MAIRIN MITCHEL Eta ITSAS-GIZON EUSKALDUNAK

1970ko otsailaren 08a
Mairin Mitchel idazleari elkarrizketa.
MAIRIN MITCHEL Eta ITSAS-GIZON EUSKALDUNAK
Urteak eta urteak daramazki Euskalerrian. Zumaian bizi da aspaldi ontan. Orain urte asko dirala Inglaterran jaioa da Mairin Mitchel emaztekia; ez diot urterik galdetu, ez bit da iñori galdetzekoa eta emakume bati gutxiago.
Asko maite du Euskalerria eta ez gutxiago euskaldunok. Orregatik gelditu zan gure artean.
ðArano-tar Luis ezagutu nuan aurrena Zumaian. Au eta bere sendia oso adiskide onak izan dira neretzat.
Gaur Beobide irudigille ospetsu izanaren etxean bizi da. Beobide'tar Mari-Pilar artzen du itzultzaille eta bitartekotzat Biziro maitea zuan Beobide zana; orregatik eskeiñi zion olerki labur eta mamitsu bat, ain zuzen ere «Zeruko Argiak» bere 360'gn alean argitaratu zuana.
ðNolaz asi ziñan Euskalerria ezagutzen?
-Kondaira-zalea naiz izatez. Kondaira-aurrea-eta atsegiñago zait, gaiñera: Arri-aroa berexiki. Aldi urruti aiek ikasten ari nintzala, garai artako lan-abesak, tresnak eta beste aztarren asko zeudela Euskalerrian jakin nuan. Onela iritxi nintzan Barandiaran jauna ezagutzara ere.
ðLenengoz etorri ziñanean, zer iruditu zitzaizun euskal-jendea?
ðBeti atsegiña iruditu zait. Begira, lenengo ikustaldian gauza bitxi bat gertatu zitzaidan: Donostian zan, 1937'gn urtean, jatetxe batean bazkaltzekoan. Neskatxa batekin egokiku nintzan. Zer esango eta, bera Eskozian ibilli zanean, jande asko arkitu zuala esan zidan aurpegiz bere antzekoa.
ðEta zuri zer iruditzen zaizu?
-Baietz. Ba-dira alderdi batzuk batez ere Gales-en ego-aldean. Ango jendeek euskaldunen antz aundia dute aurpegian. Irukia dela esan oi dute euskal-aurpegia; «triangulo» gisakoa, alegia: bekokian zabal eta andik okokera askoz estuagoa.
ðBerezitasun ortan aal dugu alkarren antza?
-Bai, ortantxe.
ðGure erriari beste ezertan antzik arkitzen aal diozu zurearekin?
ðBa dira ibai batzuk euskal-izenak dituztenak edo antzekoak beintzat:
Adur eta Deba, esate baterako. Baita lurralde batek ere euskal-izena darama: mendip, euskerazko «mendipe» bezelatsu. Inguru artan mendixkak dira eta aietan arpe edo arkaitz-zulo asko arkitzen da.
ðEzagutzen aal duzu Euskera?
-Tamala de baiña, ez dut izan Euskera ikasterik. Bestela lan geigi. Auxe aitortuko dizut, ordea: atsegin zaidala euskeraz entzutea. Iru izkuntza gertatzen zaizkit atsegiñenak: inglesa, euskera eta «rusoa».
Euskal-Itz asko ezagutzen du Mairin Mitchel-ek. Guztia ulertu ez arren, joan izan da euskerazko itzaldiak entzutera onela, Barandiaran jaunaren bi ordutako itzaldia ðzearo euskerazð entzuten egonberria da Zumaia-n.
Mairin Mitchel andre jakintsuak kondaira-liburu asko idatzi du. Itsasgizonen bizitzak eta ibillerak bereziki. Aurrena, bere erriko eta Irlandako itsasontzidia goratu zituan bere liburuetan. Urrena beste bat: Rusiako itsas-ontzidiaren kondaira, 848-1948.
Baiñan bere biotz guztia jarri duan lana, beste au dala esango nuke: Euskalerriko itsas-gizonen berri ematea. Mintza bedi, ordea, bera.
ð1958'gn urtean argitaratu nuan Elkanoren bizitza: «Elkano, munduaren lenengo biraemaillea». Auxe de Elkanori buruz inglesez idatzi dan aurren-aurreneko liburua.
ðEta, ain juxtu ere, Artetxe-tar José jaunari eskeiñi zenion.
-Bai. Benetan langille salatu eta kondaira-gille trebe iruditzen zitzaidalako. Ain zuzen, bere lan guztietan, nere iritzian beintzat «Elkano» da bere liburu aundia, «magnum opus».
-Leenagotik ez aal zan ezaguna gure Elkano?
-Ezaguna, gutxi edo geiago. Baiña Inglaterran iñork ez zuan aitortzen bera zanik munduari bira ematen leenengo. Orregatik egin zuan nere liburuak alako zirrara jende ikasien artean.
ðNor zala esaten zuten, bada?
ðBatzuek ziotenez, Magallanes; au bait zan buruzagi, itsasoak zear gertutu zuten ibillaldiari asiera eman ziotenean. Ez zuan, ordea, Magallanes-ek burutu ibillaldi osoa, bidean il zalako. Gero Elkano jarri zuten buruzagi eta ark burutu zuan lur-bira zear egindako ibillaldietan leenengoa. Orregatik esaten dut nik ere, Elkano izan leenengo, 1522'gn. urte gogoangarri artan.
ðIzendatzen aal zuten besterik?
ðBai, gure errikide zan Sir Francis Drake. Onek 1577'gn urtean egin zuan bira ori. Eta alde batetik, au dala leenengo esan diteke, bira osoan buruzagi zala berak bakarrik egin bait zuan ibillaldia orduraarte. Baiñan ez zait atsegin Drake, itsas-lapur biurria zalako.
-Beste libururik?
-Urdanetaren bizitza, au ere inglesez egindako leenengoa. Ba ditut baita beste bi liburu ere nobela, antzera idatziak: Bat, "Akurioren odisea", Elkanoren ibillaldiko berriak erabilliaz, Akurio euskaldunaren inguran. Bestea, berriz, "The Bridge of San Miguel", Vasco Núñez de Balboa-k "Océano Pacífico" arkitu zuaneko ibillaldian arekin batera ziran bi euskaldunen gora-beerak edesten dituana.
ðItzulpenen bat ere...
ðArtetxe kondairagillearen "Lavigerie, Afrika-ko Kardinala" itzulia dut gazteleratik gure izkuntzara.
Ontan bukatzen dut Mairin Mitchel Jakintsuarekiko elkar-izketa. Aundikeririk ez du batere; orregatik, erregutu bearrik gabe erantzuten du; galdetuak galdetu, erantzuteko beti gertu.
Euskaldunok eta gure doiñuak, emengo gauza asko zaio atsegin. Beste noizpait ere izketaratu naiko nuke, berri jakingarri askoren iturri ona dalako. Agian, Txurruka itsasgizonari buruzko berriak, oso maitea bait du.
Gaztañaga'k
6

Gaiez\Kultura\Literatura\Idazleak\MITCHEL1
Pertsonaiaz\MITCHEL1
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude