ARGIA.eus

2021eko azaroaren 27a

Hi

  • Begiratu adi-adi izenburu hau, eta buruan gorde, euskal hitz hau laster desagertuko da eta. Hauxe da hitanoaren etorkizun iluna.

     

    Euskarak hiru ezaugarri nagusi ditu: nor/nori/nork hirutasuna, deklinabide orokorra (aditzak ere deklinatzen dituena) eta hitanoa!

     

    Munduan ez omen da horrelako gauzak dituen beste hizkuntzarik. Nor/nori/nork eta aditzen deklinatzea bizirik daude, lehena subjektuaren menpean urardotuta, eta bigarrena “deklinabide” hitza zenbaiti gustatzen ez bazaio ere. Hitanoa, zoritxarrez, hiltzorian dago, baztertuta, ez baitu inolako indarrik irakaskuntzan, literaturan eta komunikabideetan.

2008ko irailaren 12a
Gontzal Fontaneda

 

Oso leku gutxitan mintzatzen da hika; toka, hobeki esateko, noketa herri gehienetan ia-ia galduta dagoelako. Lagun nafar eta giputz batzuei esker hika egiten ikasita, herriz herri ibili nintzen garai hartan, duela berrogei urte, eta mutilen artean, baita nesken artean ere, bizirik zegoen hitanoa herrietan, ahul baina bizirik. Aurten berriro eskualde berean izan naiz eta oraingo egoera larria egiaztatu dut: hika askoz gutxiago egiten dela, eta batez ere, nesken artean ez dela herri askotan erabiltzen, atzerakada izugarria jasan duela.

 

Gure gazteen ikasketetan gaingiroki ikasten da, sakondu gabe; ikasi gabe esango nuke. Ikasliburuek hitanoaren etorkizuna erakusten digute: hika irakasten duen ikasliburu batek hamar orrialde bakarrik eskaintzen dizkio, horietatik zortzi orrialde taulak izanik. Hutsune hauetaz gain, orain arte ez zegoen merkatuan hika egiten ikasteko metodorik.

 

Hainbaten aburuz, zuketa nahikoa dugu, hiketa ez baita erabilgarria. Beste batzuek hitanoa gaitzesten dute, arbasoen iritzi txarrak eraginda. Hala ere, munduak aurkako bidea hartu du, Europako gazteek nagusi bilakatu baitute hiketa beren hizkuntzetan zuketaren kaltetan, ingelesean izan ezik, noski, hiketako adizkiak aspaldidanik galduta zeuden eta.

 

Gure hizkuntzak ere hika-herren bukatuko du, hitanoa beste hizkuntzetako hiketa baino aberatsagoa dela kontuan izan gabe, hitanoa aditz-jokabide osoa dela gogoan hartu barik. Beste hizkuntzetako tratamenduek nahikoa dute solaskideari dagozkion jokoak bereiztea. Euskaran, berriz, hitanoak adizki guztiak moldatzen ditu. Hitanoari, nolabaitekoa izan ez arren, ez zaio ematen mende askotan zehar etorri zaigun jokabide bikain eta bitxi honek merezi duen axola. Bada garaia hitanoa irakaskuntzan bultzatu eta hedabideetan hedatzeko, telebistan batik bat, euskararen erakusleihorik zabalena eta irakaslerik eraginkorrena delako.

 

Heriotza ikusi horretatik ateratzeko gakoa Jaurlaritzako Hezkuntza Saila dugu. Hiritarrok irakatsi, ikasi, kaleratu eta lehendanik dakarren ospe txarrari aurre egin behar diogu, baina hau guztia ez da nahikoa irakaskuntzan serioski sartzen ez bada. Ni neure harri-koskorra ekartzen saiatu naiz: Hezkuntzak hitanoa indartzeko ekimena abian ez jarri bitartean, merkatuan metodorik ez zegoenez gero, hikako metodo bat argitaratu dut, “Hikasi” izenekoa, euskaldun guztiek (irakasleek, ikasleek edo beste edozeinek) hika egiten goitik behera ikasi ahal dezaten. Argibide gehiago nire internet-gunean lor daiteke: www.fontaneda.net.

 

Baina bakar-ahaleginak ez dira aski; Hezkuntza Sailari hitanoaren aldeko bultzada indartsua egiteko exijitu behar diogu, Hezkuntzaren esku baitago hitanoaren biziraupena. Helburua, badioenez, ikasle guztiek beren ikasketak bukatzean euskaraz  jakitea denez gero, aditz osoa, beraz, hika egiten ere jakin beharko lukete. Gero, eguneroko solasetan ez ezik, hitanoa telebistako eta irratiko saioetan eta idazleen liburuetan ere beharko dute, gizarte osoa hikaren alde.

 

Gontzal Fontaneda ARGIA aldizkarian:

ARGIAn egiten dugun kazetaritza independenteak bultzada merezi duela uste duzu?

Informazio askea lantzen dugu ARGIAn, langileok gara proiektuaren jabeak eta gure informazioen atzean ez duzu sekula multinazionalik, bankurik edo alderdi politikorik topatuko. Gure ustez, burujabetza guztien oinarrian dago informazio burujabetza, ezagutzen dugunaren gainean pentsatzen eta erabakitzen dugu. Horregatik diogu kazetaritza independentea dela demokraziaren oinarrietako bat.

Aldizkaria paperean etxean edo e-postan PDFan jaso nahi duzu? Pozik hartuko zaitugu ARGIAko komunitatean. ARGIAkoa izateko, nahi eta ahal duzun ekarpena egin dezakezu, eta bueltan egoki ikusten duzuna eskatu. Indartu dezagun indartzen gaituena!


Azkenak
2021-11-28 | Unai Brea
Guggenheim Urdaibai proiektua
Azpiegituraz azpiegitura, porlanezko kultura

1997an iritsi zen Guggenheim Fundazioa Bilbora, itsasadar bete tinta isurarazi duen museo ikonikoaren bitartez. Hamarkada bat inguru geroago, 2008an, Bizkaiko hiriburutik kilometro gutxira beste museo bat zabaltzeko asmoa iragarri zuten; Gernikako itsasadarraren ertzean,... [+]


2021-11-28 | Lilit Shahverdyan
Sosh
Herri bat gerraren eta bakearen artean

Hona hemen Shosh, Karabakh Garaia (armenieraz, Artsakh) eskualdeko herria, gaur egun armeniarren eta azerbaijandarren arteko muga berrian kokatuta. Bertako herritarrek etsaiaren mugimenduak begi-bistan dauzkate balkoietara ateraz gero. Duela urtebete hasi zen gerran... [+]


Irakurrienak
Azken albisteak
Argia buletina
Egunaren laburpena
zure e-postan
Eguneraketa berriak daude