Séchu Sende

"Landa eremua indioen erreserba modukoa da, oraingoz"

  • Séchu Sende (Padrón, Coruña, Galizia, 1972) irakaslea, idazlea eta soziolinguista da. Umoreak galegoarekiko hainbat aurreiritzi bertan behera uzteko balio duela sinesten du. Besteak beste Guía Sexual da Sociolingüística (euskarara itzulia dago) idatzi du.

Onintza Irureta Azkune @oirureta
2011eko irailaren 18a
Entzuleak hipnotizatu nahian dabil Séchu Sende. Irakasleak umorea darabil hizkuntz kontraesanei aurre egiteko

Gasteizko Udalak antolatutako Eremu urriko hizkuntzak edo hizkuntza gutxituak hitz egiten dituzten Europako gazteen topaketetan hartu zuen parte duela pare bat hilabete. Entzuleekin hipnosi saioa egin zuen Padróngo soziolinguistak.

Soziolinguistika eta umorea uztartzeko joera duzu.

Umoreak gizartearen kontraesanak oso ikusgarri egiteko gaitasuna dauka. Nolabaiteko distantzia hartzen du, eta besteen larruazalean sartzeko aukera ematen digu. Hizkuntz gatazka dagoenean, edo baita tragedia ere –hizkuntza galtzea adibidez–, umoreak gizarteko eragileen arteko komunikazioa lasaiagoa izan dadin laguntzen du. Bereari eutsi nahian dabilen jendea edo gatazkara hurbiltzeko gogorik ez daukana, umorearen bidez hurbilarazi daiteke.

Hipnosia moduko teknikak erabiltzen dituzu.

Galiziako gazteekin soziolinguistika tailerrak egiten ditugu, beti ere, modu ludikoan, ikasiz gozatuz. Hizkuntzari buruzko aurreiritziak lantzen ditugu, baina alde kognitiboa edo esplikatiboa azaldu beharrean tailerretan bizi egiten ditugu egoera horiek. Azken finean, hizkuntzarekiko aurreiritziengatik batzuek ez dute inoiz galegoa hitz egiteko saiakera egiten, eta beste batzuek berriz, aurkako jarrera izaten dute. Jarrera horiek barregarri uzten ditugu umorearen bidez, baina traumarik gabe. Ikuskizun ukitua ematen diegu saioei, El Club de la comedia [bakarrizketa umoretsuen telebista saioa] tankerakoak-eta egiten ditugu.  

Galizian, gaztelania hiztunek gazte garaian galegora jauzi egiten dutela esan duzu. Arraroa egin zait.

Neofalantes deitzen diegu gazte horiei. Dena dela, zuk esan duzun moduan baino konplexuagoa da kontua.

39 urte dauzkat eta nire belaunaldiko asko hasi ginen gaztelaniaz egiten. Gure gurasoak oso baldintzatuta zeuden, politika frankistagatik eta aurreko historia guztiagatik, eta hirietan belaunaldien arteko mozketa linguistiko handia gertatu zen. Gurasoek galegoa jakin arren eta lagunekin galegoz egin arren, haurroi gaztelaniaz hitz egiten ziguten. Ondorioz, batzuk gaztelania hiztun bihurtu ginen. Era berean, garai hartan, eskolan galegoa ikasi genuen lehen belaunaldia izan ginen. 1982-1983 inguruan ikasgai gisa hasi ziren galegoa irakasten. Lehen belaunaldi alfabetatua ginen, telebista ere galegoz hasi zen emititzen… Hala ere, ez zen nahikoa, hizkuntza prestigioduna gaztelania zen.

Neofalanteak aipatu dituzu.

Duela 10-15 urteko datuak dira, baina balio dute aldaketa adierazteko. Gaztelania hiztun bilakatu ginen horietatik, 100etik 16 galego hiztun egin gara gero.

Hirietan, belaunaldi mozketak jarraitzen du eta gazteek ez dute galegoz hitz egiten. Ferrolen adibidez, gazteen %4ak ere ez du hitz egiten galizieraz. Alabaina, azken urteetan, neofalantearen irudia ari da zabaltzen, nahiz eta gutxiengo baten kontua den. Gazteak aldaketa beharra sentitzen du gaztaroan, nortasun propioa izan nahi du, eta batzuek nortasun hori hizkuntzan aurkitu dute. Galegoa sustatzeko kanpainetan neofalantearen figura erabili ohi da. Esate baterako, Galizia inoiz zapaldu ez duten kroaziarra, ingelesa eta kurdua agertzen dira bideo batean galegoz hitz egiten. Kontraesana agerian uzten da: “Nola gerta liteke hark galegoz egitea eta nik, hemengoa izanda, ez jakitea?”.

Hirietako gazteez ari zara. Egoera ez da bera izango herri txikietan, ezta?

Hizkuntzaren ordezkapen prozesuak segitzen du eta vilatara iristen ari da, hau da, 5.000-10.000 biztanle baino gutxiagoko herrietara. Hala ere, landa eremuan galegoa gehiengoak erabiltzen segitzen du, nahiz eta modu diglosikoan izan.

Vila de Cruces herrian [Pontevedra)] egiten dut lan, 6.000 biztanle inguruko herrian. Irakasle naizen eskolako gazte guztiek, 300 bat, egiten dute galegoz, hiru-lauk kenduta. Eguneroko hizkuntza galegoa da. Hala ere, hirira doazenean batzuek jarrera aldatzen dute, gaztelaniaz hasten dira, jarrera diglosikoa daukate. Era berean, euren kultura aintzat hartzen dute, musika galegoz egiten dute, hormetan marraztutako bihotzetan galegoz idazten dute, smsak ere hala bidaltzen dituzte.

Vila de Crucesen, umea eskolan sartzen duzunean, ia seguru egon galegoz hitz egiten segiko duela. Landa eremua indioen erreserba modukoa da, oraingoz.

Umoreaz aritu behar genuela eta ez dugu barre asko egin. Pozte aldera, konta ezazu nola erabaki zenuen gaztelania hiztun izateari utzi eta galego hiztun bihurtzea.

Oso zaila da azaltzea zergatik hizkuntzaz aldatzen dugun. Modu heterodoxoan emandako esplikazioa hauxe litzateke: galegoko irakasleak Castelaoren [politikari eta idazle galiziarra] idatziak erabili zituen klasean eta nik diot hark konbentzitu ninduela galegoz aritzeko. Barre egiteko prestatutako ikuskizun batean Castelaok galdetzen dit: “Eta zuk zergatik ez duzu galegoz hitz egiten?”, eta nik erantzuten diot: “Castelao, hitza ematen dizut bihar bertan hasiko naizela!”.

Zergatik hasi nintzen galegoz hitz egiten? Zaila da azaltzea... Arrazoiak bat baino gehiago dira. Ea. Nire amaren irudia hor dago. Galegoz hitz egiten zuen eta ez zuen erabiltzen hainbat egoeratan, adibidez trajedunen aurrean, bankuan edo medikuarenean. Lotsa emango balio bezala. Zorionez, niri arraroa egiten zitzaidan. Nik erabaki nuen ez nuela lotsarik sentitu nahi hizkuntzagatik, nire hizkuntza zen.

Poema bat idatzi nuen behin eta saria eman zidaten. Galegoz idazten segi nuen eta lagunekin gaztelaniaz hitz egiten. Kontraesana iruditu zitzaidan.

Telebistako marrazki bizidunak dauzkat gogoan. Haiek ikusita pentsatzen nuen “marrazki bizidun japoniar horrek nik baino hobeto hitz egiten al du galegoz?”.

Badira testuinguruak non galegoz natural-natural egiten den eta giro horietan deseroso sentitzen da gaztelania hiztuna. Galegoz hitz egiteko gaitasunik ez izatea ia-ia ezintasun moduan ulertzeraino. Nik banuen giro horietan integratzeko gogoa.

Sentsibilitate sozialak eragin zidan; adin hartan ez nuen kezka politiko berezirik, ez nuen inon militatzen. Galegoa aldaketa sozialarekin lotu nuela uste dut. Aldaketa horren parte zen hizkuntza.

Aizu, azkenean ez dugu hainbeste barre egin.


Azkenak
Hilobi zurituak eta harri giltzarriak

Juan Kruz Mendizabal apaizaren kasuaz idatzi du iritzigileak. Besteak beste, José Ignacio Munilla gotzainaren jarduera du hizpide. Artikuluan, kristauen mezua zabaltzeko abagunetzat jotzen du bizitakoa.         


Nafarroako ubidea Erriberaraino lurrazpitik eginen du Gobernuak

Ekainean jakinaraziko du Nafarroako Gobernuak Nafarroako ubidearen jarraipenak zein ibilbide eta hektarea kopuru izanen dituen. Orain kaleratutako bi txostenek 9.000 eta 10.000 hektarea inguru aurreikusi dituzten arren, nekazariekin kontrastatuko dute.


Mallorcako erraustegiari txikiegi gelditu zaio sortzen dituen errautsen biltegia

Mallorcako Última Hora egunkariak eman du albistea: “Son Reus [erraustegiaren] errautsentzako biltegiak urte eta erdirako lekua baizik ez dauka” eta hondakinak kiskaltzen dituen Tirme enpresak eskatu du zabortegi berezia handitzeko baimena.


2017-01-16 | ARGIA
Munduko zortzi pertsona aberatsenek 3.600 milioi txiroenek adina aberastasun biltzen dute

Jeff Bezos, Amancio Ortega, Warren Buffett, Carlos Slim, Bill Gates, Mark Zuckerberg, Larry Ellison eta  Michael Bloomberg dira munduko pertsonarik aberatsenak eta mundua bitan banatuta zatirik txiroenaren adina aberastasun biltzen dute. Guztiak gizonezkoak dira, sei estatubatuar, mexikar bat eta espainiar bat.


"Jakietako etiketak iruzurra dira. Ebaluatuak izan ez diren osagaiak gehitu eta osasungarriak direla diote"

“Astakeriaz betetako informazioa dago etiketetan, kontsumitzailea erakartzeko amarrua dira. Adibide zehatz bat: DeMemoryk fosforoa du eta horregatik iragarri dezake memoriarako ona dela, baina sardina bakar batek DeMemoryren hiru kaxak adina fosforo dauka!”.


Etxegabeei jaten emateagatik atxilotuak

Premia dutenei kalean jaten emateko baimen berezia behar duzu Tampa hirian (Florida, AEB), eta baimena lortzeko, aseguru poliza bat ordaindu behar da eta paper burokratiko ugari bete. Baimen hori gabe ari ziren Food Not Bombs erakundeko kideak jatekoa banatzen, eta poliziak atxilotu egin zituen.


Patxi Lopez PSOEko primarioetarako lehen hautagaia

Patxi Lopez lehendakari ohia PSOEko primarioetara aurkeztuko da. Bere izena eman duen lehen hautagaia da eta Pedro Sanchez idazkari nagusi ohiak duen babesa bereganatu nahi du. Lopezek azaldu du ez duela beste hautagaitzarik oztopatzeko asmorik, “militantziak erabakitzea baizik”.


Euskal preso politiko baten alaba larri dago umearen aitak sastakatu ondoren

Sara Majarenas euskal preso politikoaren alaba bi aldiz sastakatu zuen bizkarrean umearen aitak, preso sozial ohia. Bi urteko umea operatua izan da eta larri dago zainketa intentsiboetako unitatean, Las Provincias egunkariak argitaratu duenez.


Martxan da "Blogetan! Blog izarren bila" lehiaketaren bigarren edizioa

Parte hartzeko epea urtarrilaren 16tik otsailaren 13ra bitartean egongo da zabalik. Epaimahaiak martxoaren 30an emango ditu ezagutzera irabazleak, Euskararen Etxean ospatuko den jardunaldi eta sari-banaketan.   


2017-01-16 | Asisko Urmeneta
ENDACARI

Patxi Lopez PSOEko primarioetara aurkeztuko dela jakitun, egin du aste honetako ilustrazioa Asisko Urmenetak. Lehendakari ohiak ez ei du inor oztopatzeko asmorik.


315 eguneko greba amaitutzat eman dute Gipuzkoako errepideen zainketarako langileek

Aurreakordioa lortu dute ELAk eta Gipuzkoako errepideen mantentze lanetako enpresek urtarrilaren 13an. Bizkaiko zahar-etxeetan, aldiz, grebarako dei egingo du ELAk otsail osorako.  


2017-01-15 | Iker Barandiaran
Gure barneko fauna

Euskal Herri osoa eta bakarra irudikatu nahi dugu eta horretan dihardugu, baina ñabardurak egon badaude eta herrialde bakoitzak baditu desberdindu eta bereizten duten ezaugarri batzuk. Horren adibide argia da Bidasoa ibaiaren bestaldetik aspaldidanik etorri zaizkigun bestelako doinuak, Frantzia aldean bor-bor hazi

...

Desobeditzeko eskubideari ongietorria

Munduan 65 milioi pertsonak jaioterria atzean utzi behar izan du bortxaz. Horietatik 5.000 lagunek baino gehiagok bizitza galdu dute iaz Mediterraneoan, mugak parez pare ixten dizkion Europar Batasunera sartu nahian. Gobernuek eraikitako harresiari harri koxkorra kendu nahi izan diote Begoña Huartek eta Mikel Zuluagak, Ongi Etorri Errefuxiatuak taldearen babesean.


2017-01-15
Sorzain argitaletxea
Liburu antagonistak sortzeko xedez

Sorzain argitaletxeak irekia izan nahi du. Erabakitzeko eskubidea, botere eragilea (egile askoren artean) eta Pott Banda. Ekilisbrista bihotza (Jon Kortazar)  dira bere lehen bi argitalpenak. Mitxelko Uranga da proiektuaren eragileetako bat: “Sorzain izaki mitologikoa da. Sorgin gaizto bat ei zen, umeak jaio

...

2017-01-15 | Mikel Asurmendi
Mitxelko Uranga, saiogilea
"Sistemaren helburua ez da pentsaraztea"

Berango, 1978. Iazko Euskarazko Saiakerako Euskadi Saria jaso zuen Tartaroa. Mina, boterea eta egia (Pamiela) saioaren bitartez. Globalizazioa eta kontsumismoa dira liburuaren hari nagusiak. Ondoren, Miguel Unamuno Saria irabazi du Misentropia saioari esker. Zazpi saiakera liburu argitaratu baditu ere, ez da bereziki ezaguna euskal letren munduan. Filosofian doktorea da. Gai hori irakasten du Sopelako Ander Deuna ikastolan.


Ezberdina

Aurrekoetan ere aipatu izan dugu euskal letretan haur txikientzako liburuetan eman den garapena urte gutxi batzuetan. Komentatu izan dugu emakumezkoak gero eta pisu handiagoa hartzen ari direla haurrentzako literaturan ere.

Martin hau genuke aipaturiko bi ideia horien isla argia. Album ederra, kontatzen duen ideia ongi

...

2017-01-15
Euskal selekzioa futbolinean ariko da 2017an

Selekzioaren partidan San Mames erdi hutsik ikusita penaturik sentitu zinenetakoa baldin bazara, trankil, 2017an ez da irudi bera errepikatuko. Ofizialtasunaren aldeko plataformak iragarri du Gabonetan futbolin bat jarriko dutela Bilboko Albiako lorategietan, eta hortxe jokatuko duela selekzioak. “Zelaia lepo betetzea desio dugu”, adierazi du plataformak.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude