Aintziart Bergara, lau gizalditako tradizioa jaso duen makilagilea


1985eko ekainaren 23an
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Monzonek, De Gaullek, Garaikoetxeak, Aita Sanduak...bere makilak erabili izan dituzte
Aintziart Bergara, lau gizalditako tradizioa jaso duen makilagilea
Larresoron gaude. Ipar Euskal Herriko herri xarmant bezain luzea, isila bezain alaia. Aintziart Bergara mintzo zaigu lapurtera ederrez. Lau gizaldi dira Bergara familia makilgintzan diharduela. Tradizio eta sona handiko familia da artisau lan honetan. Berrogeita hamar bat urteko gizon burusoil eta jakintsu baten aurrean gaude.
ARGIA.–Nondik datorkio Bergara familiari arte hau?
Aintziart Bergara.– Aintzinetako garaietan nere arbasoak Hegoaldeko Bergara izeneko herrian bizi izan ziren, lehendabiziko karlista gerratean hona. Iparraldeko Larresorora herbesteratu zirelarik. Garai hartan euskal makilak egiten zituen Lapurdiko familia baten norbaitekin ezkondu ziren, lanbide honetan buru belarri sartuz. Larresoron aspaldidanik egin izan dira makilak zeren Santiagoko Bideak zeharkaturik baita. Urte guztietako maiatzaren lehenbadiziko egunekin batera izugarrizko erromes jendetza pasatzen zenez, anitz ziren makilen beharrean aurkitzen zirenak.
A.–Noiz hasi zinen eta nola ikasi duzu euskal makilak egiten?
A.B.–Nik uste dut jaio nintzenetik banekiela artisau lan honen gorabehera, nere familian tradizio haundia eduki baitu. Bai, txiki txikitatik ikasi nituen nere aitarengandik sekreto guztiak.
A.–Sekretoak? Hitz egin dezagun horretaz, mesedez.
A.B.– Beno, hasteko nik dakizkidan eta gizaldiz gizaldi trasmititu izan diren sekretoak ezin diezazkizuet errebelatu, jakina. Dena den, ez daukat problemarik gauza batzuk argitzeko.
A.–Ederki. Zerez egindako makilak lantzen dituzu?
A.B.–Mizpiraren egurraz baliatzen naiz. Egurra gaztea denean ebaki egiten dut etxera eraman eta hemen ahaztuta hamabost urtez lehortzen utzi.
A.–Hamabost urtez?
A.B.–Halaxe da. Gaur mozten ditudan mizperek denbora luze horretan zehar itxoin beharko dute nere eskuen fereka senti dezaten arte. Hau da benetazko euskal makilaek pairatu behar duten transizioa. Gaztea nintzela nere aitak bildutako mizpirak erabili izan nituen, berak bere aitarenak erabili zituen bezalaxe.
A.–Denok dakigunez, mizpirak segun eta noiz ebakitzen dituzun usteldu egiten dira, sua egiteko izan ezik deuseztarako balio ez dutelarik.
A.B.–Kontu haundia eduki behar da. Horretarako jakin behar da noiz -eta nola moztu. Nere sekretoa errebelatu ez dizuedan arren, ikas ezazue abendu eta urtarrilaren arteko egunetan moztu behar direla, ilargia ahaztu gabe, ze ilargiak dituen lau posizione horietarik ez dagokion batean dagoen tokitik kentzen baduzu bereak egin du.
A- Eman dezagun zuk esandako epe luze hori pasa zaiola egurrari. Zer egiten duzu gero?
A.B.– Lehendabizi zuritu egiten dut, hau da, azala kentzen diot. Geroxeago zuzendu egiten dut zeren eta mizpira nahiko okerturik hazten da berez. Horretarako behar den berotasuna lortzen dudanean labean sartzen dut, Erabat zuzen dagoenean olioaz igurtzen dut biharamonarte.
A.–Eta gero kolorea emango dion argizaririk egokienaz bustiko duzu, ez da?
A.B.– Ezta pentsatu ere. Gezurra badirudi ere nik ez dut argizaririk erabiltzen. Natura oso jakintsua da eta zuk naturaren lege batzuk nola funtzionatzen duten jakinaren gainean bazaude mirariak egiteko gai izan zaitezke. Ikus dezakezuenez, aurrean dituen ehun bat makila seinalatuz– denak kolore desberdinetakoak dira. Hau dela eta, berdintsuak diren bi makilak ez zaizkit inoiz ateratzen. Nola lortzen dudan hau argituko ba nizue nere familiaren altxor preziatuena bortxatuko nuke, beste batzuk honetaz baliatuko liratekeelarik.
A.–Egurraz aparte beste materialak ere lantzen duzu makilak egiterakoan.
A.B.–Mizpira zuzen eta garbia dagoenean tornoan egiten ez den zizta edo burdinezko laban bat atxikitzen diot goiko aldean, makila hartzen den tokian, kirten batez estaltzen dudalarik. Estalki hau idi eta baso-idien adarrez egindako borobil batek horniturik dago. Goiko alde honi zilarrezko edo urrezko xafla bat jar dakioke, bezeroen gustoen arabera. Zilarraren gainean motibo batzuk grabatzen ditut. Batzutan "lauburuak" bestetan bezeroaren familiaren «armarria» eta abar. Geroxeago horrek eskatutako esaldia edo esaera zaharra edo maitasunezko hitzak grabatzen ditut eskuz eta beti beti euskaraz nahiz eta bezeroa italianoa izan. Nik egiten ditudan makilak euskal makilak dira goitik behera. Bukatzeko makilaren beheko aldeari latoizko pieza bat inguratzen diot, ibiltzerakoan gehien nozitzen duen tokia baita.
A.–Nahiz eta zure makilak artisau lan baten ondorio izan, esan al genezake mendiz mendi ibiltzeko eginak direla?
A.B.–Goi menditarako ez dute balio, pasiatzeko eta mendi xamurretarako batez ere dira erabilgarriak. Bestaldetik gertatzen dena zera da, gure izena hain ezaguna denez jendeak opariak egiteko enkargatzen dizkit eta jakina nik badakit etxe honetatik ateratzen diren makilarik gehienak apain garri gisa erabiltzen direla.
A.– Negozio guztiak mugitzen dituen diruaz hitz egiteko ordua heldu zaigu.
A.B.–Ja ja ja ja!–farre egiten du nerea ez da negozioa, odolean daramadan ondasun preziatua baizik. Begira, bi hilobari irakasten ari natzaie lanbide hau tradizioa nerekin moztu ez dadin. Haiek badakite baita ere ez direla aberastuko makilak egiten baina dagoeneko gozatu dute makila bat bukatzerakoan sentitzen den plazerra. Mundu honetan esperimenta daitekeen orgasmorik sanoena eta iraunkorrena da, benetan. Honek bultzatzen gaitu hurrengo makila egitera eta ez diruak. Horregatik eta sosei buruz hitz egin baino lehenago esango dizuet oren anitz eta izerdi anitz pasa eta isuri ondorengo lan baten ondorio direla, erabat eskuz egiten ditut, inolako makinarik erabiltzen ez dudalarik. Zazpi ordutan eta ezer gutxi edo apaingarririk gabekoek bi mila libera balio dute, apaingarriz beterik direnak lau eta bost mila liberatara irits daitezkeelarik.
A.–Nori saltzen dizkiozu?
A.B.–Nik neuk nahi dudanari. Argi geratu behar da askatasun osoz lan egiten duen horietako bat nauzuela. Hasteko euskaldunek daukate lehentasuna eta gero arrotzak. Makila baten eske datorkidan lagun edo euskaldun honi hemendik hamabost egunetara itzul dadila esaten diot. Arrotza denari, berriz, sei, zortzi edo urtebete pasatzean hitz egingo dugula ihardesten diot.
A.–Eskakizun asko al dituzu?
A.B. Anitz eta anitz. Dena den, itoko ez nauen eskaerari erantzuten diot. Sosak barra barra irabazteko proposamen desitxurosoak egin dizkidate, fabrika batean egindako makilak nik izenda ditzadan esate betetarako. Ez. mila esker. Honestitate gehiago eduki behar dugu iruzurrez beterik dagoen mundu honetan. Jakin, badakit, leku zehatz batzuetan nere sinadura daramatzaten makilak salgai daudela. Nik egiten ditudanak ez dira inon saltzen, nere etxean izan ezik.
A.–Zure aurrean makila bat jarriko banizu "Bergara" den ala ez esan al zeniezadake?
A.B.– Nere ikusmena iristen den mugan bertan jarriko bazenit ere bereiziko nuke nerea dena ez den gezurrezko horretatik. Emakume batek berak erditu izan dituen umeak ezagutzen dituen eran nik ere erraztasun berberarekin antzematen ditut nireak.
A.–Lehen eta elkarrizketa hau hasi baino lehenago esan diguzu joan den astean Monako-ko erregina hemen egon zela zurekin eta makila bat egin zeniezaion eskatu zizula. Zure makilak dituzten beste pertsonaia ezagunik?
A.B.– Aipatzen hasterakoan. Telesforo Monzon jaunak erabiltzen zituenak «Aintziart Bergara» ziren. De Gaulle, Giscard d'Estaing, Juan XXIII, Garaikoetxea lehendakari ohia, Errusiako Zar batzuk, Frantziako biolinistarik famatuena... Gero enteratu nintzen oraingo Aita Santuari Loiolaratzerakoan nik egindako makila opari egin ziotela...
UREDERRA
28-29


GaiezGizarteaIharduerakBesteak
PertsonaiazBERGARA3
EgileezUREDERRA1Gizartea

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude