«Orain ofentsibara jokatu beharra dago»

Zure babesik gabe independetzia ezinezkoa zaigu
A.N.C.ko Eleonor Nanhiyle-rekin, Bilbon eta Afrikaz
«Orain ofentsibara jokatu beharra dago»
Eleonor Kanhiyle A.N.C. African National Congress-eko militantea Euskadira etorri zaigu, Hegoafrikako herriak inoiz baino beharrezkoagoa duen solidaritatea euskaldunoi ere galdetzera. ARGIAk ere entrebista egin nahi izan dio. Elkartasunaren hariak pazientziaz elkar lotzen dira.
Eleonor-ek Bilbon hartu gaitu, bera dagoen hotelean. Jazkera erraza du, pertsonalitate polita. Eskuak sekuritatez mogitzen ditu. Agradablea da, barre egiteko laguna. Baina hori gero ageri da, entrebista denboran serio mintzo bait da, hango egoeraren larritasunak irribarrerako apenas lekurik uzten duelako.
Bi orduz izanak gara berarekin. Galde-erantzunak, txit laburturik, honakoxe hauexrek.
ARGIA.–Zertan zaudete, orain, Hegoafrikan?
Eleonor.–Gobernuak emerjentzia estatua deklaratu du, eta Batasun Fronteko buruzagiak eta ANC-koak detenitu dituzte. Guk aurren-aurrena eskatzen duguna gure preso guztien askatzea du; Nelson Mandela eta beste guztiak kaleratu daitezen.
A.– Hori izango da zure kanpainiaren helburua...
E.–Bai noski. Hori eta hegoaldeko Afrikako gainontzeko estatuen situazioa ere bai: Hegoafrikak «fronte-lerro»ko estatuen mugetatik tropak etxeratu ditzala. Izan ere hango prozesuak bata bestearekin oso lotuta daude. Angola bakean utzi dezaten oso da inportantea, eta Namibiak independentzia iritsi dezan.
A.–Zuek borroka armatua egiten duzue ezta?
E.– Bai. Hegoafrikako herriak borroka armatua egiten du. Eskubide minimoen alde. «Pertsona batek, boto bat» eskubidearen alde.
A.–Hortaz zuen erreibindikapenak nahiko minimoak dira.
E.–Funtsean Freedom Charterean («Askatasunaren Agiri»an) biltzen diren erreibindikapenak ditugu.
Charter hori ANC-k sortu zen urte berean bereganatu zuen, 1912an. «Herriak gobernatuko du», "ez da arraza diferentzia politikorik izango", eta horrelako prinizipioak biltzen ditu agiriak.
A.– Zenbat txuri, zenbat beltz zarete zure herrian?
E.–Oraintxe badira lau milioi t'erdi txuri, boterean direnak, eta hogeitabi milioi beltz, bat ere eskubiderik ez dutenak. Inportantea da esatea, hogeitabi milioi horiek, populazioaren gehiengoa osatzen duten horiek, Hegoafrikako lurren %13an bizi direla, eta lur horiek Hegoafrikako alperrenak direla.
A.– Gogor izango da hango bizimodua.
E.–Bai, jende hori konzentrazio kanpotan bildurik dago, esate baterako... Haurretan, por ejenplo, jaiotako bost bakoitzetik bat hil egiten da. Eta gobernuak lurralde horietara kontseilari batzuk igorri ditu, talde armatu batzuk erabiltzen dituztenak, jendea kontrolatuta edukitzeko.
A–Borroka armatuaren zerara itzuliaz, noiztik egiten duzue?
E. - 1961etik, orduan errepresioa arras gogortu zen (urte hartan Shapervilleko triskantza burutu zuten arrazistek) eta ANC-k borroka armatuari ekin zion.
A.–Orain dela gutxi etapa berri bati ekin diozue, aditu dugunez.
E. Etapa berri bat? Bueno, gertatzen dena zera da, kalean, hiletetan, nonnahi, jendea akabutzen digutela, orduan orain arte interes ekonomikoak kolpatu ditugu, zentral nuklearrak, eta abar, orduan momentu bat iritsi da, non, bueno, esan dugu, honaino bale, hemendik aurrera geuk ere joko dugu bada, haiek ere zeratuko dira, eta hala da, batipat helburutzat poliziaren komisaldegiak eta gobernuak igorritako lehen esan ditudan kontseilari moduko horiek hartzen direlarik.
A.– Zer zarete, erakunde politiko-militar bat, edo...?
E.–Guk borroka armatua egiten dugu–bueno, nik ez dut inoiz ezer egin, baina guk borroka armatua egiten dugu. Orain, operazio militarretarako jende bat badago. Umkhonto we sizwe ( Nazioaren lantza, itzuli da hemen) izeneko taldean. ANC-ko partuide dira, baina horiek ekintzak egiten dituzte.
A.–Partidua erabat ilegala izango da noski.
E. Bai, bai, denak ilegalak.
A.– Partidu legalik al dago... beltzetan esan nahi dut?
E.– Bai, badago. United Democratic Front legala da, bertan bostehun baino gehiago erakunde bildu da. Funtsean ANC-ren puntu edo ardatz berdinekin funtzionatzen dute: «pertsona bat, boto bat» etab. Baina haiek berriak dira, 1 983an sortu bait ziren, eta legalak dira. Gugandik erabat aparte dira.
A.–Namibiako SWAPO-rekin zein hartu-emanak dituzue?
E.–Onak, hartu-eman onak.
A.–Batera ekintzarik egin al duzue?
E.–Ez zait iruditzen. Baseak eta guzti aparte ditugu. Etsai bat bera dugu, hori bai, horrek batzen gaitu.
A.–Hegoafrika barruan ere, etsai bat duzue, baina, bat eginda borrokatzen al duzue? Nazio taldeez, etabarrez hitz egizu zerbait.
E.– Hegoafrikako gobernuari diferentzietan sakontzea interesatzen zaio, eta guri berriz bat egitea, ahal dugun gauzetan. Bat baldin bagara etsaiari jotzen ahal diogu, zati eginda ezin genezake. Hori gobernuak badaki, eta beltzak bantustanetan sartuta edukitzen gaituzte, eta indioak eta mestizoak aparteko auzoetan edukitzen dituzte. Bantustanak beltz-nazioen arabera eginik daude. Zuluak bantustan batetan daude (Kwazulu), vendak beste batetan (Bophuthatswana-n), pondak beste batetan (Transkei-n), eta abar.
A.–Zu zein naziotakoa zara?
E.–Ni zulu naiz. Orduan zu nazio batetakoa baldin bazara ezin zaitezke beste nazio batetako beste bantustan batetara pasa, baimen berezi batekin ez bazoaz behintzat. Indio auzaren batetara pasatu nahi izanez gero berriz zeresanik ez. Orduan gure borrokaren helburuetarik bat horixe da, bantustan horiek desagertu daitezen. Orain esan daiteke egindako borrokagatik bantustanetako gobernuak erabat deuseztuta daudela, ez direla esistitzen.
A.– Datu horregatik, eta beste askorengatik, Hegoafrikan iraultza lehertzeko puntuan dagoela ematen du. Ze inpresio duzue?
E.–Bai. Orain ofentsibara jokatu behar du. Hor ikusten dituzue oraingo Tatcher-en erreakzioak–eta, lehen baino askoz ere dudatiagoa agertzen du, han Inglaterran horrelakoxe anbientea nabarmentzen du. (Eleonor Londresen bizi da bere alabatxoarekin). Bestalde nire etxekoek, han bizi direnek, esan didate: "Zu pare bat urtetan hemen zara". Horrek adierazten du anbientea.
A.– Eta arrazen zera horretaz, ANC-n, zer, denetarikoak al zaudete?
E.– Horixe... Nazio eta kolore, guztietakoak ditugu. Gure batzorde ejekutiboan, esate batera, 35etik, 30 beltzak ditugu, bat txuria, bi indio eta beste bi mestizo...
A.–Beste, gauza bat. Desmond Tutu-z zer iritzia duzu?
E.–Gizon hori kasu espezial bat du, esan nahi dizut, beste horrelakorik ez dago, zeren bera bezala dabiltzan edo ibili litezkeen besteak preso egoten bait dira. Baina bera, gotzaia, munduan ezaguna, ba hori, ibili dabil. Bestela. bera borroka armatuaren kontra azaltzen du, baina aldi berean ANC apoiatzen du.
A. - «Fronte-lerro»aren estatuekin dituzuen hartu-emanetaz galdegin nahi nizun.
E.–Horiekin denekin hartu-eman diplomatikoak ditugu. Tanzania-rekin, Lesotho-rekin, Botswana-rekin, datorren urtean ez-lerrotuen bilera nagusiaspatuko den Zimbabwe-rekin, Angola eta Mozanbike-rekin. Estatu lagunak gara, ulertzen?, antzeko problemak ditugu, desarroilo problemak, inperialismo problemak...
A.–Mozanbike-rekin ere ongi, Samora Machel-ek Botharekin firmatu zuen paktua eta gero? (Gogora dezagun, lehengo urteko martxoan sinatu zutela paktu hori, eta haren arabera Hegoafrikak Mozanbike-ko MNR-ko kontrairaultzaile presuntoie -presuntoak diogu, zeren armada bait zen ekintzak bururatzen zituena– laguntza moztuko zien, baldin eta Maputo-k African National Congress-i apoio guztia kentzen bazion. Horretan gelditu ziren, eta Mozanbike-k ANC «neutralizatzeko» hartu zituen neurriak Afrikako media progresistetan oso eztabaidatuak gertatu ziren).
E.–Mozanbike-n lehenago ANC-k bazituen etxe batzuk, jende liberatuarekin lanean. 1981ean Hegoafrikak etxe horiek bonbazkatu zituen, horietako batetan hil zuten izan ere nire senarra, ANC-koa bera ere. Gero presioak segitu zuen eta paktua etorri zen. ANC-ko militante gehienak Mozanbike-tik bota zituzten, sei ordezkari bakarrik gelditu ziren. Baina paktuaz hobeto Samora Machel-i galdetu beharko zenioke.
A.–Zenbat errefuxiatu zarete?
.E.– Denetara ez nuke jakingo esaten... Lehengoan irakurri nuenez. Zanbia-n bi mila edo hiru mila baziren, ez dakit bestetan, milaka asko gara, gero berriz anitzetan errefuxiatu politikoak eta lan beharrean aldegiten dutenak bereiztea ez da erraza izaten...
Horretan edo piska bat geroxeago utzi dugu Eleonor. Afaritara zihoan lagun batzurekin, eta gauza berriak ikusiko ditu, eta sudur inguruak katu-gisa zimurtzen dizkioten irribarreak bestek ikusiko ditu; ela bere herriko hil-ala-biziko gora-beherak beste batzuri kontatuko dizkie, hala behar duelako.
P.Sastre
15-17

GaiezPolitikaNazioarteaLurraldeakAfrika
PertsonaiazKANHIYLE1
EgileezSASTRE2Politika

Azkenak
2025-08-30 | Patxi Aznar
Beste urrats oker bat

Duela gutxi, Netanyahuren gobernuak, AEBen baimenarekin, legez kanpoko jarduerarekin jarraitzea erabaki du Gazan, eta zerrenda osoaren kontrola hartzea. Historia pixka bat egingo dut ez zaidalako zuzena iruditzen komunikabide edo kazetari batzuek Gazan gertatzen ari dena 2023ko... [+]


2025-08-29 | Egiari Zor
Elkarbizitza demokratikoak begirunea eta neurritasun instituzionala eskatzen ditu

Abuztu honetan polemika berri bat piztu digute, beste behin, belarrondokoa ematea baino larriagoa izan dena. Azken hamabost urte baino gehiagoan, Glen Cree ekimenetik hasi, Estatu bortxaren biktimei aitortza legala emateko mekanismoen sorreratik segitu eta herri honetan ireki... [+]


Caparrosoko Valle de Odieta makroetxaldea epaituko dute lurrak nitratoz kutsatu dituelakoan

Irailaren 2an izango da epaiketa Iruñeko Zigor Arloko 2. epaitegian, ustez 2021ean makroetxaldeak haren inguruko lurrak minden hondakinekin kutsatzeagatik. Sasoi hartan Valle de Odieta makroetxaldeko administrazio kontseiluan ari ziren bost pertsona epaituko dituzte.


Maila altua

Fitxa: Musika Hamabostaldia. Gewandhausorchester Leipzig.
Zuzendaria: Andris Nelsons.
Bakarlaria: Isabelle Faust (biolina).
Egitaraua: Pärt, Dvorak eta Sibeliusen lanak.
Lekua: Kursaal Auditorioa.
Data: abuztuaren... [+]


Eskoletako euskalduntzea “arriskuan” ikusita, Aiaraldeko dozena bat ikastetxek konpromisoen dekalogoa adostu dute

Gordin esan dute Aiaraldeko ikastetxeok: euskalduntzea “arriskuan dago” eta ikastetxeek, bakarrik, ezin diote aurre egin “egoera larriari”. Autokritika egin, eta hamar konpromiso hartu dituzte, hezkuntza komunitateek praktikara eramatekoak. Era berean,... [+]


Atlantikoko korronte baten kolapsoa adituek uste baino gertagarriagoa da

Ikerketa batek ondorioztatu du adituek uste baino AMOC korrontearen kolapsoa egoteko aukera handiagoak daudela. Korrontean aldaketa handiek eta azkenengo kolapso batek euri tropikaletan eraldaketa handiak eragingo lituzke, Europan negu oso hotzak eta uda lehorrak izango... [+]


Gutxienez 23 hildako izan dira Errusiak Kieven egin duen aire erasoan

600 misil eta dronetik gora bota ditu Errusiak Ukrainako hiriburuaren aurka. Gerra hasi zenetik egindako aire eraso handienetakoa da. Zelenskik nazioarteari eskatu dio erantzun dezala, Putin Trumpekin bildu eta bi aste eskasera.


2025-08-29 | Joan Mari Beloki
Trump bake bila?

Abuztuaren 15ean Vladimir Putin eta Donald Trump Alaskan bildu ziren. Ofizialki, Ukrainako gerrari amaiera emateko bidean beste urratsen bat emateko. Baina Gazan milaka pertsona hiltzeko gupidarik ez duen politikariak serio esan al dezake penagarria eta tristea dela Ukrainan... [+]


Poligono eolikoak: oportunismo gutxiago eta plangintza demokratiko gehiago

Duela egun gutxi 6.000 alegazio baino gehiago aurkeztu dira Azantzan eta Sarbilen poligono eoliko berri bat eraikitzeko proiektuaren aurka. Antzeko beste proiektu batzuetan bezala, herritar eta talde antolatuen ahaleginari, antolaketari eta lanari esker egin da alegazioendako... [+]


Nafarroako informazioaren arloko profesionalek Gazako kazetarien sarraskia salatu dute

Informazioaren arloko dozenaka profesional bildu dira ostegun arratsaldean Iruñeko Gazteluko Plazan, Gazan kazetari lanetan ari direnen aurka Israelgo armada egiten ari den sarraskia salatzeko.


Semaforo gorria

Artikulu bati zer nolako izenburua jarri ez da aise hautatzen, ezta? Hasiera batean, “euskaldun gezurti, tranpatiak” bezalako izenburua idazteko asmoa nuen, baina inor mintzeko gogorik ez dudanez, goikoari eutsi diot, ene gogoetaren muina hobeto ulertaraziko... [+]


Kai Nakaik, Marenek eta Olatz Salvadorrek gezurtatu egin dute Bilboko Udalak esandakoa: ez zien beste eszenatoki bat eskaini

Bilboko Udalak ostegunean adierazi du Abandoibarrako kontzertua bertan behera geratu eta gero, Plaza Biribileko agertokia eskaini ziela hiru artistei, baina ezezkoa eman zutela. Abeslariek bertsio hori ukatu eta zehaztu dute: bakarrik Kai Nakari eskaini zioten.


Bigarren aldiz moztu dute Espainiako Vuelta Israelen parte-hartzea salatzeko

Bigarren aldiz gelditu dute Katalunian Espainiako Vuelta Israel-Premier Tech taldearen parte-hartzea salatzeko. Hainbat pertsonak Palestinako banderak atera dituzte eta txirrindularien bidea oztopatu dute Oloten.


“Bero jasangaitza” eta “arreta urria” salatu dute Nafarroako Ospitale Unibertsitarioan

Nafarroako Osasun Departamentuak iragarri du ospitaleko solairu gehienak klimatizatuko dituztela 2026 amaierarako. ARGIAk elkarrizketaturiko bi erizain laguntzaileek nabarmendu dute premiazkoa dela banako gelak, komun irisgarriak eta aire girotua izatea.


Araba eta Nafarroa zeharkatzen zuten Forestaliaren bi autopista elektriko bertan behera geratu dira

Araba eta Nafarroa zeharkatu behar zituzten goi-tentsioko bi linea elektrikoren proiektuak ez dira gauzatuko. Espainiako Trantsizio Ekologikorako Ministerioak Aragoiko Tueste herrian Forestaliak egin behar zituen lau poligono eolikoen proiektuak artxibatu ditu.


Eguneraketa berriak daude