Baztango bazterren sorpresak

I˝igo Txintxurreta
2004ko urtarrilaren 18a
Abia gaitezen bada aizkoradun harria kokatzen zen ingurune zoragarri eta magiko horretara. Elizondotik Beartzun auzo aldera urranduko gara eta karabineroen etxe zaharra iragan ondoren igoko gara mundrunatutako pistatik Gamioako baserriraino, nekazalturismoko landaetxeraino. Kotxea hemen utz dezakegu eta etxearen albotik iparmendebalderantz doan pistatik Goizemetzko leporaino igoko gara.

Behin lepoan, ezkerretara bideratuko gara eta Goizemetzko Bizkarra (bertan bi balizko iruinarri daude) zeharkatuz, Oizako muinoraino iritsiko gara. Zelaiaren erdian nabarmentzen den harri multzoak Oizako trikuharriaren presentziaz ohartarazten gaitu. Megalitoak, aurria bizian badago ere, oraindik ganbarako harritzarren bat harro erakusten du zutunik. Zinez bisita merezi du, bertatik ikuspegi bikaina izango dugulako, Beartzun eta Elizondoko bailararen gainetik.

Oizako muinoaren aurreko lepora itzuli ondoren, Irrintzi errekara jausiko gara. Zelai zabalen harresien albotik, Irlintzi trikuharriaren bila bideratuko ditugu gure urratsak, zenbait borden ondotik iraganik. Trikuharria Elizondotik datorren bidean dago, bideak berak megalitoaren egitura kaltetzeraino. Hala ere, ganbara oraindik mantentzen du eta inguratzen duen harrespila ere bai.

Irlintzitik Maulitzeko patarrari ekingo diogu, bista eder batez lagundurik eta tumulu hondatu baten ondotik iraganez. Maulitz mendia iparraldetik zeharkatu ondoren, Kukurretako lepoko borda eta trikuharri aldera jausiko gara.

Ikusten dugun bezala, ingurune hau megalitoz beterik ageri zaigu, baina oraindik hoberena heltzear dago, gure aurrean Soalar mendiko mazela leunak parez pare baitauzkagu, hau da, aizkoradun harri sakratua kokatzen zen leku bera.

Harantz abiaturik, aldapa xumea igoko dugu, gure arbasoentzat hain leku berezia zen tokiraino. Iristen garenean, aise ulertuko dugu zutarria han paratzeko arrazoia, bertatik ikusmira paregabea baitago: Baztango bailara osoa menperatzeaz gain, Autza, Gorramendi, Alkurruntz, Lerate, Larrun, Aiako Harriak, Mendaur, Alba, Aitz eta Aralar bera begi bistan gelditzen zaizkigu toki zoragarri honetatik. Aizkoradun iruinarria hemen altxatuta imajina- tzerakoan zirrara sakona senti dezakegu, Baztango bihotzean egoteaz gain, antzinako euskaldunen lurraldearen erdian gaudela garbi ikusten baitugu. Hor paratu zuten gure harria, aizkora duena, bere sinbologia guztiarekin. Gure herrian, kristautasun sartu berriarentzako etsaia zen sinbologia hura eta hargatik lurrera bota zuten nonbait, aizkoraren eta eguzkiaren irudiak eta oroitzapena betiko ezabatzeko asmoz.

Laster, 2.000 urte baino gehiago iragan ondoren, harria berriro zutunik ikusiko dugu eta ezusteko bitxi baten bidez bada ere, aizkora eta eguzkia gugana itzuli dira behialako garaietatik.

Soalar mendian gaude, inguru zinez magiko batean. Ondoan tumulua, trikuharria, harrespilak eta beste sorpresa bat ikus dezakegu, aizkoradun iruinarriaren neurri bereko beste iruinarri bat lurrean etzanda, ur biltegi baten ondoan. Berriro zirrara sentituko dugu, ikusten ez den aldean, grabatuak egon daitezkeela imajinatzerakoan.

Pentsamendu hauekin guztiekin Soalar mendia zeharkatuko dugu kondairaz beteriko Autza mendia parez pare gure bistan dugula. Behealdean, I├▒arbegi auzoan, hainbat trikuharri bikain gelditzen da, Sorginetxola izenekoa kasu.

Burga mendirantz goazela trikuharri baten tumulu itzelaren albotik iraganen gara, eta Burgako lepoan jada, ezingo dugu ikusi bertan altxatzen zen harrespil ederra, luberri egiterakoan betirako hondatuta gelditu baitzen. Burgako iruinarria ordea, bi pusketetan hautsirik, basoaren albora botata geratu da. Zenbat megalito, gure arbasoen harri zaharrak, modu zakar horretan betiko desagertuko ziren?

Burga mendiko mendebaldeko mazela zeharkatu ondoren Basabar lepoaldera aterako gara. Bertan beste trikuharri bat dago eta handik oso hurbil Lamizilo eta Errolan bezalako izen sugerenteak dituzten megalitoak ere bisita ditzakegu.

Baina itzultzeko tenorea da eta iparmendebalderantz doan pista batek Gamioko baserriraino eramango gaitu arazorik gabe.

Mendi itzuli bikain eta magiko honen ondoren, Elizondoko Berro auzoan, leku zoragarri bat gomendatzen dizuet trago edo mokadu bat hartu, edo lo egiteko: Itzalargiko borda, zinez ezagutzea merezi duen Baztango bazterretako beste sorpresa bat.

Aizkora lurpetik atera da
Dudarik gabe, aparteko aurkikuntza izan da Baztanen agertu den aizkora grabatuta duen harriarena. Megalitoetan, historiaurreko arte eskematikoa beste herrialdeetan ezaguna bada ere, Galizian, Asturiasen, Bretainian edo Irlandan kasu, lehenengo aldia da Euskal Herriko megalito batean hain nabarmen ikus daitekeena landutako arte hori: grabatutako aizkora bat eta ondoan ageri den zulogune bat, eguzkiaren sinboloa izan daitekeena.

Hasiera batean, gure arbasoek Elizondoko Beartzun auzoko Soalarko muinoan altxatu zuten, guztiz aberatsa den inguru megalitikoan, hainbat iruinarri, trikuharri eta harrespil bertan baitaude. Hargatik, 1974.ean Francisco Ondarrak aurkitu eta neurtu zuenean, Soalar I izena eman zion. Harriak 4,35 metroko luzera zuen eta ordurako jada lurrean etzanda zegoen.

90eko hamarkadan, iruinarria zegoen inguru osoan luberria egiterakoan, iruinarria desagertu zen, handik kilometro urrunetara berriro agertzeko, Gartzain herrian den Ezkaldo mendiaren inguruan. Baserritar batek haraino eraman zuen bere etxe berriko atarian paratzeko asmoz. Gertaera salatu arren, harria bertan gelditu zen jatorrizko lekura itzuli gabe.

Hamar urte pasa ondoren, 2003ko uztailean Soalarko iruinarria bere bigarren kokalekutik ere desagertu zela egiaztatu zen eta harri zaharraren kokapen berriaren bilaketari ekin zioten. Horrela, iragan azaroan Gartzaingo etxe bateko lorategian aurkitu zuten, lurrean zutik paratuta eta saskibaloiko otzara bat jarrita bere gainean. Bigarren aldiz gertaera salatzeko arrazoiak bazeuden, baina oraingo honetan, ordura arte ikusi ez baziren ere, grabatuak agertzen ziren. Ia metro bateko aizkora baten grabatu bikaina eta ondoan eguzkia irudika dezakeen zulogunea, hain zuzen. Hau guztia marko batek inguratzen du. Dena den, kontuan harturik iruinarriaren gaineko aldetik ia metro eta erdi lurpean dagoela, grabatuen bidezko sorpresa gehiago aurki daitezke behin agerian geratzen denean. Eta hori noiz izango da? Momentuz Elizondoko Udalaren asmoa iruinarria herriko museora eramatea da eta bere jatorrizko lekuan, hots, Soalar mendian, harriaren erreplika bat egitea.

Hain bide luzea eta bitxia egin ondoren, espero dugu gure arbasoentzat harri sakratua zena merezi duen tokian kokatzen jakingo dugula.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2019-03-18 | I˝igo Igartua
Garai-Etxaniz eta Etxegarai-Oses bikoteak Emakume Master Cupeko txapeldun

Leire Garai eta Leire Etxanizek nagusitasun osoz irabazi dute lehen mailako txapela (22-5). Promozio mailakoa, Uxue Oses eta Madalen Etxegaraik osaturiko bikoteak eraman du (18-15), partidaren bigarren zatian markagailua irauli eta gero.


Bideobigilantzia ala askatasun politikoen defentsa Eunaten

Datorren martxoaren 21erako baterajotze nazionala deitu du Iruñerriko Autodefentsa Sareak. Euskal Herrian zabaltzen hasia da manifestaziora bertaratzeko deia, eta horrekin batera, Eunate ikastetxetik zein hezigune guztietatik bideobigilantzia kamerak kentzeko beharra. Ikasturte hasieran jarri zituzten kamerak Eunaten, bertako ikasleen, gurasoen eta langileen oniritzi gabe. Gainera, Ikasle Mugimenduak salatu duenez, ikasleen askatasun politikoen –jardun politikoa normaltasunez... [+]


2019-03-17 | ARGIA
Bi pertsona identifikatu ditu Ertzaintzak Zarautzen, etxegabeen neguetxea irekitzearen aldeko kontzentrazioan

Manifestari bat eta kazetari bat identifikatu dituzte larunbatean, etxegabeen aterpea ireki ez izana salatzeko udaletxearen aurrean eginiko kontzentrazioan. Udalaren "utzikeria" salatu eta honela adierazi dute igandeko prentsaurrekoan: “Geratzen zaigun aukera bakarra arazoari geuk heltzea eta kolektiboki erantzutea da”.


2019-03-17 | Mikel Asurmendi
Pierre ProuvŔze
"Oraindik ere sentitzen dugu kriminalizazioa, bai etorkinekiko bai herri gutxituekiko"

Camarade curé filma euskal preso politikoei eskainia da, Kanboko Lorentxa Beyrie presoari bereziki. Urtarrilean estreinatu zen Donibane Lohizuneko Le Sélect zinematokian. Martxoan, Donapaleu, Donibane Garazi, Donibane Lohizune, Kanbo eta Maulen emanen dute berriz ere. Pierre Prouvèze egilea elkarrizketatu dugu kari horretara.


2019-03-17
Pierre ProuvŔze (Lyon, 1948)

Marseillarra da. Irakasle aritu da 37 urtez. Irakastea izan da bere leitmotiva. Musikak eman dizkio irakaskuntzaren zentzua eta bizitasuna. Ez du bizitza ulertzen musikarik gabe. Kantuak berriz, Camarade Curé dokumentalaren egilea izatera ekarri du.


2019-03-17
Gazte ikaragarriak

Bertsolarri lelopean, izuaren gaua antolatu zuten 7Katu gaztetxekoek Bertso Erronda txapelketako finalari ongietorri beldurgarria egiteko. Heriotzarekin lotutako mozorroak, armiarma-sareak hormetan behera, soinu misteriotsuak... bederatzi finalista gazteek panorama hori aurkitu zuten agertokira igo eta berehala. Gaitzerdi, beraiek ere mozorrotuta etorri ziren.


Lute como Marielle

Martxoaren 14an urtea bete da Marielle Franco Rio de Janeiron tiroz hil zutela.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude