Ipurtargiak etxera

  • Maiatz ederrari ekin diogu. Konturatzerako bero sapa azaleratzen diguten urteko egun luzeenetan gara. Urteko gau motzenak izango dira orduan, baina ikuskizun paregabea eskaintzen dutenak. Ez naiz ari jai txolinenei adarrak ipintzen dizkieten su-festa zalapartatsuez. Isilagoak dira ipurtargiak.

Jakoba Errekondo
2017ko maiatzaren 07a
Ipurtargi harra, barraskilo bat paralizatu eta jaten. (Arg.: Heinz Albers-CC By)
Ipurtargi harra, barraskilo bat paralizatu eta jaten. (Arg.: Heinz Albers-CC By)

Ipurtargiak kakalardoak dira, eta ehizatu nahi dutena erakartzeko edo bikotea limurtu eta hurbiltzeko gogoa pizteko, ipurtaldeko azalaren azpian oxidazio baten bidez argi kimiko hotza sortzen dute, bioluminiszentzia. Agidanean, 2.000 bat espezie ipurtargi dago munduan, eta bakoitzak bere argi frekuentzia eta piztu-itzali segida erabiltzen ditu. Hezetasuna dagoen tokietan ugariagoak dira, bertan jaki gehiago aurkitzen baitute.

Argi hotzeko dantza bero horren ondoren, emeak lurpean erruten dituen arrautzetatik jaioko dira ipurtargi kumeak. Goseak amorratzen jaio ere. Beldarrak, harrak, barraskiloak eta bare txikiak edo bare-sitsak dira haren jaki gustukoenak. Taktika aparta du: aurkitzen dituenean jariakin baten bidez paralizatzen eta atxikitzen ditu, bitartean jariakin horrek berak biktima barrutik digerituko du, gero ipurtargitxoak behar duenean lasai ederrean jan dezan.

Ingurune aberatsaren adierazle dira ipurtargiak. Gero eta ipurtargi gutxiago ez al duzu ikusten? Eta gero eta har, barraskilo eta bare gehiago? Zure ingurunea gero eta ekologikoki eskasagoa dela esan nahi du horrek. Ipurtargien atzerakadak arrazoi ugari izan ditzake: intsektiziden erabilera harroa, gaueko argitasuna ugaritzea, hezetasuna urritzea...

Ipurtargiak inguratzeko ekin. Gaueko argiak itzali. Intsektizidarik ez erabili. Polena ere jaten dutenez, lore aukera zabaldu. Iturri edo putzu edo aska, ura jarri eskuera. Uraren ingurua ahal den eta naturalena eduki, “garbitu” gabe: basa edo lokatza, adar eta egur puskak, belarrak eta landareak bere horretan utzi bertan. Zuhaitz garaiak mantendu.

Japonian “Nazio Altxor” izendatua dute ipurtargia, kultur monumentu handienen parekoa, alegia. Tokitan dago gure kultura...

Kanal hauetan artxibatua: Natura  |  Landareak

Natura kanaletik interesatuko zaizu...
Egur birziklatuz eraikitako Erraldoi Ahaztuak

Thomas Dambo artista daniarraren azken artelana dira: egur birziklatuz eta boluntarioen lanari esker eraikitako sei erraldoi, Kopenhage inguruko baso eta zelaietan ezkutatuta, altxorraren mapa erabiliz edo arroketan idatzitako olerkien arrastoak jarraituz aurkitu daitezkeenak.


Ezagutzen al dituzte umeek bertako animalia arruntenak?

Cambridgeko Unibertsitateak 2002an egindako ikerketaren arabera, Erresuma Batuko Lehen Hezkuntzako ikasleek Pokemónen pertsonaia gehiago ezagutzen zituzten inguruko animaliak eta landareak baino. Urte berean, Suitzan, 6.000 gazteri egindako galdetegian, batez beste euren inguruko 6 animalia baino ez zituzten izendatu. Costa Rican, ikasleek gehiago ezagutzen dituzte kanpokoak diren landareak ingurukoak baino. Eta Euskal Herrian hiriburuetako ikasleek sabanako edo oihan tropikaleko... [+]


2017-05-12
Manakamana
MULTIMEDIA - dokumentala

Nepalgo inguru menditsu batean dago Manakamana jainkosaren tenplua. Hara joatea, asko erraztu da teleferikoa jarri dutenetik, eta milaka erromes doaz urtero bisitan. Jende horren erretratua eskaintzen digu dokumental bitxi honek. Pertsona arrotzak eta urrutikoak irudituko zaizkizue lehen begi-kolpean, baina pixkanaka gu bezalakoak direla sentituko duzue, ispilu baten aurrean bazeundete bezala film hau ikustean.

