Mutrikuko zazpi hondartzak: Kala ezezagunen bila

  • Irailean aukera pribilegiatua dugu bertako hondartzak gozatzeko: eguraldiakoraindik eutsi egiten dio, ia bakarrik egongo gara ilunabarrean, eta itsasoa eta berarekin itsasertza, garai honetan izaten dira basatien, marea biziak medio. Menorcako kalak adina ezagun ez direnak deskubrituko ditugu hemen bertan, Mutrikun.
Lierni Arrieta
2004ko irailaren 12a
Mutriku Gipuzkoako herria da. Bizkaia eta Gipuzkoa mugatzen ditu Mutrikuk: Ondarroa, Berriatua eta Markina-Xemein ditu herri-lagun Bizkaiko aldetik eta Deba eta Mendaro Gipuzkoakotik. Mutrikuko kaskoak badirudi, itsasotik ihesi lurraren erraietara ezin sartu eta, nola edo hala maldan zintzilik egina dagoela. Erdi Aroan harresia egin zenetik, eliza, komentu, jauregi eta etxeak bata bestearen gainean kale estuetan pilatu dira.

Itsasoari begira beti, marinel eta arrantzale herria dugu. Itsasgizon, bidaiari eta zientzialari aparten sorleku izan da. Horietako bi dira Antonio Gaztañeta Iturribalzaga eta Cosme Damian Churruca Elorza. Baina gizon prestu hauek mantentzen arrantzatik bizi izan dira bertakoak mendeetan zehar. Atuna eta bisigua arrantzatu eta gatzatzen zituzten baina, tamalez, ez dago bizibide horrekin jarraitzeko asmorik.

Burumenditik, haitzez haitz

Mutrikun 7 hondartza daudela esaten da. Benetan 7 diren jakin nahian, hauek kontatuz herriko portutik hasiko dugu ibilbidea. Portua herriaren euskarri izan da eta azken urteetan ere sortu du iskanbilarik. «Portu berria Bai», «Portu berria Ez», ibili dira azken urteetan eta ez dela egingo dirudien arren, bertara iristeko errepide berria egina dago. Errepide honetan biltzen diren urak kanalizatu eta hondartzako itsas labarrean askatzen dira bertako arroka bigunak desegonkortuz. Portuan, horma bat itsatsiz eraikitako piszina dago eta bertakoek lehenengo hondartza deitzen diote honi. Ondoren, portuaren atzealdean hondartza txiki bat dago, bigarrena. Bidean atzera egin eta malda koskor bat igoz hirugarrena, hondartzarik zabalena, Burumendikoa. Hondartza honetatik eskuinera arroketan aurrera jarraitu eta hondarra pilatzen den guneak kontatuz zazpigarrenera, edo hamaikagarrenera, iritsiko ote gara? Burumendiko hondartzan itsas behera dagoenean hasiko dugu arroketan egingo dugun zatia.

Putzu-zuloetako bizilagunak

Arrokatan, urradura-plataforma zeharkatuko dugu. Olatuek itsasertzeko arroka biguna higatu eta eratzen den arrokazko zabaldiari deitzen zaio urradura-plataforma. Adi! Hemen itsasgorak harrapatu eta irtenbiderik gabe geratu gaitezke! Mareen taula eta ordulariarekin joatea komeni da. Behin mareak berarekin batera jaisten dituenean olatu, zurrunbilo eta korronteak, arroka geruzatuan aurrera egingo dugu. Kontu izan arroketan itsatsirik agertzen diren alga berde horiekin, oinetako egokiekin joan behar da bertara eta ahal bada lehorretik egin bide gehiena. Baina ibiliak erakusten du egokien. Arroka erosoenetik joan arren, ez utzi bidean ikusi gabe alga eta knidario eta molusku eta krustazeo eta arrainez beteriko putzuak. Ekinodermoen artean, itsas izar, itsas triku eta ofiurak bizi dira hemen eta moluskuak ere ugari dira; karrakela edo mangolinoak, mila koloretako nudibrankio edo itsasoko bareak, muskuilu eta lapak. Artropodoak ere badira, lapa-zorriak eta karramarro beltzak ugarien. Porifero, tunikatu eta arrain txikiak ere bai. Putzu hauek oso emankorrak dira eta elikagai ugari pilatu arren, tenperatura eta gatz kontzentrazioa asko aldatzen denez, bizi baldintza gogorrak dituzte bertakoek. Elika kateak ere ez dira oso luzeak eta ekoizletik azken harrapakarira maila gutxi izaten dira.

Saturrarango hondartza

Hiru-lau kilometro egin eta pasatutako hondartzen kontua galduta, Saturrarango hondartzan salbu gaude. Ez gaitu itsasoak irentsiko eta mendiz mendi itzuli gaitezke. Itsasotik urrundu aurretik, bertako landareei erreparatuko diegu. Margazko arroka bigunak ez die landareei lur egonkorrik eskaintzen eta nola edo hala ur zipriztinen gatzak eta eguzki gogorrak jasaten dituzten landareren bat edo beste topatuko dugu. Itsas mihilua Crithmun maritimun edo itsas plantaina Plantago maritima, mandaperrexila Daucus carota edo Asplenium maritimun. Lurra egonkortzen doan heinean gure kostaldeko endemismoa topatu dezakegu ûArmeria euskaiensisû, azkenik txilar, ote eta otaberatan murgiltzeko.

Itzuli, mendiz

Saturrarango hondartzatik atera eta errepide nagusira iristean, eskuinean marra zuri-gorriz markaturik agertzen den GR121arekin bat egingo dugu. Ez da galbiderik bidea zuzen adierazita dago eta. Artadirik ez dugu topatuko, bai ordea artadiaren aztarnak, edozein zuhaitzetan gora egiten duten endalaharra (Smilax aspera) eta otxar basatia (Rubia peregrina) igokariak eta baita artadiko zuhaitzak diren txorbeltza Rhamnus alaternus, gurbitza Arbutus unedo eta, nola ez, artea, Quercus ilex ere. Mutrikura bidean belardi eta soroak igaroko ditugu, baita bi kanpin ere. Itsasoari begira itzuliko gara.

Kanpin ugari dago Mutrikun eta egun batzuk igarotzeko paraje ederrak dira. Ibilbide gehiago ere bada inguruan, Olatzeko bailara eta Arnoko Artadia, besteak beste, ezagutu beharreko guneak dira.

Historia geologikoa arrokatan marraztua
Gurasoengandik desberdintzeko joera dute bizidunek. Zorrotza da, ordea, ingurunea eta ondo egokituriko bizi ereduek soilik iraungo dute. Aldakorra da, gainera, ingurunea eta gaur arrakastatsu den ereduak ez du zertan biharko balioa bermatzen. Hala sortu da eboluzioak ekarri digun dibertsitate ikaragarria. Hala bada, bizitzaren historian bizi eredu ugari utzi dira atzera, batzuk eredu eskasak zirelako, besteak halabeharrak iraungi zituelako. Fosilak bizidunek arroka sedimentarioetan utzi dituzten arrastoak dira. Aztarnak, gorotza, polen aleak, oskolak, hezurdurak edo osotasunean mineralizatu diren bizidunak dira. Ohikoena bizidunak hil ostean usteltzea da baina egoera berezietan materia organiko hori material mineral bihurtzen da edo arrokak eratzeko garaian molde lana egiten dute beraien arrastoa utziz. Garai bateko bizidunen berri emateaz gain, arrokek eraturiko ingurunea ere deskribatzen digute.

Horrelako fosil ugari dago olatuek higaturiko urradura-plataforma honetan. Gutxienez duela 63 milioi urte, Kretazean eraturiko kolore griseko marga eta kareharri hauek itsaspean sedimentatu ziren. Hala diote bertako Amonite fosil ugariek. Amoniteak garai batean itsasoan bizi ziren zefalopodoak dira. Olagarro eta txibien antzera, buruan zituzten hankak baina, hauek ez bezala, oskolean sarturik nabigatzen zuten. Ugari dira beraien oskolen fosilak, garai bateko arrokatan. Baina zoriak edo eraginda ez du gaur arte iraun. Tertziario Aroan ûduela 10-20 milioi urteû eraturiko harrietan ere ez da agertzen. Garai hartako landareen hosto eta enborren fosilak ere badira inguruan. Garai hartan pinu eta izeien taldeko Gimnospermoak ziren jaun eta jabe lurrean eta hostozabalak edo angiospermak sortu berri ziren. Urak ekarriko zituen honaino landare zati hauek eta hemen iraun dute milioika eta milioika urtetan zehar, lurreko indarrek okertu eta tolestu ondoren.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude