"ELIZARIK EZ DUGU, BAINA ELIZKIZUNAK UGARI"

  • Martxel Tillous Eskiulako apezak bidaiatzea maite duela ezin du ukatu. Afrikan 26 urte egin ondoren, Parisera joan zen eta handik Estatu Batuetara. Zuberotarrak 11 estatutako euskaldunak bisitatzen ditu, urtero 100.000 kilometro eginez.

2007ko otsailaren 21an
Eskiulan jaioa 1934an, apeztu eta Afrikako Boli Kostan egon zen 26 urtez misiolari gisa. Gero Parisen lau urtez euskaldunen apeza izan zen eta orain zazpi urte daramatza Estatu Batuetako euskaldunekin. Hamaika estatutako euskaldunen ardura du eta horretarako 100.000 kilometro egin behar izaten ditu urtero, matrikulan "Pottoka" jartzen duen kotxez. "Lokarria" buletina banatzen du diasporako euskaldunen artean eta musika eta gazteei txirula erakusten ere aritzen da.
Beti izan da apez euskaldunen bat Estatu Batuetan?
Baionako gotzaitegiak beti bidaltzen du apezen bat hona. Lehenbizikoa Luro izan zen, gero Itsasuko Challet sei urtez, gero Copintipy, baina istripu handia izan zuen, gero Sallaberenborde zuberotarrak lau urte egin zituen. Haren ondotik Baigorriko Cachenaut bederatzi urtez aritu zen eta gero Echeverry hiru urtez. Hurrengo bi urteak orain Donapaleun dagoen Elicaragaryk egin zituen eta geroztik ni nago, zazpi urtez.

Zein da zure lana?
Estatu Batuetako mendebaldeko hamaika estatutako euskaldunez arduratzen naiz. Ez dugu elizarik, baina elizkizun ugari (bataioa, ezteiak, hiletak, mezak) egiten ditut euskal etxeetan, jaialdietan, frontoietan... Kilometro asko egiten ditut. Urtean berrogei bat biltzar izaten dira: hamahiru Kalifornian, zazpi Nevadan, lau Oregonen, bi Washingtonen, bi Montanan, hiru Wyomingen... Orain beste bana nahi genituzke Coloradon (lehen egiten zuten) eta Arizonan. Euskaldunen festa hauetara joaten naiz beti. Meza batez hastea maite dute (euskaraz gehienbat, kantuak eta) eta gero bazkaria, musika eta dantza izaten da.

Orduan milaka kilometro egingo dituzu?
Urtean 60.000 milia, hau da, 100.000 kilometro inguru. Kotxea bi-hiru urtetan aldatzen dut, hau hirugarrena dut, "Pottoka" jarri diot matrikulan, aitzinekoak "Tximista" zuen matrikulan. Askotan kotxean egiten dut lo, edo bestela kanpinean. Berriki heldu naiz San Franciscora itzuli handia egin ondoren. Batez ere udan asko ibiltzen naiz. Erantzungailua dut eta bertan abisuak jasotzen ditut.

Bidean hainbeste kilometro eginda, ez al duzu arazorik izan?
Bidean azkar ibiltzen naiz denetara iristeko. Behin baino gehiagotan gelditu nau poliziak azkarregi joateagatik, baina apeza nintzela esanda joaten utzi didate. Kasu egiteko esaten didate.

Lehen San Franciscoko apartamendu batean bizi zinen. Euskal Etxean bizitzea eskatu zenuela esan digute.
Lehen bakar-bakarrik bizi nintzen eta nik bakartasuna ez dut nahi. Usaian hiru urte egiten zituzten apezek hemen, gero Euskal Herrira itzultzen ziren. Maite naute eta jarraitzeko erran zidaten, berri bat etortzen bada berriro hasi beharko zuela jendea ezagutzen-eta. Bakartasunean sobera sufritu dut, Afrikan beti jende artean nintzen, hemen bakar-bakarrik. San Franciscoko Basque Cultural Center-en gela bat aski zela esan nien. Garbitzeko tokia gisa frontoira etortzen diren pilotariena erabiltzen dut eta sukaldean ez da problemarik, beti hemengo jatetxean egiten ditut otorduak. Apeza maite dute hemen eta laguntzen dute.

Bataio, ezkontza, hileta eta mezak ospatzeaz gain zer egiten duzu?
13 eta 17 urte arteko gazteentzat bi asteko kanpamenduak antolatzen dira euskal musika, dantza, euskara... lantzeko. Urtero estatuz aldatzen da. Beti hartzen naute musika erakusteko: txirula, txistua... Euskaraz gutxi egiten dute, baina saiatzen gara, maite dute euskara. Euskal kultura eta Euskal Herrian zer pasatzen den irakasten dugu.

Ba al da beste euskal apezik Estatu Batuetan?
Ez, euskaldunendako ni naiz. New Yorken, adibidez, ez dute. Badira beste euskal apezak, Los Angelesen adibidez, baina hango parrokian ari dira. Beste bat Merceden, hemendik hurbil, Fresno alde horretan dago, baina hemengo apeza da, hemengo lana du.

Zenbat euskaldun bizi dira Estatu Batuetan?
4.500 familien deiturak bilduak ditut ene 11 estatu horietan, beraz, 20.000 euskaldun inguru. Bada gehiago. Ezagunen bidez beti izenak hartzen ditut. Boiseko jaialdian Minnesotako euskaldun batekin hitz egin eta 20 bat bazirela esan zidan. Eta hark ez ditu denak ezagutzen. Eskutitz edo buletin bat egiten hasi nintzen denentzat, "Lokarria" izenekoa, urtean bitan. Hitz bat aitzinean, Euskal Herritik deiak, nor hil den, ezteiak, jaioberriak eta urteko biltzarren egutegia sartzen dut orri horretan. Ingelesez eta euskaraz idazten dut. 4.000 kopia baino gehiago atera eta postaz bidaltzen diet bildu dudan euskaldunen zerrendakoei.

Nongoak dira euskaldun gehienak?
Gehienak Hego Euskal Herrikoak dira nire iduriz, bizkaitarrak batez ere. Boisen eta Idahon, Oregonen, Nevadan, Utahn, Las Vegasen eta Washington estatuan bizi dira. Nafarrak, Iparraldeko nafarrak, Kalifornian daude gehienak, Chino, Ontario, Pasadena inguruan. Ipar Euskadikoek beharbada besteek baino gehiago elkar atxekitzen dute. Ez nuen uste hainbeste nafar zegoenik Baskerfielden. Behin batek erran zidan homeless (eskale) gazte euskaldun bat hil zela, inor ez zuela eta meza egin nahi zutela. Joan nintzen eta jendez bete zen eliza


Azkenak
Nazio Batuen Erakundeko 193 kide hil ditu Israelek urritik, inoizko gehien

Palestinar errefuxiatuei laguntzeko UNRW agentziako kideak dira hildakoak. NBEko langileen heriotza tasa altuena dela jakinarazi du agentziak. Israelek momentu oro jakin du non zeuden laguntzaile humanitarioak, eta “berariaz” egin die eraso, salatu duenez. 122... [+]


Dozenaka senideko familia ugari desagerrarazi dituzte sionistek

Gutxienez 60 familiak galdu dituzte 25 kide baino gehiago, Associated Press agentziaren ikerketa baten arabera. “Inoiz ikusi gabeko mailan” ari dira sionistak familia osoak hiltzen.


Israelgo Kan irrati publikoaren informazioa
Israelek “zehaztasun handiz” ezagutzen zuen Hamasen plana urriaren 7a baino hiru aste lehenago

Erasoa baino hiru aste lehenago banatutako txostenean agertzen da Hamasek “200 eta 250” pertsona artean bahitzeko asmoa zuela. Aldi baterako bertan behera utzi du urriaren 7ko segurtasun akatsei buruzko ikerketa Israelgo Auzitegi Gorenak.


“Bilboko eskola-inguru asko kutsaduraz eta zarataz betetako eremuak dira”

Porlanezko patio txikiegiak batetik, errepidez eta autoz jositako eskola-inguruak bestetik, Bilbon ikastetxe askok jasaten duen panorama salatu eta esku hartzeko eskatuz udalera jo du hiriko guraso elkarte andanak, indarrak batuta: “Gurasoak jo eta su ari gara eskoletan... [+]


Eguneraketa berriak daude