"Euskal zinemagintza izango da euskaldunok izatea nahi duguna"


1990ko urriaren 07an
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Elene Lizarralde telebistako aurkezleari elkarrizketa ETB eta bere lanari buruz.
ELENE LIZARRALDE
"Euskal zinemagintza izango da euskaldunok izatea nahi duguna"
Donostian jaio zen, 1961eko Capricornio egun batean. Telebistako ehundaka saioetatik lehena 1982ko abenduaren 31n burutu zuen. Ordurako, euskal filologia, arte dramatikoa, publizitatea -modelu modura- hasi zituen- hasi besterik ez. Bi filmetan ere parte hartuta zegoen: "Segoviako ihesa" eta "Feroz".
ARGIA. Telebistan hasi aurretik ekin zenien ikasketei berriro eusteko asmorik baduzu?
ELENE LIZARRALDE. Betidanik izan dut Nafarroarekin lotura handi bat nire ama Erriberakoa delako eta garai hartan euskaraz hitzegitea paraje hartan ez zegoen debekatua baina oso zaila zen, eta hango egoerak eraginik, erromantizismo kutsu handi batekin, nire asmoa izan zen euskal filologia egin gero euskara irakasteko lurralde haietan. Nire nahia bete nuen eta urte batzu beranduago euskarako klaseak eman nituen uda batez Lodosan: esan beharra dago oso talde itxia zela euskara ikasi nahi zuena eta giroa ere oso gogorra zen euskararen inguruan, pentsa ezazue uda batez bertoko sendagileak ez ninduela atenditu nahi izan euskaraz hitzegiten nuelako. Filologia ikasketak egiten ari nintzela telebistarako aurkezle frogak atera ziren eta horrela sartu nintzen mundu honetan.
A. Nolakoak izan ziren telebistako lehen urrats haiek?
E.L. Garai hartako ETB oso ezberdina zeneta nik kazetaritza ikasi ez arren medioak erakutsi zidan nola egin behar nuen lan esperientziaren bitartez ikasi nuen, beste hainbat pertsonak bezala indar handiz eta itxaropentsu sartu ginen lanera eta gero poliki-poliki etorri dira egurrak, zeure burua pantaila aurrean ikustean sorturiko lotsak eta kezkak. Bestetik orain dela zortzi urte guztiok elkar ezagutzen genuen eta guztiok arduratzen ginen guztion lanez, gaur berriz profesionalago aritzen gara, bakoitza bereaz arduratuz.
A. Zuk zer eratako saiotan hartu duzu parte ETBn?
E. L. Hasieran gaueko informatiboan aritu nintzen beste lau pertsonekin batera eta aste bukaeretan erabaki zenean informatiboak jartzea hor ere parte hartu nuen. Programa propioak egiten hasi zirenean sail horretara pasa ginen, beraz gauza berriak zetozenean parte hartzen genuen beroietan, geu ginelako esperimentatuenak eta oso jende gutxi ginelako.
A. Informatiboak, Hitz eta Pitz, Plaza berri... saio horiek, zeure aukeraz hartu dituzu?
E.L. Gehienetan gustoko lanetan aritu izan naiz, baina behar bada Hitz eta Pitz bezalako saio batetik informatiboetara pasatzeak lan handia eskatu zidan, informatiboen eskema oso zorrotza delako. Nik beti pentsatu izan dut bi kazetari mota izaten direla, bata informazio hutsaz arduratzen dena eta beste irduien bitartez informazioa eman nahi duena. Niri bigarren hori gustatu zait beti.
A. Arrazoi berezirik al dago zuk eginiko saiorik gehientsuenak zuzenekoak izateko?
E. L. Niri izugarri gustatzen zait zuzenean egitea, badakizulako zenbat denbora duzun saioa bukatzeko eta horrez aparte jendea begira duzula une horretantxe zirraragarria da eta motibazio berezia eskatzen dizu. Zuzenean egiteak ere jendearekin erlazionatzeko eta konplizitate bat sortzeko balio duela uste dut.
A. Atzera gelditu al dira ETBren urte itxaropentsuak?
E. L. Bertan jarraitzen dugunontzat itxaropen horrek segitzen duela uste dut eta honen adierazlea da edozein motatako programak egin ditzazkegula euskaraz, lehen informatihoak bakarrik egiten genituen eta orain berriz tertuliak, lehiaketak edota umorea egin dezakegu. Gero audientzia arazoak daude tarteko eta ez dut uste arazo hauek gure profesionaltasuna dudan jarri beharko luketenik! herri honetan zoritxarrez euskararen normalkuntza lortzeko denbora asko falta delako. Nik uste telebista hau sortu zenean ez zela bere helburua audientzia tasak igotzea, gaur egungo telebista pribatuak bezala; garbi izan behar dugu euskal produktu bat komertziala izateko denbora asko pasa beharko duela.
A. Zer suposatu zuen telebista barneko profesionalentzat ETB-2ren sorrerak?
E. L. Guretzat sorpresa handi hat izan zen etxean bertan horrelako konpetitibitatea sortzea, batez ere medioak bikoiztu gabe; aurrekontua eta medioak bikoiztu gabe ETB-2 sortzea nire ustez gure aurka izan zen. Horren erabilpena zuzena edo okerra izan zen? Baten batek esan zuen ETB-2ren sorrera, euskal kultura euskara ez zekitenen ezaguerarako sortu zela, nik ez dakit gero egin diren hainbat programak euskal kulturarekin zer ikusirik duten, hori ikuslegoak erabaki beharko du. Azken finean ikusleagoak izango du erantzuna zeren kalean euskara behar dela aldarrikatzeak eta etxeko telebistan erdal kanale bat pizteak ez du koherentzia handirik.
A. Zure ustez jendeak euskararekiko militantziagatik edo benetan gustatzen zaiolako ikusten du ETB?
E. L. Nik uste orain arte militantzian bizi izan garela medio honetan euskaldun profesional gutxi geundelako. Nik neuk oraindik profesionala naizen edo ez zalantzak ditut batzuetan, ikasteko gauza asko gelditzen zaizkigulako haina hemendik aurrera militantziaz gain jendeari produktu hobeagoak eskaini behar dizkiogu. Hala ere garbi izan behar dugu jendeari egunkari bat euskaraz eta beste bat erdaraz ematen dizkiozunean, erdarazkoa irakurriko duela eta telebistarekin berdin gertatzen da.
A. Nola ikusten dituzu ETBn hasten diren kazetari berriak? Leioako unibertsitateak fruiturik ematen al du?
E. L. Gu hasi ginenean baino hobekiago prestaturik daudela dudarik ez dut, ez dakit hehar adina dauden baina nolabaiteko maila erakusten dute. Nire ustez imagen edo irudi eskolak indartu beharko lirateke, zeren hemen lan egiteko, kazetaritzak editatzen eta telebistaren hizkera jakin beharko luke eta nik ez dakit hau nahikoa menperatzen dugun.
A. Nolakoa izan zen telebistatik zinemara egin zenuen pausua? Nondik datorkizu zinemaren irrikia?
E.L. Hasiera batean urtebetez aritu nintzen arte dramatikoa ikasten Madrilen eta egia esan beti gustatu izan zait interpretazio mundua, beste maila batean noski: ikastolako antzerkietan... Beti izan dut pailasoarena egiteko joera, gezurra badirudi ere... Egia esateko telebista ere izugarri gustatzen zait eta bi medioak tartekatzen saiatu izan naiz, beraz galdetzen didatenean pelikula bat bukatzean ea jarraituko dudan zinema munduan, ahal dudan neurrian jarraituko dudala erantzuten dut. Nik honetan suertea dut lana telebistan egiten dudalako eta zinemako paperak aukera ditzakedalako. Aktore askok ordea ez dute aukera hau eta edozein paperri heldu beharra izaten dute.
A. Erakartzen du zinema inguruan nabaritzen den "glamour"ak, aktoresa izartsuak, Hollywood, arrakasta...
E.L. Nire ustez "glamour" hori kanpora begirako gauza bat besterik ez da. Gaur egunean aktoreak egoera pribilejiatu batean egiten du lan, teknikari eta bestelako langileak aktorearen inguruan dabiltza produktuaren emaitza beren esku dagoelako neurri handi batetan, beraz nolabaiteko pertsonai mimatua dugu aktorea, errodaiak irauten duen denboran behintzat. Interpretazio lana bukatzen duenean eta bere bizitza arruntera bueltatzen denean normala izaten da depresio txiki batzuk izatea zeren, bi hilabeten buruan zu izan zara lan baten zentroa eta nolabait hutsune bat sortzen da. Nik uste dut lan honetan oinak lurrean izan behar dituzula, jakin noraino eman dezakezun eta ondoren beharbada lanik ez duzula izango garbi eduki. Horrela lortu daiteke glamour horretatik aldentzea.
A. Euskal zinemagintzaz zer esan dezakezu?
E.L. Euskal zinemagintza izango da azken batez euskaldunok izatea erabakitzen duguna. Euskal zinemagintza zer den oraindik ez dago oso argi, pelikula batzuk egin dira bertoko zuzendariarekin baina kanpoko aktoreekin, beste batzuk hemen egin dira baina kanpoko jendearekin, eta hori euskal zinema al da?
A. Zer proiektu dituzu zinema eta telebistarako?
E.L. Zinema arloan badut proiektu bat baina oraindik airean dago eta ez dizuet gehiago ezer esango, behar bada ez delako ezer aterako. Telebistan berriz "Terminus" izeneko saio bat egingo dugu urriaren 4tik aurrera eta bere gaia euskal kulturako edozein pertsonaia izango da, platora ekarriko dugu edota gu geu joango gara bere etxera... Beste aurkezlea Jose Mari Goikoetxea izango da, eta besteak beste lujozko laguntzaile bat izango dugu, Xabier Zaldua, berarekin duela urte batzuk hasi nintzen lanean eta ondo.
NORTASUN AGIRIA
Pako Aristiren "Krisialdia" irakurtzen ari da- Filmeak -"zoritxarrez", dio- zineman baino, etxeko bideoan ikusten ditu maizago. Telebista ere apenas inoiz ikusten du. Matematikako irakasleak asko sufritu zuen berarekin. Gustoko aktore zerrendan lehena Gary Cooper aipatzen digu. Bere bazkari ideala: barazkiak eta arraina.
Jose Luis Aizpuru
Pablo Sastre
"Erromantizismo kutsu handi batekin, erribean euskara irakasteko asmotan ibili nintzen".
"Lehen guztiok guztion lanaz arduratzen gienen, gaur berriz bakoitzak bere ardurak ditu".
32-36


Gaiez\Komunikabid\Telebista\ETB\Aurkezleak
Gaiez\Kultura\Zinema\Aktoreak\LIZARRALDE3
Pertsonaiaz\LIZARRALDE3
Egileez\AIZPURU3\Komunikabid
Egileez\SASTRE2\Komunikabid

Azkenak
Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


2025-08-29 | Euskal Irratiak
Maiten Chohobigarat
“Beharbada menopausia gehiago aipatu beharko genuke, aterabideak badirelako”

Baionako ospitalean unitate berritzaile bat ideki da: kardio-ginekologia unitatea, menopausian diren emazteei zuzendua. Gai hau, askotan tabu edo bazterrean utzia, osasun arazoak eragin ditzake bizitzako etapa horretan.


2025-08-29 | UEU
Ikerketa-proiektuen II. deialdia egin dute UEUk eta BadaLab-ek

UEUk eta BadaLabek ikertzaile gazteei zuzendutako diziplinarteko ikerketa-proiektuen II. deialdia egin dute. Honen helburuak dira ikertzaile euskaldun gazteen arteko harremanak sendotzea eta ezagutza-arlo ezberdinetako ikertzaileak elkarlanean aritzea. Irailaren 22ra arte... [+]


Javier Milei eta bere arreba eroskeria trama batekin erlazionatu dituzte filtraturiko audio batzuek

Argentinako hainbat hedabidek Desgaitasun Agentzia Nazionalaren buru den Diego Spagnuoloren audioak zabaldu dituzte. Argentinako Gobernuan eroskeria dagoela aitortu eta azaldu du horietan Spagnuolok, eta ustelkeria kasu horren buruetako bat Argentinako presidente Javier Mileiren... [+]


2025-08-28 | Gedar
Bere historian lehen aldiz, 110.000 milioi euroko kapitalizazioa gainditu du Iberdrolak

Europako energia-enpresarik handiena da jada, eta bi handienetako bat munduan.


Frantziako Gobernuaren aurka “guztia blokeatzeko” deia indartzen ari da

Irailaren 10a izanen dute protestarako lehen hitzordua. 2018 urteko Jaka Horien mugimenduaren segipen gisa ikusten dute anitzek deia, nahiz eta alderdi politikoak eta sindikatuak dinamikari lotu izanak ezberdintzen dituen biak. François Bayrouren austeritate politikaren... [+]


Udazken beroa Frantzian?

2025ean hazkunde ekonomiko txikia (%0,6) ez da gai izango langabezia-tasak %8ko muga gainditzea saihesteko; Zor Publikoak bi bilioi euro (BPGren %115) gainditzen ditu EK-k ezarritako %60aren oso gainetik, eta Gastu Publikoak estratosferan jarraitzen du.

Horri gehitu behar... [+]


Alemaniak derrigorrezko zerbitzu militarra “beharrezkoa” denean ezarriko lukeen lege proiektua onartu du

Europako azken urteetako joerari jarraiki, derrigorrezko zerbitzu militarraren harrabotsa Alemaniara heldu da: SDP Alemaniako Alderdi Sozialdemokrata buru duen Defentsa Ministerioak borondatezko soldadutza ezarriko lukeen lege proiektua onartu du, "beharrezkoa" denean... [+]


Nafarroako lau pilotari ijitori omenaldia egin diete Mañuetako pilotalekuan

Flamenco On Fire jaialdian ospatu dute ijito komunitatearen, flamenkoaren eta pilotaren arteko harremana. Iruñeko Alde Zaharreko Mañueta pilotalekuan antolatu dute jaialdia, eta bertan omenaldia egin diete lau pilotari ijitori.


2025-08-28 | Jon Aleman Astitz
Supremazismo espainiarren “kontsentsu linguistikoa”

Eskubide linguistikoen ikuspegi integratzaile baten eskaintza dugu gaurkoa.

Espainiako supremazismo linguistikoa osasuntsu eta bizkor ageri zaigu, “hooligan” samalda anitz baten babesaz eta komunikabide indartsuez sustatua. Azken aurreko lagina Santi Martinezena... [+]


2025-08-28 | Iñaki Lasa Nuin
Gure jaiak

Euskal Herri osoan —beste herrialdeetan bezalatsu— jairik ez da falta. Negu giroan ere asko badira ospatzen direnak, uda-garaian ez da festa gabeko egunik. Egun-argi luzeak eta gau epelak jendea etxe zuloetatik kanpora, kalera ateratzeko aproposak dira eta jai giroan... [+]


2025-08-28 | LAB sindikatua
38 urteko garraiolari bat hil da Erriberrin

LABek jakin ahal izan duenez, Iruñeko garraiolari bat hil da asteazken goizaldean Erriberrin, lanerako zerabilen kamioia bidetik atera eta irauli ostean.


Polizia “talde zaurgarri”?

Azken asteetan bolo-bolo dabil Poliziaren eta, zehatzago esanda, Ertzaintzaren gaineko eztabaida. Tamalez, eztabaida piztearen arrazoia ez dira horiek Euskal Herri Langilearen kontra erabiltzen dituzten biolentzia eta jazarpen sistematikoa. Horren ordez, Ertzaintzaren eta bere... [+]


Hainbat ekintzailek bidea moztu diote Israel-Premier Tech txirrindularitza taldeari Espainiako Itzulian, Gazako genozidioarengatik

Hainbat lagun errepidera atera dira Palestinako banderak eta Gazako genozidioaren aurkako mezuak eskuan, eta Israelgo taldeko txirrindularien taldekako asteazkeneko erlojupekoa oztopatu dute. Etaparen ondoren argitaratutako ohar batean, taldeak manifestarien "ekintza... [+]


Estefi Etxebeste
“Mentalki ongi prestatzea dirudiena baino garrantzitsuagoa da harri-jasotzean”

Abuztuaren 9an errekor berria ezarri zuen Estefi Etxebestek (Ituren, Nafarroa, 2002) Sunbillako Ramon Latasa pilotalekuan. 100 kiloko harria 59 aldiz goratu zuen, eta 2014an Idoia Etxeberriak ezarritako 56 altxaldiak gailendu.


Eguneraketa berriak daude