan dute, tropeleko idazleak. Asko garenez, ez garela oso ezagunak. Ramon Saizarbitoriak esan ohi du bere garaikoek halako tapoi lana egin zutela, eta atzetik etorri ginenok ez dugula haiek izan zuten onarpena jaso.

Haiek baino helburu handiagoak zenituzten, agian?

Helburuak, ilusio eta ametsak behar dituzu baina ez badira betetzen ez dugu mingostu behar. Ni ez naiz etsia behintzat. Joseba Gabilondo irakasleak jokaera budistakoa naizela esaten dit, pragmatikoa naizela, agian horregatik ez naiz desilusionaturik.

Oraingo idazle berriez berriz, zer diozu?

Batzuetan inpresioa daukat idazle gazteek Atxagaren arrakasta izan nahi dutela, edo Saizarbitoriarena. Konformatu behar dugu tokatzen zaigunarekin. Zu gustura bazaude idatzi duzunarekin, zure ustez kalitatezko gauzak egin badituzu... Artearen kalitatea eta arrakasta gauza ezberdinak dira. Posmodernitate honetan ematen du, rankinek edo salmenta kopuruek soilik balio dutela. Saizarbitoriak horregatik, apal-apal esaten du: “Nik badauzkat 500 irakurle (askoz gehiago ditu) kalitatezkoak...”. Arrazoia du gustura gelditze horretan.


Azkenak
Gasteizko txosnagunea arriskuan dagoela salatu dute, Aldundiak TicketBAI ezartzera derrigortu nahi dituelako

Gasteizko jaiak hasteko aste gutxi falta direla, Gasteizko Txosna Batzordeak urgentziazko prentsaurrekoa eman du, salatzeko Arabako Foru Aldundiak txosnetan TicketBAI ezartzera derrigortu nahi dituela. "Parekatu egin nahi dituzte txosnak eta irabazi ekonomikoa helburu duen... [+]


Munillaren adierazpen homofoboek kritika erauntsia eragin dute berriro

Jose Ignacio Munilla gotzainak enegarren aldiz erakutsi du bere homofobia, homosexualitatea “sendatzeko” terapiak defendatuz. Valentzian irakasle bat harrapatu dute ikasleekin birmoldaketa homosexualeko terapiak egiten, eta Donostiako apezpiku ohia irakasle horren... [+]


2024-07-17 | Gorka Menendez
Zenbateraino izan behar dira txikiak nekazari txikiak?

Gaur egungo ezker mugimenduaren zati handi batek, intuitiboki bada ere, eskala txikiko nekazaritza aldarrikatzen du zalantza askorik izan gabe. Hala ere, txikitasunaren aldarrikapen horrek baditu bere kontraesanak: tamaina txikiko ustiategi batek, definizioz, ezingo du elikagai... [+]


Euskaldunak

Eusko Jaurlaritza berriko bozeramaile Maria Ubarretxenak lehenengo elkarrizketa Euskadi Irratiari eman zion. Solasaldian asmoez jardun zuen, kontu orokorrak adierazi zituen, ezinbestean, gobernua martxan jarri berri zegoelako. Adeitsua izan zen tonua kazetari eta eledunaren... [+]


2024-07-17 | Iñaki Barcena
Ekofaxismoa al datorkigu?

Kapitalismoak sortutako krisi ekosoziala ondoez globala ari da eragiten planeta osoan. Baliabide material eta energetikoen "gailurrek", hazkunderako eta metaketarako mugak ezarriz, natura eta gizartearen arteko desorekak ekartzen dituzte. Estraktibismoaren gurpil... [+]


Defendatu behar duguna

Ikasle batek erran zidan, behin, testu bat aztertzen ari ginela: “Pertsonaia eri da: geldi-geldia pentsaketa ari da bere buruan”. Bistan dena, erranaldi horrekin, gaizki adierazi zuen gogoan zuen iruzkina, erran nahi baitzuen pertsonaiaren ezontsa nabari zela haren... [+]


2024-07-17 | David Bou
Agur esaten ikastea

Zerbaiti edo norbaiti agur esatea abandonuarekin, amaierarekin eta, azken batean, dolu-prozesuarekin lotutako ekintza izan ohi da. Seguru noizbait esango zenutela –edo norbaiti entzungo zeniotela– “ez zaizkit agurrak gustatzen” esaldi tipiko eta topikoa... [+]


Bego Ariznabarreta Orbea. Gerrarik ez
“Gure aurrekoek bizitako gerraren traumak eta sintomak ditugu oraindik”

Gurasoak hilik, etxeko ganbara husteari ekin zioten
seme-alabek. Hainbat gauzaren artean, koaderno eta paper sorta, argazkiak eta nahi beste agiri. Bego Ariznabarreta Orbeak aita aspaldi zenduaren gerrako memoria harrigarriak zurian beltz irakurri, eta jabetu zen altxorraz,... [+]


2024-07-17 | Ula Iruretagoiena
Lurraldea eta arkitektura
Hemengoa

Ordenagailua itxi, txankletak jantzi, eguzki-kremaz laztandu. Nora zoaz oporretan? Oporrak egitea nonbaitera joatea dela normalizatu dugu, deskantsuak distantzia behar duelako, diogu. Eta bidaia egitean, turista bilakatuko gara, izendapen aldaketak deserosotasun bat sortzen... [+]


Materialismo histerikoa
Txatarra

Usainak keinuren bat eskatzen zuen, baina berak egin ez zuenez (ezin zitekeenez beste usainik espero), besteok ere ez. “Ez, ez, ez daude denak. Bizirik dirautenen atalik ez dago, ez dut inor bizirik utzi, adibidez, ezpainik gabe (ikusi dituzue? Horiek perfektuak iruditzen... [+]


Aitor Cevidanes
“Akainak gaitza kutsatzeko denbora behar du, egunean bertan kenduta ez dago arriskurik”

Akainak edo kaparrak batetik, eltxo tigreak bestetik, Euskal Herrian duten presentziaz eta gurean dauden espezieez mintzatu zaigu Aitor Cevidanes ikertzailea. Osasuna eta ingurumena hizpide, dituzten arriskuez, herritarron uste faltsuez eta klima aldaketaren nahiz gizakion... [+]


Gorputz hotsak
“Dragon Boat-arekin gorputzarengan geneukan konfiantza berreskuratzen dugu”

Kirol ugari egin ditu Mercedes Ortega Barrenak (Bilbo, 1967); hala nola atletismoa, paddel surfa eta orain arrauna. Hondarribiko HS2 Surf Center eskolako Dragon Boat taldeko kidea da. Batik bat minbizia duten edo izan duten emakumez osaturiko taldea da. Barrenak nabarmendu du... [+]


Ernest Hemingwayk mendea egin du Euskal Herrian

1923ko sanferminetan ezagutu gintuen, eta urtebete geroago Irati aldera jo zuen atseden bila. Baiona, Garazi, Donostia, Iruñea, Gernika, Bilbo... guztiak izan ditu aipagai bere literatur lanetan. Uztail honetan 100 urte dira Irati ibaia eta inguruko baso eta bazterrak... [+]


Eguneraketa berriak daude