Sortzaile eta zuzendariak: Stephanie Spray eta Pacho Velez
Ekoizpena: Sensory... [+]


2017-05-10 | ARGIA
Natura, kultura eta gogoeta uztartu nahi ditu Udabidaia Ibiltariak

Ingurumena eta euskal kultura oinarri dituen udaleku bereziak antolatu ditu Edukhazi ekimenak: Udabidaia Ibiltaria. Hondarribitik Debara Gipuzkoako kostaldea zeharkatzearekin batera, gazteek egungo eta etorkizuneko erronka handiez gogoetatzea da helburua.


Europako txorien erdia baino gehiago desagertu da azken 30 urteetan

Europako hegaztien kopurua nabarmen jaitsi da azken 30 urteetan, Alemaniako Gobernuak jakinarazi eta Der Spiegelek jaso duenez. Europar Batasuneko landa eremuetan espezie ugaltzaileen %57 desagertu da.  


2017-04-21
Arrikrutz, uraren taupada
MULTIMEDIA - dokumentala

Arrikrutz koba Aizkorri-Aratz parke naturalean dago. Bideo honek urteko lau urtaroak ardatz hartuta sistemaren sorrera eta garapena azaltzen ditu. Esploratzeko gela arriskutsuenak eta formazio berezienak ikusgai daude bertan.

Gidoia eta produkzioa: Kepa Aranburu eta Imanol Biain
Idudia, soinua eta zuzendaritza: Kepa Aranburu
Montajea: Kepa Aranburu eta Irene Coll


Negu beltzari agur

Gurean bezala munduko txoko askotan egin diote harrera udaberriari. Ez dira gutxi ospakizun haietan erreparatzen diotenak udalehenak inguruko landa, lore eta zuhaitzetan dakarren kolore festari. Holi da horietako bat. Indian du jatorria, eta egun Europako zenbait hiritan ere ospatzen dute. Ilargi betearekin batera,  “koloreak” elkarri botaz ospatzen dute hinduismoaren jarraitzaileek bedatsearen etorrera. Emankortasunaren eta maitasunaren ospakizuna ere deitzen diote. Irudian,... [+]


Etxeko botikina, kutsadura iturri

Azken hamarkadan egindako ikerketek azaleratu dute ibaietan aurkitutako sendagai arrastoek animalia eta landareengan dituzten ondorio kaltegarrien arazoa. Ikertzaileak larrituta daude uretan nahastutako kutsatzaileen eta medikamentuen nahasketaren epe luzeko esposizioarekin.


2017-03-03
Baraka
MULTIMEDIA - dokumentala

Irudiak, soinuak eta musika, hitzik gabeko sinfonia dokumentala da Baraka. Munduko bazterrak, naturalak eta gizakiak sortuak, kameraren mugimendu geldo baina ikusgarriekin filmatuak.

Azpitituluak.eus-eko lagunek euskaratutako azpitituluek irudien kokapena identifikatzeko balio dute, eta oso gutxi dira.

Urtea: 1992
Ron Fricke-ren sorkuntza
Musika: Michael Stearns
Ekoizpena: Mark Magidson

 


Bi euskal herritar hil dira Ezkarain, horietako bat Joseba Zinkunegi Sortuko kidea

Joseba Zinkunegi eibartarra eta Iker Jausoro oñatiarra zendu ziren igandean Ezkaraiko eski estazioan (Errioxa). Ustez zapaldu gabeko elurrean irristatu eta amildu ziren. Zinkunegi, “Zinku”, Sortuko komunikazio arloan egindako lanarengatik ezaguna zen.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude