Jose Ramon Urrutia: «EAEn Espainia eta Italiako errenten gainetik gaude»


2021eko uztailaren 12an

EAk orain gutxi burututako subiranotasunaren aldeko konferentzian EAEko egoera ekonomikoari buruzko azterketa azaldu zenuen. Mikel Buesak, ekonomiako katedratikoak, Ibarretxeren planak ekar ditzakeen kostu ekonomikoak zalantzan ipini eta kritikatu ditu. Zuk txosten moduko bat landu duzu. Azaldu iezaguzu apur bat zure jarduera, arren.
Nire txostenean duela 25 urteko EAEko egoera azaldu dut, horretarako zazpi alor aztertu ditudalarik. Orduko BPG (Barne-Produktu Gordina), familiaren errenta, inbertsioak, norbanakoaren errenta Europan mailan, eta industriaren eta enpresaren egoera aztertu ditut. Konferentzian unibertsitatearen orduko errealitatea azaldu nuen. Espainiako Estatuan garatzen hasi zen trantsizio politikoaz gizarteak zuen ideia ere aipatu nuen. Autonomiak ekar zezakeen autogobernuaz EAEko herritarrek espero zutena ere aditzera ematen saiatu nintzen, halaber.

Zein zen orduko egoera ekonomikoa?
1975tik 1980ra 168.800 lanpostu galdu ziren EAEn, langabezi tasa %21ekoa zen. 200.000 langabetu zeuden, hauetako %23 Bizkaian zirelarik. Norbanakoaren errenta ez zen Europakoaren %84ra iristen. BPG delakoa %1 jaisten zen urtetik urtera. Inbertsio publikoari zegokion defizit estrukturala ikaragarria zen, 0,7 bilioi pezetara iritsi zen. Ingurugiroa erabat suntsitua zegoen eta industria aurri-egoeran. Adibidez, Bilboko errekaren moilak eta enpresak lur jota zeuden. Untzigintza eta altzairugintzaren sektoreak gainbehera etorri ziren, Euskalduna, kasu. Oro har, herritarrek osasun eta irakaskuntzaren zerbitzu duina jaso ahal izateko zeuden gabeziak handiak ziren. Orduko enpresen ekonomian banku handiek jokatu zuten rola kritikatu dut, halaber.

Zer azpimarratuko zenuke garai hartaz?
Garai hartako egoera sozioekonomikoa eta egoera politikoa hain larria izan arren, akordio batera iritsi izana azpimarratuko nuke. Hau da, Gernikako Estatutua ituntzea lorpen bat izan zen.

Gaur egunera etorrita, nola dago egoera ekonomikoa eta politikoa?
Egungo egoeraren balorazio bat egiteko, ordutik hona egindako bidea gogoratuko nuke. Estatutuaren garapena trabatzeko ahaleginak itzelak izan dira. ETAren biolentziak Estatutuari emandako astinaldiak izugarriak izan dira. 1980tik 1985ra bitartean, ETAk astero hiltzen zuen. Enpresariei egiten zien jazarpena ikaragarria zen eta Madril eta Gasteizko gobernuen arteko liskarrak ere itzelak ziren. Bestaldetik, Estatuak LOAPA legea sortu zuen autonomiaren garapena oztopatzeko. Estatuak ez du inoiz Estatutua garatzeko asmorik izan. Hona oztopoen zerrenda: gizarte-segurantza, enplegua, banku eta enpresen arteko I+Grako (Ikerketa eta Garapena) inbertsioei jarritako trabak. Justizia alorrean, espetxearen kudeaketa transferitu gabea. Alor honetan ez dira oinarrizko legeak garatu. Kontzertu Ekonomikoaren defizita begi-bistakoa da. Madrilek ez du Kupoa aplikatzeko adostasunik nahi. Espainiako gobernuek ez dituzte eskuduntza hauen betebeharrezkoa beren gain hartu, aldiz, beren gain hartu dituzten eskuduntzetan inbertsioaren %2 besterik ez ditu EAEra ekarri. Hala ere, Estatuak EAEren aurka jokatu arren, egungo egoera ekonomikoa askoz hobeagoa da ordukoa baino. Egoera politikoa konpontzea falta da, ordea.

Norbanakoaren egungo errenta hartuta, nola gaude Europarekin alderatuta?
Norbanakoaren errenta Europako Batasuneko batez bestearen gainetik dago: han batez bestekoa 100 bada, Europarekiko %104an gaude EAEn. Italia, Grezia, Portugal eta Espainiako errenta indibiduala baino hiru puntu gehiago ditugu. Trantsizio garaian Europakoarekiko %84an ginen. Aldea begi-bistakoa da, %20 irabazi dugu.

Gizarte-segurantziaren arazoa berriz, nola ikusten duzu?
Duela 20 urte arazo politikoa zen eta egun ere horrela da. Carlos Garaikoetxea lehendakaria zelarik EAEko PSE prest egon zen gizarte-segurantzaren kudeaketa Eusko Jaurlaritzaren esku uzteko. PSOEk ezetz esan zuen, ordea. Egun, berriz, Ibarretxek estatutu berri baterako aurkeztu duen testuan -53. eta 54. artikuluetan- gizarte-segurantzaren kudeaketa Eusko Jaurlaritzak eskuratzea nahi du behingoz. Eusko Jaurlaritzak enpleguaren kotizazioak jaso eta prestazioak eman beharko lituzke. Gernikako Estatutuan horrela idatzia zen eta hori bete izan balitz EAEko egungo egoera ekonomikoa are hobeagoa izango litzateke. Jakina, Madrili ez zaio hori inondik ere interesatzen.

Bilakaera demografikoa ere arazoa da. Nola daude zahartzaro eta jaiotza tasak gaur egun?
EAEn 65 urte baino gehiago dituzten 400.000 pertsona inguru daude. 2015ean 456.000 izango dira. 2025ean 512.000 eta 2050an 750.000. Pertsona horiek erretiroko prestazioak kobratu beharko dituzte. Jaiotza-tasa oso apala da, ordea, hor dago arazoa eta koska! Baina arazo hori ez da EAEkoa bakarrik. Espainia, Japon eta Alemanian arazo bera dute. Pentsioen fondo-sistemaren erreforma egiten ari da. Baina, kontuz, ez dezagun zeregin horretan ongizatezko gizartea garatzeko norabidea galdu. Egokiena hazkunde ekonomikoa bermatzea da, baina sektore sozial guztien arteko garapenaren oreka galdu gabe, noski.

Nola ikusten dituzu testuinguru honetan subiranotasunaren ideia eta Ibarretxeren plana?
Subiranotasunaren ideiari eutsi nahi badiogu Eusko Jaurlaritzak gizartearen sektore ahulenen aldeko politika bat sustatu behar du, enplegu politikak zaindu eta indartu behar ditu.
Ibarretxeren plana baikorki ikusten dut. Herri honek maila sozial eta ekonomikoak oso onuragarriak lortu ditzake. Planaren garapena oso positiboa litzateke arlo ekonomikoari nahiz sozialari begira. Madrilen horren beldur daude, ordea. Dena den, niretzat, plana subiranotasuna eta independentziaren bidean urrats bat da. Biolentziarik gabe beti ere, bide baketsuan.

Azkenik, zer iritzi duzu Mikel Buesaren txostenaz?
Bere jarrera oso murriztailea da. Nire ustez, ez du herri honen garapena bere hasieratik ezagutu eta ez du herri honen etorkizunari begira eta bere alde jarri nahi. Eta ez du nahi, beharbada, elkarbizitza baketsu bat falta delako. Agian, diot.


Azkenak
Bonba-jostailuen oroimena oraindik bizirik da Libanon

Ekialde Erdia dantzan jarri dute pertsona-bilagailuak eta walkie-talkieak lehergailu bihurtu dituzten erasoek. Israel isilik da, baina inork gutxik jartzen du zalantzan erasoen atzean hura dela. Besteak beste, iraganean aritu delako jada jolas hilgarri horietan, eta akusazio... [+]


2024-09-20 | Sustatu
Euskarabildua topaketa urriaren 17an: “Artifiziala ez den teknologia”

Aurtengo Euskarabildua topaketa teknologikoa (iAmetzak antolatzen duena urtero) urriaren 17an izango da Donostian, San Telmo Museoan. "Artifiziala ez den teknologia" jarri diote goiburu gisa, adimen artifizialaren oldarraldi garai honetan "inoiz baino... [+]


Zinemaldia. Sail Ofiziala. Irekierako filma
Apar gutxiko desioa


2024-09-20 | Gedar
Aurten ere, udako erailketa matxisten %15 egin dute poliziek edo polizia ohiek Espainiako Estatuan

Uda honetan, gutxienez hemeretzi erailketa matxista izan dira, eta horietatik gutxienez hiru kasutan, poliziak edo polizia ohiak dira hiltzaileak. Donostian, gainera, erailketa saiakera bat ere izan da ertzain baten partetik: bere bikotekidea hiltzen saiatu zen abuztuan.


2024-09-20 | George Beebe
Ez dago irismen luzeko misil nahikorik Mendebaldean Ukrainako egoera aldatzeko

(Baina Kievek Errusiari eraso egiten uzteak gerrara eraman gaitzake zuzenean).

George Beebe CIAko Errusiako analisi zuzendari ohia da eta bere artikulu hau Rafael Poch kazetariaren blogean argitaratu dute gaztelaniaz eta Brave New Europe webgunean ingelesez.


Edmundo González Venezuelako “presidente legitimo” gisa aitortu du Europako Parlamentuak

Europako Alderdi Popularrak ultrakontserbadoreekin eta eskuin muturrarekin landuriko ebazpenak aldeko 309 boto, kontrako 201 eta hamabi abstentzio jaso ditu. Ekaineko Europako hauteskundeez geroztik, lehen aldia da eskuina eta eskuin muturra baturik agertzen direla Estrasburgon.


Mozal Legearen erreforma eskatu du Nafarroako Legebiltzarrak

Foru Legebiltzarraren arabera, “oinarrizko eskubideak eta askatasunak murrizten dituen legea da, eta zigor-atal neurrigabea du, demokrazia aurreratu bati ez dagokiona”.


Internet demokratiko eta burujabe baten alde lanean

Internet hasieran askatasunaren espazio izan zen, baina gaur egun enpresa handien esku dagoen lurralde kontrolatu bihurtu da. Testuinguru honetan, teknologia burujabetza eta ongizate komuna lortzeko Internet berreskuratzeko beharra gero eta premiazkoagoa da. Egile eta aktibista... [+]


2.500 euroko isuna ezarri die Ertzaintzak sei aiaraldearri, iazko greba feminista orokorragatik

"Mozal legea" baliatuta jarri ditu poliziak isunak. Tubacexen eginiko piketegatik izan dira zigor gehienak.


2024-09-20 | Gedar
Balmasedako Glefaran enpresak etengabe gainditu ditu ezarritako kutsadura-mugak

2016tik 2023ra bitartean, Pastguren paper-fabrika izandakoa erraustegi modura erabili zuen Glefaranek, elektrizitatea ekoizteko. Zazpi urte horietan zehar, errauts-partikulen isurketa-mugak urratu zituen, eta "gizakien eta ingurugiroaren osasuna arriskuan jarri" zuen... [+]


2024-09-20 | Euskal Irratiak
Maider Mourgiart eta Paul Laborde
“Pastoralari esker Xarnegu eskualdeko herritarrak elkar lotu gira”

Azken aukera asteburu honetan 'Inexa de Gaxen' pastorala ikusteko.


2011 eta 2023 arteko epealdia
Amnistia Legea aplikatzea eskatu dezakete Kataluniako prozesuarekin lotuta zigortutako euskal herritarrek

Bizkaiko Probintzia Auzitegiak amnistia aplikatu die Kataluniako prozesu independentistarekin lotutako mobilizazio batengatik kondenatutako lau gazteri. Kataluniarekin elkartasun ekimenengatik herritar gehiago ere zigortu zituzten Euskal Herrian 2011 eta 2023 artean, bide... [+]


2024-09-19 | Nicolas Goñi
Saguzarren osasunak gure osasuna babesten du, ezusteko moduan

Ameriketako Estatu Batuen ipar ekialdean azken urteotan maila handiko fenomeno batek eragin garrantzitsua izan du osasun publikoan, eta basa animalien osasunaren garrantzia oroitarazten du. Argitaratu berri den ikerketa baten arabera, gertaera hori eta sortu dituen ondorioak... [+]


Eguneraketa berriak daude