IPAR EUSKAL HERRIKO BOZAK: ITUN POLITIKAREN MIRAILA

  • Frantzia mailako herri eta kantonamenduetako bozak burutuko dira datozen bi igandetan; martxoaren 11n eta 18an. Bi itzuliko hauteskundeak izateak alderdi politikoen arteko itun bitxiak sortarazi izan ditu historikoki. Ipar Euskal Herrian ere besteak beste gertatzen da.

2021eko uztailaren 21an
Frantziako Estatuko zein Ipar Euskal Herriko herri eta kantonamendu bozak bereziak dira, bereziak direnez. Bi itzuliko bozak izateaz gain, Herriko Etxeetarako bozak abiapuntua izan ohi dira -alderdi nagusien artean- gaineratiko hauteskundeei buru egiteko. Bitxikeriak bitxikeri, Departamenduko Kontseilu Nagusia kudeatzeko burutzen diren kantonamendu bozak ez dira kantonamendu guztietan aldi berean egiten. Pirinio Atlantikoak departamenduan dauden 21 euskal kantonamendu edo barrutietatik 11n baino ez dute bozkatuko Ipar Euskal Herriko herritarrek oraingoan: Maule, Baigorri, Amikuze, Bidaxune, Ezpeleta, Hiriburu, Uztaritze, Miarritze ekialdea, Angelu hegoaldea, Hendaia eta Hendaiako barrutietan. Horietan eta Zuberoa, Nafarroa Beherea eta Lapurdiko 159 Herriko Etxeetan.


BI ITZULIKO BOZ BEREZIAK.

Heldu den igandeko udalerriko bozetan nahiz kantonamendukoetan hautagai-zerrenda batek ez badu gehiengo osoa lortzen, hots, bozen %50, datorren 18an (hurrengo igandean) bi zerrenda bozkatuenak lehiatuko dira berriz ere. Halaber gertatzen da kantonamenduetako bozetan. Bi itzuliko bozak izateaz gain bestelako ezaugarriak badituzte herri bozek. Udal hauteskundeak ez dira modu berean gauzatzen udale-txe guztietan. Herriak biztanleen kopuruaren arabera sailkatuak daude eta hautagai-zerrendak aurkezteko modua ere kopuru hauen arabera moldatzen dira. Hiriak eta herriak hiru multzoetan sailkatuta daude: 3.500 biztanletik gorakoak, 2.500 eta 3.500 biztanleen artekoak eta 2.500etik beherakoak. Lehenetan, udaleko aulki adina hautagai aurkeztu beharra dago. Bigarren multzoan osatugabeko zerrendak aurkeztu daitezke eta bozka-egun berean hautagaiak aldatu ere bai. Hirugarren multzoan, berriz, azken egunean berean aurkeztu daitezke hautagaiak, eta gainera bozemaileek hautagai edo herritar baten izena idatz dezakete bozkatzerakoan.
Iparraldeko bozkatze sistemak beraz, ez du hegoaldekoarekikoan batere antzarik. Iparraldean bozen gehiengo osoa lortzen duenak aulkien erdia bereganatzen du, hau da %50, eta gainontzeko aulkiak modu proportzionalean banatzen dira. Auzapeza lehen itzulian ez bada hautatua bigarrenean izaten da, hori bai, aginte makila hartuz gero sei urteko agintaldi egonkorra ziurtatuta dauka, alegia, irabazleak erabateko egonkortasuna atxikitzen du agintaldi osoan zehar.
Frantziako Estatuko hauteskunde legeak bereziak dira inola ere, eta hartara, alderdi politikoen artean gauzatu izaten diren itunak ere bai. Kasuan kasu, frantses nazionalista jakobinoak, ezkertiarrak zein eskuindiarrak, berdeak nola ideologia abertzale ezberdineko hautagaiak agertzen dira zerrenda berean. Horretarako alderdi politikoen disziplinari lotuta dauden hautagai batzuek "izaera politiko"rik ez dutela edota beren alderdiaren karta "galdu" izanaren itxura agertu behar badute ere.


HERRI HANDIAK DIRA GAKO.

Alderdi abertzaleek inmobilistatzat jotzen dute Ipar Euskal Herriko klase politiko ahaltsua. Gaur gaurkotz, Herriko Etxe nagusietako auzapezak uzkur agertzen dira abertzale mundutik haratago doan Euskal Departamenduaren eskaeraren aitzinean. Baionan, esaterako, ezkerreko alderdiek Jean Grenet auzapeza kargutik kentzeko ahaleginetan dihardute. Ezkerra askotarikoa izanagatik ere, ez da batua; AB eta LCR bere kasa doaz. "Grenet dinastia" erauziko ote dute? Angelun, RPR-UDF eta joera abertzale guztiak ustekabeko zerrenda nagusi batean bildu dira. Ezker askotariko Jean Espilondo diputatua da oposizioko lehen aukera. Espilondo jakobinoak kristorenak eta bi erran ditu abertzaleen nahiz Robert Villenave auzapez hautagaiaren aurka. Miarritzen, Didier Borotra auzapezaren berraukeraketa ziurtzat jotzen da. Nahiz bere zerrendan joera guztiak ordezkatuak dauden, eskuinak ez dio barkatu eraman duen "jokoa", eta Jean Benoit Saint-Cricq eskuindarra aurkeztu dute oposizioaren buruan. Donibane-Lohizunen Michelle Alliot-Marie auzapeza berriz aurkezturik, bera aterako da garaile. Oposizioko aukera asko dago eta abertzale joera guztiak kandidatura bakarrean doaz batuak. Hendaian, Raphael Lassallette sozialistak Kote Ezenarroren esku utzi du bere segida. Hendaian ezker askotarikoaz haratago joan izan da zerrenda nagusia. Aldi honetan baina, berdeek eta zentristek ez dute lekurik izan. Abertzaleek, ohi bezala, hainbat zerrendetan lekua hartu dute, ABk Robert Arranbide hautagai propioa berraurkezten duelarik. Donibane-Garazin ia ez dago lehiarik. Alfonso Idiartek kudeatzen du eskuineko zerrenda bakarra eta berean abertzale bat onartu du. Maulen ezkerreko eremua izaki (Jean Lougarot auzapeza badoa) sozialista eta komunisten arteko lehia hertsia dago. Abertzaleak bere kautan ari dira ABren eskutik.


BAIGORRIN DAGO AUKERA.

Kantonamenduetan 77 dira hautagaiak. Inoiz aurkeztu izan den kopuru handiena. 11 kontseilari nagusi izanen dira berrautatuak eta hauetako zazpi karguan errepikatzeko asmoz aurkezten dira. Bidaxuneko Jean Jacques Laserre auzapeza eta Kontseilu Nagusiko lehendakariordeak lehendakari kargua har lezake François Bayrouren ordez, honen kargu metaketa dela-eta. Gauza berarengatik ez da aurkeztu Michelle Alliot-Marie RPRko presidentea. Raphael Lasallette (PS), Lousi Genine (UDF) eta Gabriel Dermit (UDF) ez dira aurkeztu adinagatik. Paueko Kontseilu Nagusia UDFk kudeatua dago RPRren sustenguarekin. Kontseilari guztiak joera honetakoak dira. Hiriburu kantonamendua da salbuespen bakarra, berean PStik kanporatua den Jean Pierre Destradek atxiki nahi du kontseilari kargua.
Baigorriko kantonamenduan atera liteke hautatua gaur gaurkotz kontseilari abertzale bakarra. Jean Michel Galantek gidaturiko zerrendak emaitza onak lortu zituen azkeneko bozketaldian. Gabriel Dermitek RPR-UDFko gidaritza utzi ondoren eskuina oso zatituta aurkezten da. Alta, bigarren itzulia beharko da ziur aski eta abertzaleek laguntzaile gutxi ukanen dute inondik ere.


AED-AND KAPAINAN ERE BAI.

Euskal Departamenduaren eskakizunaren aitzinean inmobilismoa ezarria da Iparraldean eta ez dirudi datozen bozek bertako politika egonkorra inarrosiko dutenik. "Ordagoka" baino "tantoka" deliberatzen da demokrazia bidezko politikagintza. Euskal Departamenduaren aldeko (ADN) Hautetsien Elkarteko Renaud Delizagarai bozeramaileak eta Euskal Departamenduaren aldeko sozioprofesionalen elkarteko (AND) Jacques Saint-Martin lehendakariak euskal instituzioen nahia agertzeko eskatu die hautetsiei. Udalen Biltzarrari eskatu diote auzapezek berriz ere bozka dezaten departamenduaren aferari buruz. Hautetsi ahaltsuen jarrera ezaguna da, hautetsi xumeen kopurua emendatuko ote den igandean ikusiko da .

HERRI BOZAK: UDALBILTZAN BIL LITEKEEN HAUTETSIEN KOPURUAREN AIDURU
Martxoaren 11z geroztik Iparraldea "aro berri" batean sartuko dela iragarri zuen Abertzaleen Batasunak (AB) kanpainaren abiaburuan. Alta bada, aber-tzaleak, salbuespenik salbuespen, ez dira batera aurkezten, ez udal bozetan ez kantonamenduetan. Iparraldeko Herriko Etxetako bozetan aurkezten diren hautagai-zerrendak akordio eta apailatze askoren ondorio izaten dira. EAJ eta EAko militanteek ezker, erdialdeko nahiz eskuineko zerrendetan har-tzen dute lekua, baita ezkerreko hainbat abertzaleek ere, hots ABkoek. Hauetako batzuek ez baitute ere barne disziplina atxiki izan hainbat hiritako itunak gauzatzerakoan.
Herri txikietan alderdi politikoek beren protagonismoa galtzen dute eta zerrenda independientetan gauzatu ohi da hauteskunde lehia. Hautagaiak "burujabeagoak" izaten dira beraietan. Hiri eta herri handietan ordea bestela gertatzen da. Miarritze eta Angeluko kasuak izan dira nabarmenenak. ABko zenbait kidek RPR eta UDFko zerrendetan leku aurkitu izan dute eta honek ezinegona sortarazi du abertzalen batasuna deitu mugimenduaren baitan. Hendaian ere kasu bat izan da, baina ez da berria. Lehen ere zerrenda sozialistan aurkeztu zen. ABkoek Baionan atxikitzen diote beren nortasunari buruaski joateko, Xabi Larralde militante gaztea hautagai-burua izaki.
Donibane-Lohizun herria jo dezakegu abertzaletasunaren eredua, baldin eta eredua Lizarra-Garaziko Akordioa kontsideratzen bada bederen. Izan ere, RPRko Michele Alliot- Marie presidentearen eskuetan dagoen auzapezgoari aitzi egiteko zerrenda batua osatu baitute AB, EAJ, EA eta Haikako kideek. Alliot-Marie Herriko Etxetik kentzeko hori baino gehiago beharko dute, haatik, abertzaleak prest daude oposizioko beste aukerekin adosteko. Lizarra-Garaziko espiritua Donibane-Lohizunen bizirik dago, antza. Bestelakoan, datu adierazgarri baten aiduru ari dira abertzaleak. Hau da, datozen igandeaz geroztik Herriko Etxeetako aulkietan zenbat hautetsi abertzale eseriko diren jakinmina dago. Udalbiltzarekin bat egingo luketeen hautetsi kopurua emenda daitekeen esperantzaz ari dira abertzaleak. Egungo Udalbiltza baina Lizarra-Garaziko Akordioaren espirituaren bilgunea ote?


Azkenak
Ekofeminismoaz, motozerra eskutan

Duela hilabete inguru, unibertsitateko kide gizonezko baten liburu aurkezpenean ginela, egoera bitxi samarra gertatu zitzaigun. Ekologiari buruzko liburua zen eta erreferentzien artean hainbat pentsalari ekofeminista zeuden. Egileak, baina, inongo momentuan ez zuen aipatu... [+]


2024-06-17 | Jakoba Errekondo
Udaberria jan dezagun mikatzetik

Arabako Errioxako udaberriak ez dauzkat ahazteko. Urte dezentetan harrapatu ditut sasoi horretako loraldi betean hango mahastiak eta harrigarria da; laburra da paisaia berria, baina iraupen motz horretan begien sabaia erretzen du eta ordura artekoak ahantzarazten.


2024-06-17 | Nagore Zaldua
Itsas dortokak lozorrotik esnatu ote dira euskal kostaldean?

Udako solstizioa gerturatzen ari den honetan, euskal kostaldean itsas dortokak ikusteko aukerak ugaritu dira. Gure uretan ezagunena Egiazko kareta (Caretta caretta) da. Ale helduen oskolaren batezbesteko tamaina, 120 cm-ko luzera zuzenera eta 200 kg-ko pisura irits daiteke... [+]


2024-06-17 | Garazi Zabaleta
Lurbizi
Lurraren bankua sortzen, nekazaritzarako oinarrizko baliabidea bermatzekoa

Oiartzunen nekazaritza bultzatzeko eta elikadura burujabetzarako bidean pausoak emateko sortu zen Lurbizi egitasmoa, 2016 urte inguruan. “Herritar talde batek denbora zeraman herrian nekazaritzaren eta lehen sektorearen egoera kaxkarraz hausnartzen”, adierazi du Ibon... [+]


Eguneraketa berriak daude