Espekulaziotik burbuila inmobiliariora

Daniel Udalaitz
2003ko azaroaren 09a

Familia guztiek, eta batez ere langileenek eta xumeenek, badakite etxebizitzen prezioen berri, eta prezio horiek nozitu ere egiten dituzte. Ikaragarri garesti jarri dira etxebizitzak. Baina ez orain. Urteak daramatza prezioen goratze itzelak. Azken lau urteetan bertan, etxebizitzen prezioek %80ko igoera izan dute; soldatak, berriz, apenas igo dira %10 denbora bitarte horretan bertan. Zergatik egoera hau? Zein da, gaur egun, etxebizitzen egoera Euskal Herrian? Zergatik igotzen dira horrenbeste etxebizitzen prezioak? Espekulazio handia ote dago? Etxebizitza espekulatzeko erosten al da, inbertsio gisa, berriro prezio handiagoan saltzeko? Zoru falta al dago Euskal Herriko udalerrietan? Zergatik daude horrenbeste etxebizitza huts? Burbuila immobiliario batean sartzeko zorian ote gaude? Hau da, prezioen hazkundea aktiboen benetako balioen oso gainetik al dago, hainbesteraino non lur jo baitezakete? Burbuila immobiliario hori gertatuz gero, zer ondorio ekar litzake gure ekonomiarentzat, enpleguarentzat, etxe bila dabiltzanentzat, erosia dutenentzat eta hipoteka kredituak dituztenentzat, bai eta finantza-entitate eta aurrezki-entitateentzat? Galdera horiei eta horien tankerakoei erantzun nahi die gaur hona dakargun erreportajeak.

Geldialditik inbertsioen sukarrera

Eskura ditugun azken datu orokorren arabera (Udalbiltzak prestatuak eta 2002an "Euskal Herria Datuen Talaiatik" txostenean argitaratuak), 1999an Euskal Herrian 1.192.707 etxebizitza zeuden. Heren bat baino gehiago, 443.188, Bizkaian zeuden (%32,7). Zuberoa dago beste muturrean, 7.560 etxebizitza baitzituen, guztiaren %0,6. Kontuan hartzen baditugu etxebizitzen ehunekoa eta biztanleen kopurua, 2,4 pertsonako etxebizitza bat dago. Etxebizitza huts edo bigarren bizileku gisa erabilitako asko dagoenez, horiek deskontatu beharko genituzke. Horrek esan nahi du 958.424 etxebizitza daudela guztira, eta bakoitzean hiru lagun bizi direla batez beste.

1950 eta 1981 bitartean gertaturiko hazkunde demografikoak berekin ekarri zuen Euskal Herriko etxebizitzen parkea haztea. Garai hartan, populazioaren hazkundea 1.238.112 lagunekoa izan zen; hau da, ia bikoiztu egin zen 1950eko kopurua. Hortik sortu zen etxebizitzak eraikitzeko sukarra. Gipuzkoan, Bizkaian, Araban eta Nafarroa Garaian, probintzia horietan gertatu baitzen hazkunde demografiko handiena, etxebizitzen kopurua hirukoiztu egin zen hiru hamarkada horietan. 1981etik aurrera hasi zen hazkundearen erritmoa nabarmen moteltzen. Probintziaka, eta 1950-1996 denbora-tartea kontuan harturik, etxebizitzen kopuruak %333ko hazkundea izan zuen Araban. Bizkaian %296koa izan zen, Gipuzkoan %269koa eta Nafarroan %175ekoa. 1975etik 1999ra bitartean, Lapurdin hazkundea %63koa izan zen, Nafarroa Beherean %27koa eta Zuberoan %20koa.

Gauzak horrela, etxebizitza erostea egunetik egunera garestiago bilakatu da. Gai honen gainean, badira Espainiako Sustapen Ministerioaren datu ofizialak. Horrela, Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan, 2.106,97 euro balio zuen batez beste metro koadroak, 2003. urte honetako bigarren hiruhilekoan; 2002ko hiruhileko berean, berriz, 1.744,49 euro. Gehikuntza, beraz, %20,78koa izan da urte bakar batean. Nafarroan, aurtengo bigarren hiruhilekoan, metro koadroaren prezioa 1.432,23 euroan zegoen; iazko garai berean, berriz, 1.248,42 euroan. Gehikuntza, beraz, %14,72koa izan da. Euskal Herriko gainerako probintziei dagokienez, ez daukagu aurtengo datu ofizialik, ezta datu orokorrik ere. Lapurdiko udalerri batzuetako datuak bakarrik ditugu, hala nola Baionakoak (2001ean, metro koadroak 1.908 euro balio zuen), Angelukoak (2.216 euro) edo Ziburukoak (3.035 euro).

Gorago aipatu dugun Udalbiltzaren txostenak jasotzen duenez, ez da inolako ikerketarik egin prezioek Euskal Herri osoan izan duten progresioaz, baina datu batzuek balio dute tankera hartzeko. Esate baterako, 1994 eta 2000 bitartean, etxebizitza erabiliaren prezioa %80 gehitu zen Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan. Eta lehen eskuko etxebizitzak %33 garestitu ziren; soldatak, ordea, %25 besterik ez. Txostenik berrienak, EAEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluak aurtengo urrian bertan argitaratutakoak, merkatu immobiliarioan gorakada itzel hori ekarri duten faktoreak aztertu ditu. Hango datuen arabera (EAEri buruzkoak bakarrik), eraikuntzako materialen eta langileen eskulanaren prezioa %20 garestitu zen azken urteetan. Baina zorua, urbanizazioa, mozkinen marjina, gastu finantzarioak eta komertzializazioa %138raino goratu ziren. Azkenean, batez besteko hazkundea %80ra iritsi zen. Portzentaje hori "ezin jasanezkotzat" jo du Rafael Puntonet EAEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluko presidenteak.

Etxebizitza hutsak Euskal Herrian

Euskal Herrian, osorik hartuta 2.903.163 bizilagun eta 1.192.707 etxebizitza daude guztira. 1999. urtean 234.283 etxebizitza huts zeuden guztira; hau da, Euskal Herriko etxebizitzen parkearen %19,6. Horrela ondorioztatzen da gorago ere aipatutako "Euskal Herria Datuen Talaiatik" txostenetik. Horiek dira dauden datu bakarrak eta, ikusten dugunez, oso mugatuak, 2003. urtean baikaude eta oraindik ez baitaukagu datu estatistiko eguneraturik eskura.

EAEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren datu jadanik ofizialek, orain gutxi argitaratuek, datu bat ematen digute, EAEko hiru probintzietan etxebizitza hutsen kopuru handia dela, alegia. Araban, Bizkaian eta Gipuzkoan bertan, etxebizitza hutsen kopurua 86.285ekoa da, parke osoaren ia %10, eta horien %10 hamar udalerritan daude. Euskal Herria goreneko postuetan dago etxebizitza hutsen rankingean, %19,6arekin; Europako Batasunean, berriz, etxebizitza hutsen batez bestekoa %14 da. Espainiako Estatua da ranking horretako buru, %31rekin. Frantzian, berriz, etxebizitzen %18 dago hutsik. Euskal Herriaren kasuan, Nafarroa da indizerik altuena duen probintzia (%26,7), eta behereneko muturrean Bizkaia dago, %16,1ekin. Oro har, Euskal Herriko etxebizitza hutsen portzentajerik handiena garrantzi turistiko handiko herrietan kokatzen da, edo nukleo ekonomikoetatik urrun dauden herrietan. Alde horretatik, hiriburu guztiek, Donibane Garazik izan ezik, Euskal Herriko batez bestekoa baino indize txikiagoa dute.

Egoera horren aurrean, nabarmentzekoa da azken bosturtekoan EAEn eskainitako etxebizitza berrien urteko batez bestekoa -ez daukagu gainerako probintzietako daturik- 13.000 ingurukoa dela. Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren arabera, ordea, erosi beharrekoen kopurua, azken urte honetan, 86.000 etxebizitzakoa da.

Liderrak jabetzako erregimenean
Jabetzako etxebizitzen atalean, Euskal Herria, Espainiako Estatuaren atzetik, Europako Batasunaren buruan dago. Errentan bizi direnak %12,7 bakarrik dira, beste estatu batzuekin alderatuta, oso gutxi (Alemanian %62 eta Herbehereetan %52). Nabarmentzekoa da, halaber, oso urria dela errenta sozial edo publikoko eskaintza, jabetza pribatukoak baitira errentan dauden etxebizitza gehienak. Herbehereetan, etxebizitzen parke osoaren %35 jabetza publikokoak dira. Euskal Herrian, erregimen horrek Lapurdin, Nafarroa Beherean eta Zuberoan du inplantaziorik handiena. Gainera, alokairuen erdiak baino gehiago publikoak dira, eta gainerakoen parte handi bat irabazi asmorik gabeko entitate pribatuen eskuetan daude eta diru laguntzak jasotzen dituzte administrazioetatik.

Zergatik igotzen dira etxebizitzen prezioak?
Mundu guztia jabetzen da etxebizitzen prezioak sobera balioztatuak daudela, egunetik egunera gehiago garestitzen direla eta inork ez diola galgarik jartzen burbuila horri. 1995. urtetik 2002ra bitartean, etxebizitzen prezioa %80 garestitu da, EAEko Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren datu ofizialen arabera. Langile baten soldata normala, berriz, etxebizitza libre baten batez besteko prezioaren %9,3 besterik ez da igo, 2002ko datuen arabera, baina urte bat lehenago %14ra iristen zen. Horren arrazoia da 1995etik 2002ra bitartean etxebizitzen prezioa %80 gehitu dela. Azken urtean bertan, etxebizitzen azalera erabilgarria %7,2 gehitu zen, soldaten gehikuntza baino ia bi halako.

Bien bitartean, eraikitzen den guztia saltzen da. Azken hamarkadan, BBVAren datuen arabera, Espainiako Estatuko merkatua urtean batez beste 800.000 etxebizitza inguruko salmenta bolumenera iritsi da. Horrek esan nahi du transakzioek iaz bikoiztu egin zutela hamar urte lehenago zenbatetsitako kopurua. Eta, operazio kopuru hori gorabehera, populazioaren parte handi bat, batez ere gazteena, merkatutik kanpo geratu da. Encuentro fundazioak dioenez, Espainiako Estatuko familien %60,7k ezin du etxebizitza bat erosi, ezta laneko diru sarreren erdia horretarako erabilita ere. Zergatik igotzen dira prezioak horrenbeste?

Eskaintzaren eta eskariaren arteko harreman logikoaz gain, faktore bat baino gehiagok dute eragina prezioen igoera neurrigabeko horretan, adituek diotenez. Krisialdiko azken hamar urteetan eskaria gelditua bazegoen ere, geroztik oso handia izan da, eta garrantzi handia hartu du bigarren bizilekuak, batez ere kostaldean, bai Espainiako Estatuko herritarrentzat, bai atzerritarrentzat, inbertitzeko animatuagoak baitabiltza euroa ezarri zenetik. Horrela, bigarren bizilekuaren eskari ofizialaren parte handi batek, dudarik gabe, diru beltzaren babesleku gisa balio izan du... bereziki euroa sartu baino lehentxeagoko garaietan. Norabide horretan bertan, inbertitzaileek, Burtsaren gainbehera ikusita, beren diruak, zuriak zein beltzak, ondasun higiezinak erostera bideratu dituzte, horiekin espekulatzen jarraitzeko. Adituek orobat diote etxebizitzen prezioen goranzko espiral horren beste faktore erabakigarri bat izan dela, eta dela, etxebizitza babestuen eskaintzarik eza eta alokairuko etxebizitzen parkerik ez izatea, erostearen alternatiba gisa.

Zer egin prezio horiek beheratzeko? EAEren kasuan, Ekonomia eta Gizarte Kontseiluaren ikerketak adierazten du azterketa sakona beharko litzatekeela, jakiteko ea Euskal Herriko udalerrietan eraikitzeko zorua eskas izatea ote den prezioen igoera itzel horren jatorria. Horrela balitz, Puntonetek dio berrikusi egin beharko litzatekeela udalen finantzazioa, eta kontu horretan "Gobernuak eta foru aldundiek zer esan handia dutela". Txosten horrek berak alokairuko merkatuaren eskaintza gehitzea defendatzen du, batik bat alokairuko etxebizitza publikoen bitartez. Fiskalitatearen eta toki erakundeen finantzazioaren erreformak ere giltzarri dira etxebizitzen prezioak jaisteko.

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2018-10-23 | ARGIA
Iruņeko sutean zauritutako emakumea hil da, pairatutako indarkeria matxistaren ondorioz

Orain astebete izandako sutean zauritu zen emakumea eta ordutik Zaragozako (Aragoi) Miguel Servet ospitalean egon da, asteartean hil den arte. Gizona atzo espetxeratu zuten behin-behinean.


2018-10-23 | ARGIA
Euskal presoen abokatuek PPren 2014ko amarru legala Europak ontzat ematea kritikatu dute

Iker Urbina eta Haizea Ziluaga abokatuek harrituta jaso dute Europako Giza Eskubideen Auzitegiaren epaia, besteak beste, Espainiako instantzia judizialetan ere iritzi desberdinak zeudelako.


2018-10-23 | Axier Lopez
Barakaldoko Udalak auzoetako jaientzat bideratzen duen diruaren bikoitza emango dio MTV multinazionalari

Azaroaren 4an Barakaldoko BECen ospatuko duten Europe Music Awards (EMA) ekitaldirako Barakaldoko Udalak 220.000 euroko diru-laguntza eman dio AEBetako MTV kateari.


2018-10-23 | Usurbilgo Noaua
GuraSOS: "Zubietan eraikitzen ari diren erraustegiak %110etik gorako gaindimentsioa du"

Berriki Espainiako Kontu Auzitegiak garai batean Zubietan eraiki nahi zen erraustegia gaindimentsionatua zegoela aitortu zuen. Egun eraikitzen ari direna ere hala dago. Zubietan eraikitzen ari diren erraustegiak %110etik gorako gaindimentsionamendua du. Hala adierazi du GuraSOSek astearte goiz honetan Donostian egin duen agerraldi bidez. Hitzartu prozesuaren baitan adituekin osaturiko mahai teknikoa Gipuzkoako Hiri Hondakinen Planaren erredakzio betean da.


2018-10-23 | ARGIA
Aurtengo egitaraua eta kartela aurkeztu ditu Durangoko Azokak, aniztasuna aldarrikatuz

“DA! asko dira” leloa aukeratu du Durangoko Azokak 53. edizio honetarako. Abenduko zitaren aniztasuna aldarrikatu nahi du Azokak eslogan horrekin. Txakur Gorria kolektiboak egin du aurtengo afixa, Landako gunean egon diren standen planoan oinarrituta.


2018-10-23 | Iņigo Igartua
Frantzian beteriko zigorrak Espainiak ez zenbatzea ontzat jo du Estrasburgok

Epaimahaiko erabakiak, Frantzian beteriko zigorrak kontuan hartu behar ez direla zehaztu du, eta ondorioz, epaiaren zain zeuden hogei bat euskal presoren espetxetik irtetzeko epeak luzatuko dira.


Egunean 84.500 euro irabazten dituzte Airbnb-rekin Bartzelonan hamar etxe-jabek

Xavier Triasen agintaldian etorri ziren turismo-legearen inguruko zenbait aldaketa. Nahikoa zen 230€ko lizentzia ordaintzea pisua etxebizitza-turistiko bilakatzeko. Behin lizentzia ordainduta, betirako zen; ez zuen iraungitze-datarik.


2018-10-23 | Estitxu Eizagirre
Maialen Lujanbiok jantzi du bigarrenez Zapia Zaldibian

Urriaren 19an jokatu zen Udazkeneko II. Zapi Janztea. Lehen bi edizio hauetan, beraz, Lujanbio da zapiduna. Sariketa honen ezaugarriak dira, sari nagusia zapia izateaz gain, zapia jantzi duenak hurrengo urtean ere kantatzen duela, eta entzuleen bozkek erabakitzen dutela nork merezi izan duen zapia.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude