"Euskal irudia munduan terrorismo diskurtsoaren baitan birziklatzen da"

Miel Anjel Elustondo
1995eko uztailaren 30a
Joseba Zulaikak euskal biolentziari buruzko liburua argitaratu du.

Reno-Nevada Unibertsitateko Euskal Mintegian da lanean Joseba Zulaika. Duela lauzpabost urtez gero da han antropologo itziartarra. Gogotik ari da bertan eta laneko giro handian. Terrorismoaren inguruan eraiki ohi den diskurtsoaren gaineko azterketa burutu berri du William Douglass mintegiko koordinatzailearekin eta aurki emango dute argitara. EEBBetan banaketa handia duen Routledge argitaletxeak agindu die. Terrorismoaren diskurtsoa izan dugu abiapuntu eta Euskal Herria helmuga.

Terrorismoari buruzko lana idatzi duzu William Douglassekin eta Routledge argitaletxeak kaleratuko dizue. Nondik nora jardun duzue?


Euskaldunon irudia munduan zehar terrorismo-diskurtsoaren baitan birziklatzen da eta, beraz, diskurtso hori aztertzea interesatzen zaigu. Biolentzia erreala da gauza bat, eta biolentzia horren inguruan sortu den terrorismo-diskurtso berezia, beste bat. Hemengo unibertsitateetan, adibidez, industria bihurtu da delako terrorismoaren azterketa.

Gure lanean diskurtso honen apoteosia salatzen dugu; alegia, zer nolako errealitatea `gauzatzen' den zenbait gertakizun terrorismo balira bezala idazten direnean. Terrorismo-diskurtsoak biolentzia fenomenoak tabu bihurtzen ditu, ukiezinezko. Irtenbideak aurkitzen lagundu beharrean, oztopo bihur daiteke diskurtsoa bera.

Diskurtso bat bera da munduan zehar? Bat mundu osoko?

Horren adibiderik onena orain hamar urte Euskal Herriko indarkeriaz osatu zen nazioarteko adituen batzorde hura izan zen. Sistema globalaren baitan bizi gara gero eta gehiago, eta terrorismoaren diskurtsoa ere globalizazio horren aurpegi bat da. Estatu Batuetan nahiz Europan, aditu berak ditugu. Londresko hotel batetik euskal biolentzia nola konpondu erabaki zuten antiterrorismo gaietan aditu haiek, Europako beste gobernuetan ere kontseilari izan ziren; Reaganen Estatu Departamenduko buru zen Haig jeneralaren aditu bera zegoen Gasteizko Komisioan: Horchem, alegia. Terrorismo-diskurtsoaren literatura oinarrizkoa EEBBetan sortzen da, batipat; ondoren, nazioartera esportatzen da.

Zerk abiarazi zintuen terrorismoaren gainean azterketa egitera?

Nire tesia Itziarko biolentziari buruz izan zen. Liburua argitaratu aurretik terrorismo gaietan adituek beren txostena atera zuten. Haien lana eta nirea `errealitate' berari buruz omen zen eta, hala ere, hain desberdinak ziren guk ispilatzen genituen gizarteak! Bazirudien idazkerak berak errealitate desberdinak sortu zituela. Orduan hasi nintzen terrorismoaren literatura aztertzen. Gero, Douglass lankideari kolaborazioa eskatu nion eta batera aritu gara azken urte hauetan.

Gaur egun, delako terrorismoari buruz ematen diren hainbat argumentu, orain laurogei urte erlijioari, magiari edo totemismoari buruz ematen ziren haien antzekoak dira. Galdera zuzen erantzuteko: euskaldunez ematen den nazioarteko albiste nagusia terrorismoa da. Zer nolako ispilutan erreflejatuta gauden jakin beharra daukagu.

Zein da zuen lanak dakarren tesia?

Ipar Amerikako kasua aztertzen dugu batipat. Hemen, errepresentazio kolektibo bezala funtzionatu duela esaten dugu. Diskurtsoak berak errealitatea sortzeko duen indarra azpimarratzen dugu. Adibide bat: 1980-85 urteetan, Reaganen kanpo politikan terrorismoa gai nagusia zenean, eta Amerikar publikoaren %80k terrorismoa zela arriskurik handiena ziotenean, bost urte horietan hamazpi hildako izan ziren EEBBetan terrorismoaren ondorioz. Aldiz, hartu kontuan hemengo biolentzia erreala, urtero hogeita hamabost mila hilketa `arrunt' sortzen dituena; unibertsitate aurreko gaztetxoen artean %10 inguruk norbait tirokatu du edo tirokatua izan da pasa den urtean. Terrorismoa mamu bezala erabili izan da. Bertako biolentzia errealaren kopuru izugarria `normaltzat' jotzeko, kanpotarren biolentzia irudikatu hori, erabat `anormaltzat' jo behar! Komunikabideei oso ondo etorri zaie ikus-entzulego kopurua handitzeko.

Errealitate bihurtu den diskurtso teorikoa aztertzen jardun duzue eta Atlantako Carter Center-en izan zara Jonan Fernandez Elkarri-ko buruarekin. Nola urratu duzu bide hori?

Elkarri-koek galdetu zidaten EEBBetatik ere zerbait egin ote zitekeen bake prozesu posible bat bultzatzeko. Renoko Euskal Mintegian Carter Centerrera jotzea iruditu zitzaigun egokiena eta esperantza handiegirik gabe, baina Elkarri-koei emandako hitza betetzearren, hots egin genien Bill Douglassek eta biok. Geroxeago, kasualitatez, Atlantan egin zen antropologoen urteroko bileran Carter Centerreko Gatazka Konponbideak departamenduko zuzendaria ezagutu nuen. Gurea bezalako gatazketan parte hartzeko eskabideak astero hiru edo lau dituztela esan zidan, baina bitartekari lana egiteko eskakizun formala egiteko eta aztertuko zutela. Elkarri-ren izenean eskatu genuen bitartekaritza. Harrezkero, hiru hilabete egon ginen zain eta, azkenean, bilera eskaini ziguten eta hantxe izan ginen Jonan Fernandez eta biok.

Besterik izan da bilera haren ondoren?

Bi bilera izan ditugu denera, beraiek bitartekari lana egitea posible ote den aztertzeko. Bigarren bileran Felix Marti -Unescokoa-, eta Mariano Ferrer ere izan ziren, Elkarri-ren bake konferentzian moderatzaile jardun zutenak lehengo martxoan. Carter Centerreko Gatazka Konponbideko taldeari egoera errealaren berri eman genion, gure zalantzak eta guzti. Eurengandik, berriz, disposizio irekiagorik ezin genezakeen espero. Elkarri-ren lanak inpresio ona egin die eta laguntzeko prest azaldu dira. Oraindik harremana formalizatu gabe dago baina gauzak ondo doaz.

Zer dator bide horretatik?

Hasieratik gauza bat utzi behar da ezin garbiago: kanpotik ez gaitu inork salbatuko. Irtenbide bakarra euskal alderdi politikoen esku dago. Euskal arazoez ardura duten alderdiek -HB barne dela-, aurkitzen badute ardatz komun bat indarkeriari soluzio bat emateko, orduan bakarrik du zentzua kanpoko laguntzak. Kixotismo hutsa da Atlantakoa, baina ez dago etsitzerik: gure arazoak ez dira konponezinak. Irlandarrak, palestinarrak eta beste, nola-halako konponbide baten lehen urratsak emateko gai izan dira.
Gure arazoak horienak baino zailago al dira? Zergatik ez dute euskal alderdiek ere proiektu komuna bideratzeko lain zentzu?
Bertako alderdien arteko diferentziak areagotu egiten dira hauteskunde borroketan, baina Euskal Herriak gaur egungo mundu gero eta globalizatuagoan dituen desafio ekonomiko eta kulturalak kanpotik begiratuz gero, diferentzia horiek parodia huts ematen dute. Indarkeriari berari ere, arazo nagusi bati, alderdien arteko diferentziak direla eta, irtenbiderik ez aurkitzeak ez du nire ustez aitzakiarik: gure inkapazitate politikoa besterik ez du erakusten horrek.

Gureak baino egoera zailagoak ez al dira ari konpontzen?


Elkarri-ren inguruko mugimenduak oraintxe izan daitekeela garai egokia adierazten du. Herri txikia gara, baina geure marginalitatean inoiz baino interesanteagoak, asmatuko bagenu gaurko mundu globalizatuan geure tokia bilatzen. Egungo sistema globalean partaide izateko gure aportazio propioak zein diren asmatu behar dugu; informazioak, ekonomiak, kulturak-eta, agintzen dute gaur egun, eta badugu zer eskaini arlo horietan. Denok irabaziko genuke malgutasunez jokatuta, impasse politikoari irtenbidea bilatzeko. Borrokaren kulturan flexibilitatea etsaia da, ahulezia sintoma; borrokaren kultura beharrezkoa izan genuen diktaduraren aurka, baina, gaur egun, errazegia da borroka hutsa izatea. Edozein muga astintzeko prest egon beharko genuke herri proiektu komun egokia irudikatzeko egungo Europaren baitan.

Borroka politikoan murgilduta direnek jasotzerik ba ote dute esaten ari zarena? Zure tonua ez al da neurri horretan humanoegia?


Garai postmodernoa da hau, post-humanista, ironiaz betetako denbora. Edozein ideologia, edozein mitologia, sinesgaitz gertatzen zaigu askori. Hala ere, talde bezala bilduko gaituzten ideiak, balioak eta proiektuak behar ditugu. Ideia edo asmo orokor horiek, dagokigun bizitzaren estimuan oinarritu behar ditugu, justifikazio mugiezinezkorik gabe.

Edozein gizataldek mitologia antzeko bat behar du, bere arazoak konpondu ahal izateko. Agian, mitologia berri bat, mitologia egokitu bat behar dugu, ideia humanistak, sozialistak, kristauak, abertzaleak eta, bateratzen arazo gutxiago izan duena. Europa zer izango den, edo zer ez den, eta Europaren baitan gurea bezalako herri txikiek zein paper jokatuko duten... Hori guztia mitologiaren irudimenean dago oraingoz. Baina mitologia europazaleak badu alderdi positiborik: lehen, «euskaldun ala espainol» zen, bateraezinak ziren. Orain, aldiz, euskaldun eta europar eta espainol eta abar izatea errazagoa da.

Hitz egiten ari garela ETAk bahiturik du pertsona bat. Uste duzu girorik badagoela mahai baten inguruan jarri eta mintzatzeko? Borondaterik bai?

Ez dago beste irtenbiderik. ETA geldiarazteko, ikuspegi berri bat landu beharra dago. Alderdi abertzaleek gerora begira euskal nortasun historikoa gorde nahi badute, beharrezkoa dute akordio berria `moderatuen' eta `erradikalen' artean. Horretarako gai ez badira, ez dago zereginik. Eta abertzale ez diren alderdiak ere, besteak bezain euskaldunzale izan daitezke gizartearen etorkizunari dagokionean. HBko eta EAJko nahiz EAko boto-emaileek jakin beharra dute beren alderdiek elkar demonizatzen jarraitzen duten bitartean, gure impasse politiko honek iraungo duela. Honen herri txiki eta marginala izanik, ez baldin bagara gauza fronte komun bat egiteko, gure aberri eta borroka guztiak ezintasun patetikoak besterik ez dira; gure tragedia guztiak komedia handia besterik ez.

Zer dugu euskaldunok sistema globalari eskaintzeko? Eta zer dugu bertatik jasotzeko?


Kanpoko egunkariak irakurriz gero, oraintxe gure aportazio nagusia `terrorismoa' da. Ez dago ukatzerik horrek kalte egiten diola euskaldunok kanpoan dugun irudiari; desastre galanta da. Gaur egun, munduan, diskurtso hori da nagusi eta irudia da jaun eta jabe. Uste izan genuen `benetako' errealitatea genuela, batetik, eta `itxurazko' irudia, bestetik. Gaur, ordea, irudia da errealitate benetakoena.

Hala ere, euskaldunok badugu zer eskainia. Ezagunak gara munduan gure hizkuntza eta gure berezitasun antropologikoak medio. Sinpatia handia izan diote euskaldunari, bere jatorriaren misterioa dela, eta abar. Marjinalitateak eta diferentzia kulturalak gero eta interes bereziagoa dute mundu homogeneizatuan. Ni ez nago kanpotik datorren edozer -ez edozein modutan-, onartzearen alde. Guggenheimekin egindako tratua, esaterako, ez zait gustatzen, gutxitasun konplexuarekin egina dagoelako. Baina ez dago pentsatzerik kultura garbi, mestizaje gabekoan bizi gintezkeenik. Antzua litzateke.
ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2019-03-25 | ARGIA
2017ko 'Pohang' lurrikara frackingak eragin zuela aitortu du Hego Koreako gobernuak

2017ko azaroaren 13ean Koreako hainbat herri –tartean izena ematen diona– kaltetu zituen Pohang lurrikara bertan erregaiak fracking bidez erauzteko teknikak esperimentatzen dituen estazio geotermiko batek eragin zuela aitortu du herrialdeko gobernuak, gertakizuna ikertzeko izendatutako aditu taldea ondorio horretara iritsi denean.


2019-03-25 | Itzea Urkizu
Fatimetu Zenan: "Feminista naiz, baina feminismo unibertsala nahi dut, eta ez eremu jakin batera mugatutakoa"

Saharar errefuxiatuen kanpamenduetan jaio bazen ere, Fatimetu Zenan (1999) haurra zela iritsi zen Euskal Herrira; Bermeora, lehenik, eta Ikaztegietara, gero. Joan den martxoaren 8ko indar kolektiboa dario, oraindik, bere hitzei, eta feminismoa urte, herrialde, klase eta pertsona guztiengana iristeko modua aurkitu nahi du. Emakume sahararren nortasuna eta garrantzia plazaratzeko eguna antolatu dute bihar, herrian.


2019-03-25 | Txerra Rodriguez
Herri mugimendu hezeak

Allartean blogari txit handiari irakurri nion Txepetxek esan zuela militantzia “erotizantea” izan behar zuela, hau da, sormena eta gozamena dakarren militantzia, konpromisoarekin batera. Beste batean (non demontre? Tomas Villasanteri?) irakurri nuen herri mugimendu eraldatzaileak “hezeak” izan behar zirela.


2019-03-25 | Etzi.pm
"Erraustegiarekin hemendik urte batzuetara gertatuko da amiantoarekin gertatu dena"

Bego Zuza Hernanin (Gipuzkoa) jaio zen, 1960an. Bertan bizi da eta herriko gizarte mugimenduetan inplikatutako emakumea da. Zero Zabor taldeko kidea da. Argia aldizkariko lehendakaria da, baina ez dio karguari garrantzirik ematen. Ikusten dituen bidegabekeriei ematen die garrantzia gehiago. Halakoen aurrean, ez da hitz soiletan edo geldirik geratzen den horietakoa.


Ekozinemaldia 2019: aurten ere erauzketa-goseari hozka

Beste urte bat, Ekozinemaldi berri bat, planetaren egoerari gainbegirada berri bat, eta aise nabari da hazkuntza infinitoaren makinak etenik gabe dirauela parean aurkitzen duen guztia birrintzen eta baliabide naturalak murrizten, hazkuntza kontsakratuaren eta kontsumo geldiezinaren erritmora. (Ikusi Ekozimenaldiaren egitaraua osorik).


Sorgin izan, sorgin esan

Asteburu honetan, Sorgin Ehizaren Historiari buruzko I. Topaketa Feminista egin dugu Iruñeko Katakraken. Zuek lerro hauek irakurtzen ari zaretelarik, topaketan parte hartu dugunok Zugarramurdiko eta Sarako leizeetan egonen gara, hango museoak sorginei buruz helarazten duen mezuaren inguruan hausnartzen eta sorginen iruditeriarekin egiten den komertzializazioa salatzen.


Erabileraren aroa: begirada bat Ipar Euskal Herritik
MULTIMEDIA - solasaldia

Biarritzeko euskara teknikari Eneko Gorriren hitzaldia 2019ko Topaldian.

Hitzaldiaren sinopsia

Urteetako galtzearen ondotik, azken datu soziolinguistikoen arabera badirudi hiztun kopuru absolutua egonkortzen hasia dela Ipar Euskal Herriko hiru lurraldeetan. Zenbaki ofizialek 2011 eta 2016 artean 100 hiztun irabazi ditugula agerian ematen badute, ez dute islatzen jendartean sakonki aldatzen ari den prozesu bat: gaitasunen eraldaketa, familia transmisioaren etenaldia, erabileraren... [+]


2019-03-25 | Uztarria
Pasaiako segadaren 35. urteurrenean, Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak izan dituzte gogoan

Pasaiako segadaren 35. urteurrena gogoratzeko ekitaldia egin zuten joan den larunbat arratsaldean Azpeitiko azoka plazan. Hamaika kasu, aldarri berbera lelo hartuta, aurtengo ekitaldian Espainiako Estatuaren indarkeriaren biktimak gogoan izan dituzte.

 


Artea irekita

Mundu honetan mugarik ezagutzen ez duen bakarra kapitala dela dirudi. Gainerako kontuentzat araudi, kontrol, debeku eta zentsura neurriak non-nahi eta nolanahikoak dira. Ikuspegi honen beste lagin bat erakutsi du Eusko Jaurlaritzak azken egunotan: urtean 12 kultur emanaldi egiteko muga ezarri nahi zien taberna eta areto txikiei.


2019-03-25 | Amaia Ugalde
Hilekoa plazara, artelanen bidez

‘Hilekoa gorria ote’ erakusketan artista eta idazle feministek hilekoari buruz egindako lanak batu eta plazaratu dituzte. Elorrion izan du lehen aldia erakusketak, eta herriz herri zabaltzea da antolatzaileen asmoa.


Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude