Net Hurbil: Eritrea-Etiopia, gerra eginez ospatu «Afrikaren urtea»

Pello Zubiria Kamino @pellozubiria
2006ko otsailaren 05a
Afrikako Adarra beste gerra suntsitzaile baten atarian dago. Afrikako Adarra (Horn of Africa, ingelesez) osatzen dute Etiopia, Eritrea eta Somaliak Itsas Gorriaren eta Ozeano Indikoaren artean, lurmuturra marraztuz. Abisu horretan aipatzen den gerrak Etiopia eta Eritrea jarriko lituzke borrokan, berriro. Eta alarma deia piztu duena Edward Denison da.

Open Democracy pentsamendu eta eztabaida gunean plazaratu du bere kezka Edward Denisonek, «Eritrea vs Ethiopia: the shadow of war» (Eritrea versus Etiopia: gerraren errainua) artikulua argitaratuz. «Mendebaldeko buruzagi politikoek eta musikari famatuek æAfrikaren urteaÆ aldarrikatu dute eta ideia honekin kutsatu dituzte kontinenteko politika eta hedabideak; baina sarriegitan usteltzen uzten dituzte fokoen argietatik urrun dauden arazoak. Hori nonbait egia bada, Afrikako Adarrean da: hemen zantzu askok adierazten dute Eritrea eta Etiopia -jadanik txiki-txiki eginda daudenak- beren arteko lurralde istiluengatik 1998-2000ko gerra errepikatzera irits daitezkeela laster».

Horrela mintzo dena Edward Denison idazle eta argazkilari britainiarra da. Diseinu kontuetan kontsultore lanak ere egiten ditu. Plazaratu dituen liburuen artean bi azpimarratzen dituzte: Building Shangai: The Story of ChinaÆs Gateway (Shangai eraikitzen: Txinako atariaren istorioa) eta Asmara: AfricaÆs Secret Modernist City (Asmara: Afrikako hiri modernista ezkutua). Argazki ederrez hornitutako liburu honetan erakusten duenez, Eritreako hiriburua, Asmara, XX. mende hasieran kolono italiarrek altxatako eraikin dotorez beteta dago. Badira Asmaran etxe modernistak, neo-erromanikoak, arrazionalista estilokoak... XX. mendearekin hasi eta Mussoliniren tropak hemengo lurretatik aliatuek kanporatu zituzten artean eraikitakoak.

Denison asko ahalegindu da munduak Asmarako eta oro har Eritreako aberastasunak ezagutu ditzan. UNESCOk gizadiaren ondareen artean katalogatzeko zain dauzkan hirien artean dago Asmara. Eta Asmarak eta oro har eritrearrek bizi duten kinka larriak samintzen du Denison.

«Eskalada dinamika hau 2006an geldiarazten ez bada, ondorioa izan daiteke milioika gizakiren bizia lehertuko duen gerra. Hau gertatzen bada, ænazioarteaÆ delakoak zerbait gehiago egin beharko luke Etiopiako Meles Zenawi eta Eritreako Isaias Afewerki lider megalomanoei errua egoztea baino. Zeren eta erantzukizun nagusia gure etxetik gertuago egongo baita: batik bat mendebaldeko gobernuen interesetan, nazioarteko legearen huts egitean eta Nazio Batuen Erakundearen inpotentzian».

Eritrea eta Etiopiaren arteko harremanak mingotsak izan dira betidanik. Eritreak Etiopiako erresuma zaharrari Itsaso Gorrirako bidea ixten dio. Bere kostaldea turkiar otomanoen esku mende luzez egon ondoren, XIX. mende bukaeran italiarrek eskuratu zuten. Bigarren Mundu Gerra arte Italiak gobernatu zituen batera Eritrea eta Etiopia. Gerra bukatutakoan, Nazio Batuen Erakundeak deskolonizazio prozesua martxan jarri eta erabaki zuen Eritreak Etiopia barruko estatu federatu bat izan behar zuela. Haile Selassie errege etiopiarrak ordea (rastafari jendeak jainkotzat hartu zuen enperadore mitiko hark) federazioa desegin eta Eritrea Etiopiako probintzia soila bihurtu zuen.

1960an gertatu zen anexioa. Urte berean hasi zuten Eritreako jendeek 30 urtez luzatuko zen askapen gerra. 1991n bukatu zen: eritrearrek -etiopiar matxinoek lagunduta- Etiopiako armada mendean hartu zuten. Garaipenaren tamaina adierazteko, hona bi zifra: 4,5 milioi biztanleko herria da Eritrea, eta Etiopiak 73 milioi ditu.


Opilik ez eta beruna soberan

Edward Denisonek bere artikuluan aipatzen duen gerra ordea 1998-2000an gertatu zen. 100.000 jende hil zituen gerra honek eta beste ehunka milaren ihesa eragin. Gerra hori ez zen jokatu, Afrikan ikusi ditugun beste gerra asko bezala, matxete eta AK-47 fusilez. Hemengo gerran artileria eta tankeak erabili ziren. Aditu batzuek azpimarratzen dute Lehen Mundu Gerra gogorarazten zuela, trintxeretako borroka eta guzti. Hein handi batean «posizio gerra» izan baitzen 1998-2000koa. 1993ko independentzia itunak argitu ez zuen posizio baten ingurukoa.

Kolonialismoa jasan duten herrialdeei sarri gertatu zaie independentzia lortzerakoan mapa baten gainean norbaitek erabakitako muga artifizial berri batzuekin topo egitea. Etiopia eta Eritrearen arteko banaketa egiterakoan, 1993an, alderantzizkoa egin zuten potentzia handiek: «bakeagatik» mugak marraztu gabe utzi zituzten... eta hala segitzen dute liskarrean, hainbeste urte pasa eta gero.

Mapari begiratu hutsarekin ohartzen da bat Etiopiak baduela Eritrearekin liskarrean aritzeko motibo garbia: itsasorako bidea libre nahi luke eta ezin du. Baina 1993tik gaurdaino liskarrean daukaten eskualdea, Badme, barrukaldean dago, eremu idor bat da.

Paraje haietaz deus ez dakigunok ezingo dugu erabaki arrazoia nork daukan; alegia, Badme batena baino gehiago bestearena izateko zein arrazoi dagoen. Baina bai axola zaigu jakitea herrixka batzuen gorabeheragatik gerra piztu daitekeela edozein unetan, Edward Denisonek abisatzen digunez. Urteek lasatu beharrean gogorragotu duten korapiloa bihurtu da-eta bi gobernuentzako. Nazio Batuen Erakundeak erabaki zuen Badme Eritrearena dela eta etiopiarrek alde egin behar zutela handik. Baina hauek ez dira joan.

Etiopiak eta bere presidente Meles Zenawi-k diplomaziaren hariak mugitu dituzte, Tony Blair alde edukitzea baliatu eta Bob Geldof kantariak iazko «Live Africa» makro-festibaletan egindako keinuei zukua atera diete. Eritrea aldiz nazioartean arras isolaturik dago.

Giza eskubideen aldeko erakundeek bi gobernuak salatu dituzte, bai Addis Abebakoa eta bai Asmarakoa, prentsaren eta oposizioko alderdien kontrako zanpaketa erabiltzeagatik. Erakunde horiei sinestekotan, Eritreako agintariak -gerrilla antikolonialista ezkertiarren oinordekoak direnak- urrunago joan dira errepresio beltzean.

Eritreak bere 4,5 milioi biztanleen ia hamarretik bat 800 kilometroko muga defenditzeko lanetan dauka. Aurrez aurre 73 milioi biztanleko etsaia edukitzea bada kezkatzeko modukoa. Gerra esfortzu horrek herrialdea txirotasunik latzenera kondenatzen du, eta gazte asko bertatik ihesi doaz. Hori gutxi bailitzan, giza eskubideen urraketagatik mendebaldeko potentzia handiek ez diote Eritreari dirulaguntzarik ematen.

Bere muga arazoan, Badme eskualdearen jabegoan, NBEk arrazoi eman zielako eta arrazoi hori gauzatzen ez delako, urduritasuna ari da nagusitzen Asmarako buruzagien artean. NBEk bakegintzarako Etiopia eta Eritrea artean ipinita dauzkan 3.300 soldaduetatik asko kanporatu egin ditu Eritreak duela bi hilabete, abenduaren 7an: AEB, Europa, Errusia eta Kanadakoak. Lehenago, urrian, NBEren helikopteroei debekatu zien Eritrea gainetik ibiltzea.

Urduritasun honek ere bazuen motiboa. Nazio Batuek Badme eskualdearen jabegoa Eritrearena zela ebatzi zuten arren, ordainetan, Hagako auzitegiak erabaki du 1998an Eritreak ez zuela eskubiderik Badmen indarrez sartzeko. Eta Etiopiak ehunka milioi dolarretako kalte-ordainak eskatu ditu.

«Afrikako basamortuko zoko bateko kontuak dira» pentsa dezake batek. Baina bien artean 80 milioi jende biltzen dituzten bi herrialde berriro gerran sartzen badira, seguru egon haien berri izango dugula. Orduan jabetuko gara su berria non eta lehendik kiskaltzen ari den Sudanen aldamenean piztu dela. Europarrontzako eguneroko ogia den petrolioak derrigor zeharkatu behar duen Itsaso Gorriaren hondartzetan.


www.argia.eus/nethurbil helbidean, gai honi buruzko informazio gehiago eta Interneteko loturak.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
Akabatzearen negozioa argitara

Hiltegietako irudiak publiko egiteak kaltea eragiten dietela jakitun, animaliak hiltzea negozio bilakatu duten arduradunek hermetismo handia ezarri dute hiltegien inguruan.


2018-10-21
Otegi eta Zapatero Txillarren elkartu dira, jendeari horrelako bilerak inporta zitzaizkionean bezala

Arnaldo Otegik eta Jose Luis Rodriguez Zapaterok ezkutuko bilera egin zuten irailean Elgoibarko Txillarre baserrian. Bileraren xedea “elkar ezagutzea” zela esan duten arren, ezker abertzaleko iturriek Beranduegiri esplikatu diotenez, bi politikariek beren buruari egindako omenaldia ere izan da.


2018-10-21
Legioko ahuntzak idatzi du Casadoren diskurtsoa

Oso gutxitan erabiltzen dutela-eta, Espainiako Legioak erabaki du bere desfileetan parte hartu ohi duen ahuntza, Cientocincuentaycinco, birziklatzea.


2018-10-21 | Adur Larrea
Ez hanka ez buru
Behingoz edo garaia da

"Mitxoletak nahi ditugu", pestizida guztiak orain debekatzeko aldarria

Urriaren 5ean milaka pertsona bildu dira Frantziako Estatuko hirurehun hiri eta herri baino gehiagotako udaletxeen aurrean, "Nous voulons des coquelicots" (Mitxoletak nahi ditugu) deialdiarekin bat egiteko. Bi urte iraungo duen kanpainaren antolatzaileek ez dute huskeria eskatzen: pestizida kimiko guztiak debekatzea eta oraintxe bertan. Bioaniztasunaren hondamendiari eta gizakien pozoiketari behingoz erremedioa jartzea aldarrikatuko dute hileroko lehen ostiraletan.


2018-10-21 | Amaia Lekunberri
Ruben Collio aktibista maputxea
"Macarena lurraren defentsan borroka egiteagatik hil duten lehenengo emakume maputxea da"

Ruben Collio maputxeak (Santiago, Txile, 1976) itsasoa zeharkatu du Macarena Valdés ekintzailearen hilketaz jakinarazi eta nazioartean babesa lortzeko, salatzen duenez Txileko Estatuaren baitan maputxeentzat justiziarik ez baitago. 32 urte zituela hil zuten Valdés Tranguileko bere etxean, beraien bizilekuan zentral elektrikoa eraiki duen RP Global enpresa transnazional austriarraren auto batetik mehatxatuak izan eta egun batera. Macarenaren bikotekidea zen Ruben Collio, eta... [+]


Nerea Arriola. Txantxarik ez umorearekin
"Umorearen izenean ez dira gauzak banalizatu behar"

Sarritan gertatu zaio Nerea Arriolari; azkena, uda honetan bertan: ezezagunak hurbildu zaizkio, zaleak, bera zelakoan Idoia Txoperena, Supertxope, euskal youtuber sonatua. Hura, baina, kanpaina politiko baterako propio pentsaturiko pertsonaia zen [Hiru Damatxo ideia faktoriak egin zuen kanpaina, Sortu alderdiarentzat]. Arriola, berriz, Supertxope gorpuztu zuen aktorea dugu. Eta erizaina. Eta bakarrizketa-egilea. Eta…


2018-10-21
Nerea Arriola Urberuaga (1988, Donostia)

Erizaina da lanbidez, baina antzerkian ibili da betidanik, Zurriolako Ikastolako antzerki-taldean. Berak eman die gorputza eta ahotsa Supertxope euskal youtuberrari eta Info7 irratiko Dolores Mujika Dolox pertsonaiari. Duela bi urte egin zuen lehen bakarrizketa, eta besteak beste, zeregin horretan dabil orain han eta hemen. Aurten bukatu du antzerki-prestakuntza, Donostiako Arte Eszenikoen Tailerrean (TAE).


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude