ARGIA.eus

2020ko ekainaren 06a

Espainiako lau hizkuntza ofizialak erabiltzea helburu

Unai Brea @unaibrea
2004ko irailaren 12a

1850eko urtarrilaren 1ean jaulki zen Espainiako lehenengo posta-zigilu modernoa. Ordutik, Correos-ek 4.000 bat zigilu atera ditu, eta horietako hamarrek baino gutxiagok izan dute euskarazko hitzen bat ûaskotan herriaren izena soilikû. Espainiako zigilu bakar batek ere ez du eraman sekula Estatuaren izena (Espainia) edo posta-zerbitzuarena (Correos) gaztelania ez den hizkuntza batean". Hitz horiekin hasten da Eleaniztasunaren Aldeko Erakundeak, "Zigilu eleaniztunak" kanpaina zela-eta, orain hilabete batzuk Hego Euskal Herriko udaletxeetara eramandako mozioa. Kanpainaren helburua, hain zuzen, zigiluetan estatuko hizkuntza ofizial guztiak agertzea da.

Organització pel Multilingüisme (OM) Katalunian sortu zen 1999an. Gaur egun, Espainiako Estatuko hizkuntza guztietara eramana du izena, eta hala, Eleaniztasunaren Aldeko Erakunde modura ezagutzen da euskararen eremuan. "Gure azken helburua", azaldu digu Joan Moles OMko kideak, "Konstituzioa aldatzen denean hirugarren artikuluak edo dena delakoak katalana, galegoa eta euskara estatuko hizkuntza ofizialak direla aldarrikatzea da, horrek dakartzan ondorio guztiekin". Alegia, estatuko edozein herritarrek estatuko edozein administrazio publikorekiko harremanak bere hizkuntzaz gauzatzeko aukera edukitzea.

Une honetan, gai bi darabiltza batez ere Eleaniztasunaren Aldeko Erakundeak, biak ere elkarrekin halako lotura dutenak. Bata zigiluena da, berez orain urte batzuk hasitako kanpaina; orduan, OMk hizkuntza bi dauzkaten erkidegoetako legebiltzarretara eraman zituen bere proposamenak, eta lortu egin zuen Nafarroan, Katalunian eta Balear Uharteetan aho batez onartzea. "EAEn, ez dakigu zergatik, ez zuen aurrera egin". Edozelan, gaiari berriz heltzea eskatuko diete legebiltzar guztiei, baita dagoeneko onartuta daukatenei ere: "Legebiltzar horiek lege-proposamen bat bidali zioten Madrilgo Diputatuen Kongresuari, zigiluetan ageri den hizkuntza behar bezala arautu dadila eskatuz, baina Madrilen ezezkoa eman zioten". Ezezko hura da, hain zuzen, orain kanpaina berriz abiatu izanaren zergatia.

Zigiluei lotutako beste gaia posta-zerbitzua da. "Hau, hala ere, ez da zigiluena bezain sinbolikoa", dio Joan Molesek, "eta ez genukeen kanpaina antolatuko Correos-ek egin duen atzerapausoa egin ez balu". Izan ere, Correos da, orain gutxi hartutako erabaki baten ondorioz, espainiar posta-zerbitzuaren izen bakarra. Akabo, beraz, Posta eta Telegrafoak bezalakoak paisaian. OMk gutxienik lehengo egoerara itzultzea eskatzen du. "Berez gustatuko litzaigukeena zera da: Gasteizen, adibidez, Posta izena agertzea letra handitan, eta alboan, letra txikiagotan, Correos, Correus eta abar. Hau da, estatuko hizkuntza aniztasuna isla dadila edonon, beti ere bertoko berezko hizkuntzari lehentasuna emanez".

Atzerriko adibideak

Atzerriko adibideetara jotzea gustuko du OMk, eta halaxe egin du bai zigilu bai posta-zerbitzuei dagokienez ere. Kanpaina horietarako prestatutako idazkietan, Suitza, Belgika eta beste hainbat herrialdetako adibideak barra-barra dakartzate gogora, argazki ugariz hornituta gainera. "Guk uko egin diogu gehiegizko teoriari", dio Molesek. "Nekatuta geunden etengabe Suitza, Belgika eta abar aipatzen ibiltzeaz. `Egin dezagun teoriazaleek egiten ez dutena´, pentsatu genuen, `kopia dezagun suitzar baten edo belgikar baten eguneroko bizimodua´. Eta hala, munduko estatu eleanitzen ereduak ikertu ditugu arretaz, gero hortik Espainiako Estaturako proposamenak ateraz. Orain arte, Euskal Herriko edo Kataluniako politikariek bazekiten Suitzan hizkuntza bat baino gehiago dagoela, baina suitzar zigilu bat sekula ikusi gabeak ziren".

OMk beste hiru kanpaina gauzatu ditu, zigiluenaz eta postarenaz gain. Egin zuten lehenengoa euro eleanitzaren aldekoa izan zen. "Diru-paperetan eta txanponetan estatuaren izena hizkuntza ofizial guztietan ager dadila eskatu genuen. Ez dakigu zergatik baina España izena beste hizkuntza batzuetara eramateaz ez dute ezer ere entzun nahi Madrilen". Orain kanpaina geldirik dago, "halabeharrez", baina 2008an berriz heltzeko asmoa du OMk, "orduantxe emango baitiete baimena estatu guztiei beren txanponak aldatzeko".

Beste kanpaina bat nortasun agiriei dagokie: "NANak, pasaporteak, gida-baimenak, atzerritarrak bertan bizitzeko baimenakà estatuko hizkuntza ofizial guztietan idatzita egotea eskatzen dugu. Hala, Cadizen bizi den senegaldar batek jakingo du Donostian badela gaztelania ez den beste hizkuntza bat". Honetarako ere, Suitza eta haren bost hizkuntzadun nortasun agiria hartu dituzte eredu.

Erregea ere euskaraz?

Orain arte aipatutako kanpainetan zer edo zer lortzeak zaila ematen badu, zer esan bosgarrenaz: monarkia eleanitzaren aldeko kanpaina, alegia. "Kongresuak Konstituzioa aldatuko du, erregearen oinordekotzan emakumeak ere sar daitezen", azaldu du Molesek, "eta hori baliatuz, eskatu egingo dugu estatuko lehen instituzioak bertako hizkuntza guztiak erabiltzea. Ez dakit nola ikusiko duen hori euskaldun batek, baina gure ustez estatuko buruak hizkuntza bat erabiltzeak ospea ematen dio hizkuntza horri. Zer pentsatuko luke Getxon bizi den kolonbiar batek erregea euskaraz egiten entzungo balu?"

Bable, aragoiera eta okzitaniera
Euskara, katalana eta galegoa ez ezik, Eleaniztasunaren Aldeko Erakundeak gogoan ditu Espainiako Estatuko beste berbakera batzuk, eta horien hiztunen aldarrikapenak bere kanpainetan txertatzen ahalegintzen da. Hala gertatzen da aragoierarekin, Asturiaseko bablearekin eta Val d´Araneko okzitanierarekin. OMk harremanak eduki ditu hizkuntza horien alde diharduten hainbat talderekin, eta beti ere bai horiek bai estatuak berak onartzeko moduko proposamenak egiten saiatu da. "Hizkuntza horien hiztunen aldarrikapenak edonorenak bezain zilegiak dira", dio Joan Molesek, "baina argi eduki behar da, eta beraiek badaukate, euren baldintzak eta euskararenak edota katalanarenak oso desberdinak direla, bai demografiaren aldetik bai legediarenetik".
Nortasun agiri eleaniztunen aldeko kanpainan, esaterako, "argi geneukan estatuarentzat guztiz onartezina dela zazpi hizkuntzatan idatzitako nortasun agiria", Molesek adierazi duenez, "baina lau hizkuntzatan idatzitakoa edukiko bagenu (gaztelania, euskara, katalana eta galegoa), posible litzateke Asturiasen, Aragoin eta Val d´Aranen bosgarrena ere sartzea, Suitzako nortasun agiriek bost hizkuntza dauzkaten bezala: bertako laurak eta ingelesa. Suitzak ahal badu, guk ere ahal dugu. Aragoi, Asturias eta Val d´Araneko elkarteak, gainera, guztiz bat datoz proposamenarekin".

Atzerriko ereduei inbidia
Suitzan eta Belgikan, esate baterako, hizkuntza bakoitzak bere lurraldea du eta indartsuena da (bakarra ez esatearren) lurralde horretan. Ez dago besteen gaineko "gaztelaniarik", nolabait esateko.
OM ere horren jakitun da, noski. Joan Molesen berbetan, "Espainiako Estatuak Suitza, Belgika, edo Kanadako ereduei heldu beharko liekeela diogunean, badakigu errealitatea guztiz bestelakoa dela. Hemen denok dakigun hizkuntza bat dago lehenik, eta ondoren besteak. Baina horrek ez du esan nahi estatuak hizkuntza guztiak bere egin behar ez dituenik, aipatutako herrialde horiek egin duten modu berean. Hori bai, lurralde bakoitzean gobernu bakoitzari (Eusko Jaurlaritza, Generalitatà) egokitu behar zaio hizkuntza-politika erabakitzea".

Kataluniatik ezin atera
Katalunian sortutako erakundea, oraingoz behintzat, bertatik kanpo ez da hedatu, gaztelania ez beste hizkuntza bat daukaten lurralde guztietara hedatzen ahalegintzen den arren. "Ez dugu gure soslaiarekin bat datorrenik aurkitu ez EAEn, ez Nafarroan, ez Galizian", dio Joan Molesek. "Ez dugu nahi ildo politiko jakin bati lotutakorik. Instituzioek gugan politikarekin inongo zer ikusirik ez daukan norbait ikustea nahi dugu. Eta oraindik ez dugu halakorik aurkitu; baldar aritu garelako edo, besterik gabe, ez dagoelako".

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak

ASTEKARIA
2004ko irailaren 12a
Azkenak
EGILEA
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude