«Enpresa mailan, Iparraldekook badugu Hegoaldekoei erakustekorik»


1993ko otsailaren 21ean
Inoiz baino beharrezkoagoak dira eskuin muturraren gezurrei
aurre egingo dieten hedabide independenteak
Ramuntxo Kanblong-i elkarrizketa
«Enpresa mailan, Iparraldekook badugu Hegoaldekoei erakustekorik»
RAMUNTXO KANBLONG
Ramuntxo Kanblong izendatu dute berriz ere Euskal Kultur Erakundeko azken biltzar nagusian lehendakaritza postua betetzeko. 53 langile dituen Copelec enpresako arduradun nagusia, Ipar Euskal Herriko ekonomiaren bultzatzaile garrantzitsua dugu. Kultur handiko gizona, EKE eta frantses Administrazioaren arteko bitartekaritzaren ardura ere hartu du elkarte hau sortu zenetik.
ARGIA. Gazte zinelarik piztu zitzaizun euskaltzaletasuna?
R. KANBLONG. Hogei urte nituelarik Parisera joan nintzen ikasle bezala eta oso galduta sentitu nintzen. Oporretara etorri nintzelarik kantaldi bat izan zen Ezpeletan, eta bertan Mixel Labeguerie aritu zen kantuz eta hitzaldi biziki gartsu bat egin zigun ez euskalzaletasunaz, baizik eta abertzaletasunaz. Hor piztu zen nire abertzaletasuna, Labeguerieri entzunez. Garai hartan ikasle mugimendu ezagun bat zegoen, Embata, eta horretan sartu nintzen.
A. Beraz eremu hori jorratzen joan zinen. Asko al zineten?
R.K. Ikasle asko ginen, baino gure mugimenduan ikasle gutti sartu ziren. Gero nire ikasketak burutu eta Thomson-en aritu nintzen urte betez, baina herrira erabat itzuli nahi nuen eta irakasle lanpostu bat hartu nuen Hazparneko eskola profesionalean. Garai horretan hasi nintzen maiz joaten Hegoalderat. Beharbada ez zen momentu gozoa, Francoren garaia zelako, baina egia erran, berriz herriratu nintzelarik herri handi bat falta zitzaidan, zortzi urte egona bainintzen Parisen.
A. Horregatik jarri zinen euskal kultur munduko pertsonaia ezagun askorekin harremanetan.
R.K. Harremanetan sartu nintzen lehenik «Zeruko Argia»rekin eta, bestalde, Rikardo Arregirekin, Saizarbitoriarekin... «Jakin» aldizkariaren inguruan ere izan nituen harremanak, Torrealdairekin. Hain zuzen ere, gogoratu behar da garai hartan «Jakin» aldizkariko biltzarrak Iparraldean ere iragaten zirela batzuetan. Anitzetan ibiltzen nintzen Donostian. Hemen ere kultur mundu hori aski aberatsa zen jadanik; bagenituen gurekin Monzon, Larzabal, Piarres Xarriton. Momentu batean Txillardegi ere aritu zen gurekin.
Euskal Herriratu nintzelarik «Herria» kazetan ere hasi nintzen idazten. Gero, Hazparnen bertan bertze lagun abertzale asko nituen. Jean Louis Davant, bat aipatzearren.
A. Garai hartan Euskal Herriko garapen ekonomikoaz eztabaita franko zeuden Iparraldean; Arrasateko kooperatiben kemena eta arrakasta askotan aipatzen zen. Nola ikusi zenuen hori?
R.K. Nire ustez hemen agertu den lehen abertzaletasuna izan da, alde batetik, Hegoaldeak jasaten zuen errepresioaren nolabaiteko ondorioa. Horren karietara sortu dena, hobeki erranda, Euskal Herriaren libertatea eskatzen zuena.
Eta bertzetik, 70eko hamarkadan, hemengo abertzaleak herriz herri abiatu ziren Iparraldea Hegoaldeari lotzen bagenion askoz ere hobekien biziko ginela errateko asmoz.
Arrazoi ekonomikoak ematen ziren gehienbat, eta hain zuzen oroitzen naiz Piarres Lafitte gutaz nola trufatzen zen, erraten baitzuen arrazoi kulturalak ahazten genituela.
A. Egia da garai berdinean Seaska sortu zenutela.
R.K. Manex Pagola eta Argitxu Nobliarekin batera izena aukeratu genuen ikastolak bultzatzeko antolatu zen lehen elkartearentzat. Baina 60ko hamarkada zen, eta ondoren kulturak inportantzia gehiago hartu badu ere, hamarkada hartan ekonomia zen, gehienbat, aipatzen zena. Ordukoa ingurumen ona baitzen. Frantziako garapena oso azkarra zen, Espainiakoa ere. Ipar Euskal Herria, aldiz, guztiz baztertua zen. Gazte guztiak ikasketak egitera, edota egin ondotik, kanpora joaten ziren. Izan ere, eta adibide gisa, ni itzuli nintzelarik, hemen jendea harritu egin zen. Ez zuten konprenitzen zergatik egon nahi nuen hemen. Hemen ez zegoela deus egitekorik. Eta pixka bat egia ere bazen. Ekonomiaren eragina herri handietan sumatzen zen, eta oso erakargarria zen gazteentzat.
A. Eztabaida horiek enpresa batzuk sortzera bultzatu zuten zenbait jende. Zu horietakoa zara.
R.K. Gauzak oso emeki eginak izan dira, orain atzera begiratuta badirudi oso laster iragan dela dena. Ni Hazparnen egon naiz irakasle 1966tik 1974 arte, eta urte horretan abiatu genuen Partzuer deitu batasun bat, Arrasateko esperientziaren ezagutza baliatuz Iparraldean kooperatibismoa bultzatzeko. Gu baino bi edo hiru urte lehenago Patxi Nobliak Sokoa sortua zuen, 1971n edo. Helburu berdinak genituen, enpleguak sortzea azken batean.
A. Bultzatutako kooperatibetako mugimendu horrek nolabaiteko muga bat zeukala erakutsi du momentu batean. Mota horretako enpresen sortzeko ahalak murriztuz joan al dira?
R.K. Nik erran nezake guk uste baino urrutirago joan dela. Orduko pentsakera zen hemen ez zela ezer sortzen ahal, enpresarik ez zela eraikitzen ahal. Hemen sortzen ziren enpresak kanpotik etortzen ziren eta Frantziako garapenari esker bizi zen Iparraldea. Eta hori izan da garrantzitsua, hemengo jendea bera hasi dela gauzak sortzen, garapen endogenoa behar baitzen. 1975etik 1985a arte 20 bat kooperatiba sortu dira eta orain beste fase batera pasatu gara. Eta esperantza dut Lan Berri zentroarekin lanpostu gehiago sortuko ditugula. Kualifikatuagoak, eta oraingo enpresei loturik.
A. Horretarako diru asko behar da?
R.K. Ez horrenbeste. Kaskoa behar da. Hemengo gazte asko joan dira kanpora hezitzera. Orain gazte horiei itzultzeko gogoa eman behar zaie, gu itzuli ginen bezala. Karrera normal bat egin nahi baduzu hobe duzu Administrazioan sartzea edo enpresa handi batean. Zerbait eraikitzeak indar asko eskatzen du eta gogo hori gazteengan piztu behar da. Uste dut hori gertatzen ari dela. Adibide bat emanen dut: Lan Berrik promozio berri bat bultzatu izan nahi duelarik orain dela gutxi, 300 bat erantzun iritsi zaizkio, denak beren ikasketak eginik eta abenturan sartzeko prest.
Hegoaldeari buruz zerbait gehitu nahi nuke. Guk uste genuen Hegoaldeko enpresek izugarrizko indarra zeukatela, eta hona etorriko zirela lantegiak. Eta denborarekin ohartu gara ez zela horrela. Gaur egun Iparraldekook pentsatzen dugu Hegoaldekoei zerbait erakusten ahal diegula, zeren Hegoaldeko ekonomia nolabaiteko autarkia batean bizi izan da, eta indarra, dirua eta jendea baldin badaude, enpresa askok izugarrizko aldaketak egin behar dituzte, merkatu ireki horretan lehian sartzeko. Uste dut Iparraldeko gazte hezitu askok laguntzen ahal dietela hango enpresei, eta merkatu mailan gauza oso ona gerta daiteke hemengo gazteak Hegoaldeko enpresetan lan egitera joango balira. Komertzial horiek biziki eraginkorrak izan daitezke enpresa horientzat Frantzian eta Europan ibiltzeko. Horretarako ohitura zaharragoa baita hemen.
Bestalde, herri bat osatu nahi badugu elkar gurutzatu behar dugu, ez bakarrik manifestaldietarako, eguneroko bizian baizik.
Guretzat Europa erronka bat da, garen bezala lehiatu behar gara. Gure burua ezagutarazi, gure nortasuna azkartu eta kanpora ireki. Boluntarismo pixkat behar dugu, baina gazteek egin beharko dute. Gazteek izugarrizko baliabideak dituzte.
A. Euskal Kultur Erakundeko lehendakaria zara. Hirugarren urtea da kargu hori hartzen duzula, nola gertatu da hori?
R.K. Lehendakaritza hartzea eskatu zidaten, lehenago Euskal Kultur Etxean ardura bat izan nuelako eta esperientzia honen baliatzeko, aurreko urteetako lana baliagarri daitekela adierazi zidaten. Egia erran daukadan lekua bitartekari bezala ikusten dut. Kooperatibismoari esker harreman asko izan nituen Administrazioarekin, beraz, ezagutzen ninduten eta nitaz fidatzen direla uste dut.
A. Zer desberdintasun ekarri du EKEk?
R.K. Diferentzia izugarri bat gaiari buruz. Lehen Kultur Etxea zen Euskal Herriko kultura bultzatzeko egina, eta EKE egina da soilik euskal kultura bultzatzeko. Hori onartua izan da ofizialki. Bestalde, frantsesek ideia bat zeukaten, eta daukate: beraientzat kultur zentro bat artista ezagunen promozioa egiteko leku bat da. Aldiz guk, euskaldunok, ez dugu kultura horrela ikusten. Guretzat kultura herriarena da, eta elkarteen bitartez eraman nahi dugu.
Txomin Hegik hitzaldi batean parte hartu berri du Parise inguruan. EKEren lana eta helburuak xeheki eman ditu, eta esperientzia oso interesgarritzat jo dute, beste ordezkariek ez baitzuten horrelakorik ezagutzen.
A. Nola ikusten ditutzu Administrazioa eta hautetsiekiko harremanak?
R.K. Uste dut Joxe ministroari asko zor diogula, manu batzuk eman baititu noizbait, ulertu baitu Euskal Herriari bere bidea egiten utzi behar zitzaiola, bederen kultur sailan. Ohartu naiz pasatu denetik kultur ezagupen hori anitz erraztu dela. Daukagun prefeta gizon biziki irekia dela ere erran behar da, kultur handikoa, arras atsegina eta harremanak hobetzen bidea erraztu duena.
Momentuan pixkat kritikoa naiz egiten den kulturari buruz. Nire iduriko, kultura kontestatario bat egiten da, ez eraikitzailea. Orduan nahiago dut EKE bat eraikitzen ari hondamen leku bat ikusi baino. Horregatik inguruak lasaitzen saiatzen naiz daukadan lekutik. Gauzak aldatu dira bozketei esker, eta gaur egun hautetsiek ere onartzen dute euskal kultura lagundu behar dela.
A. Bayrouren izendatzeak aldaketak sortu al ditu?
R.K. Nik diodana da «ikus eta sinets». Berari ere errana diot. Gogoratu ez garela Nafarroako aurrekontura iristen. Hangoa lau edo bost aldiz hadiagoa da euskaldun kopuru berdintsuarentzat.
Ixabel Etxeberria
34-38

GaiezKulturaKultur ErakEKE
PertsonaiazKANBLONG1
EgileezETXEBERRI11Kultura

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude