Séchu Sende

"Landa eremua indioen erreserba modukoa da, oraingoz"

  • Séchu Sende (Padrón, Coruña, Galizia, 1972) irakaslea, idazlea eta soziolinguista da. Umoreak galegoarekiko hainbat aurreiritzi bertan behera uzteko balio duela sinesten du. Besteak beste Guía Sexual da Sociolingüística (euskarara itzulia dago) idatzi du.

Onintza Irureta Azkune @oirureta
2011eko irailaren 18a
Entzuleak hipnotizatu nahian dabil Séchu Sende. Irakasleak umorea darabil hizkuntz kontraesanei aurre egiteko

Gasteizko Udalak antolatutako Eremu urriko hizkuntzak edo hizkuntza gutxituak hitz egiten dituzten Europako gazteen topaketetan hartu zuen parte duela pare bat hilabete. Entzuleekin hipnosi saioa egin zuen Padróngo soziolinguistak.

Soziolinguistika eta umorea uztartzeko joera duzu.

Umoreak gizartearen kontraesanak oso ikusgarri egiteko gaitasuna dauka. Nolabaiteko distantzia hartzen du, eta besteen larruazalean sartzeko aukera ematen digu. Hizkuntz gatazka dagoenean, edo baita tragedia ere –hizkuntza galtzea adibidez–, umoreak gizarteko eragileen arteko komunikazioa lasaiagoa izan dadin laguntzen du. Bereari eutsi nahian dabilen jendea edo gatazkara hurbiltzeko gogorik ez daukana, umorearen bidez hurbilarazi daiteke.

Hipnosia moduko teknikak erabiltzen dituzu.

Galiziako gazteekin soziolinguistika tailerrak egiten ditugu, beti ere, modu ludikoan, ikasiz gozatuz. Hizkuntzari buruzko aurreiritziak lantzen ditugu, baina alde kognitiboa edo esplikatiboa azaldu beharrean tailerretan bizi egiten ditugu egoera horiek. Azken finean, hizkuntzarekiko aurreiritziengatik batzuek ez dute inoiz galegoa hitz egiteko saiakera egiten, eta beste batzuek berriz, aurkako jarrera izaten dute. Jarrera horiek barregarri uzten ditugu umorearen bidez, baina traumarik gabe. Ikuskizun ukitua ematen diegu saioei, El Club de la comedia [bakarrizketa umoretsuen telebista saioa] tankerakoak-eta egiten ditugu.  

Galizian, gaztelania hiztunek gazte garaian galegora jauzi egiten dutela esan duzu. Arraroa egin zait.

Neofalantes deitzen diegu gazte horiei. Dena dela, zuk esan duzun moduan baino konplexuagoa da kontua.

39 urte dauzkat eta nire belaunaldiko asko hasi ginen gaztelaniaz egiten. Gure gurasoak oso baldintzatuta zeuden, politika frankistagatik eta aurreko historia guztiagatik, eta hirietan belaunaldien arteko mozketa linguistiko handia gertatu zen. Gurasoek galegoa jakin arren eta lagunekin galegoz egin arren, haurroi gaztelaniaz hitz egiten ziguten. Ondorioz, batzuk gaztelania hiztun bihurtu ginen. Era berean, garai hartan, eskolan galegoa ikasi genuen lehen belaunaldia izan ginen. 1982-1983 inguruan ikasgai gisa hasi ziren galegoa irakasten. Lehen belaunaldi alfabetatua ginen, telebista ere galegoz hasi zen emititzen… Hala ere, ez zen nahikoa, hizkuntza prestigioduna gaztelania zen.

Neofalanteak aipatu dituzu.

Duela 10-15 urteko datuak dira, baina balio dute aldaketa adierazteko. Gaztelania hiztun bilakatu ginen horietatik, 100etik 16 galego hiztun egin gara gero.

Hirietan, belaunaldi mozketak jarraitzen du eta gazteek ez dute galegoz hitz egiten. Ferrolen adibidez, gazteen %4ak ere ez du hitz egiten galizieraz. Alabaina, azken urteetan, neofalantearen irudia ari da zabaltzen, nahiz eta gutxiengo baten kontua den. Gazteak aldaketa beharra sentitzen du gaztaroan, nortasun propioa izan nahi du, eta batzuek nortasun hori hizkuntzan aurkitu dute. Galegoa sustatzeko kanpainetan neofalantearen figura erabili ohi da. Esate baterako, Galizia inoiz zapaldu ez duten kroaziarra, ingelesa eta kurdua agertzen dira bideo batean galegoz hitz egiten. Kontraesana agerian uzten da: “Nola gerta liteke hark galegoz egitea eta nik, hemengoa izanda, ez jakitea?”.

Hirietako gazteez ari zara. Egoera ez da bera izango herri txikietan, ezta?

Hizkuntzaren ordezkapen prozesuak segitzen du eta vilatara iristen ari da, hau da, 5.000-10.000 biztanle baino gutxiagoko herrietara. Hala ere, landa eremuan galegoa gehiengoak erabiltzen segitzen du, nahiz eta modu diglosikoan izan.

Vila de Cruces herrian [Pontevedra)] egiten dut lan, 6.000 biztanle inguruko herrian. Irakasle naizen eskolako gazte guztiek, 300 bat, egiten dute galegoz, hiru-lauk kenduta. Eguneroko hizkuntza galegoa da. Hala ere, hirira doazenean batzuek jarrera aldatzen dute, gaztelaniaz hasten dira, jarrera diglosikoa daukate. Era berean, euren kultura aintzat hartzen dute, musika galegoz egiten dute, hormetan marraztutako bihotzetan galegoz idazten dute, smsak ere hala bidaltzen dituzte.

Vila de Crucesen, umea eskolan sartzen duzunean, ia seguru egon galegoz hitz egiten segiko duela. Landa eremua indioen erreserba modukoa da, oraingoz.

Umoreaz aritu behar genuela eta ez dugu barre asko egin. Pozte aldera, konta ezazu nola erabaki zenuen gaztelania hiztun izateari utzi eta galego hiztun bihurtzea.

Oso zaila da azaltzea zergatik hizkuntzaz aldatzen dugun. Modu heterodoxoan emandako esplikazioa hauxe litzateke: galegoko irakasleak Castelaoren [politikari eta idazle galiziarra] idatziak erabili zituen klasean eta nik diot hark konbentzitu ninduela galegoz aritzeko. Barre egiteko prestatutako ikuskizun batean Castelaok galdetzen dit: “Eta zuk zergatik ez duzu galegoz hitz egiten?”, eta nik erantzuten diot: “Castelao, hitza ematen dizut bihar bertan hasiko naizela!”.

Zergatik hasi nintzen galegoz hitz egiten? Zaila da azaltzea... Arrazoiak bat baino gehiago dira. Ea. Nire amaren irudia hor dago. Galegoz hitz egiten zuen eta ez zuen erabiltzen hainbat egoeratan, adibidez trajedunen aurrean, bankuan edo medikuarenean. Lotsa emango balio bezala. Zorionez, niri arraroa egiten zitzaidan. Nik erabaki nuen ez nuela lotsarik sentitu nahi hizkuntzagatik, nire hizkuntza zen.

Poema bat idatzi nuen behin eta saria eman zidaten. Galegoz idazten segi nuen eta lagunekin gaztelaniaz hitz egiten. Kontraesana iruditu zitzaidan.

Telebistako marrazki bizidunak dauzkat gogoan. Haiek ikusita pentsatzen nuen “marrazki bizidun japoniar horrek nik baino hobeto hitz egiten al du galegoz?”.

Badira testuinguruak non galegoz natural-natural egiten den eta giro horietan deseroso sentitzen da gaztelania hiztuna. Galegoz hitz egiteko gaitasunik ez izatea ia-ia ezintasun moduan ulertzeraino. Nik banuen giro horietan integratzeko gogoa.

Sentsibilitate sozialak eragin zidan; adin hartan ez nuen kezka politiko berezirik, ez nuen inon militatzen. Galegoa aldaketa sozialarekin lotu nuela uste dut. Aldaketa horren parte zen hizkuntza.

Aizu, azkenean ez dugu hainbeste barre egin.


Azkenak
Katalunia, prozesu soberanista eta 'prozesismoa'ren artean

Kataluniako agenda politikoak elkarri tinko lotutako bi une goren izango ditu 2017an. Batetik, Generalitatearen aurrekontuen eztabaida eta onarpena –edo onarpen eza–, zeinaren tramitea otsailean amaituko den. Bestetik, katalan instituzioek bultzatutako independentziari buruzko erreferendum deialdia, Junts pel Sí eta CUPen akordioaren arabera datorren irailean egingo litzatekeena.


2017-02-22 | Librezale
Android gailuetarako teklatu euskaldun librea: AnySoft Keyboard

Android gailuetan euskararen presentzia gorabeheratsua da eta teklatuaren kalitatea aldakorra da. Ondorioz jende askorentzat telefonoan euskaraz idaztea beste hizkuntza batzuetan idaztea baino deserosoagoa da. Bestalde teklatu hauetako askok pribatutasun aldetik zalantzak sortzen dituzte, idatzitako guztia miatu eta zerbitzari batetara igo ohi dutelako


2017-02-22 | Xabier Letona
PSOEko sozialdemokrazia bildu du Sanchezek

Pedro Sanchezek ekitaldia egin zuen iragan astelehenean “Sozialistak gara. Sozialdemokrazia berriaren alde” dokumentua aurkezteko.


2017-02-22 | Mikel Asurmendi
Isiltasuna aterpea da

Arantxa Urretabizkaiaren Bidean ikasia literatura genero hibridoa da, ikaspen bidaia. Kronika eta gogoeta da funtsean, testu laburrez osatua, horietako hainbat orri lehen pertsonan narratuak.Badira ere, hirugarren pertsonan eta pluralean paratutako ikuspegiak. Hondarribiko Alardeari buruzko idazlearen irakaspena da.


"Lehian ibili beharrean, gakoa da prekarietate mota guztiak sistemak sortzen dituela ulertzea"

Emaus Fundazioak eta Gipuzkoako Foru Aldundiak Komunitate inklusiboak, kulturartekotasuna eta partaidetza konferentzia antolatu dute, hilaren 22 eta 23an, Donostian. Errefuxiatuen zein bazterketa egoeran dauden beste kolektiboen gaiak jorratuko dituzte, besteak beste. Hainbat adituk parte hartuko dute, horietako batekin hitz egin dugu: Assumpta Ayerdi.


"Gustatuko litzaiguke tresna praktiko zehatzak eskaintzen hastea herri mugimenduari"

Hautsak harrotu ditu azken aldian ikasle mugimenduak, eta gutxinaka-gutxinaka indarra hartzen ari dela dirudi. Hori berretsi nahi dute egunotan Herri Unibertsitateekin. Astelehenetik hasita ikasle ugari bildu da Hego Euskal Herriko unibertsitateetan; han jan, lo egin, eta hamarnaka tailer prestatu dituzte. Gaur, asteazkenean, San Mameseko fakultatean bilduko dira parte-hartzaile guztiak. Ikasle mugimenduko kide batek erantzun digu horri buruz. Azken aldian ikasle mugimenduak salatu duen... [+]


Zubieta eta Iturengo inauterietan hildako animaliak erabili izana ikertzen ari dira

Basoko fauna eta bertako biztanleak babesteko 1993 Foru Legeari jarraiki legez kanpokoa da hildako animaliak erakustea. Foruzaingoak abiatu du ikerketa, gertatutakoa argitzeko.


2017-02-22 | Axier Lopez
Espetxea aztertuko dute Iruean emakume, 'bollera' eta transexualen ikuspegitik

"Emakumeak, bollerak, trans-ak eta espetxea" jardunaldiak antolatu ditu Iruñeko Bullerak talde feministak. Ostegunean hasi eta larunbatera arte, zenbait preso ohi eta herri mugimendutako kideren testigantzen bitartez aztertuko dute kartzelaren egoera.


2017-02-22
Mihigintza ehuntzen Basaurin
MULTIMEDIA - solasaldia

Basauriko Euskarabila euskara elkartearen inguruan garatutako aktibismoa eta diskurtsoak aztertu ditu Txerra Rodriguezek. Ikerketari buruzko informazio osatuagoa ARGIAko blogean eman du.


AEBetan bi hilabetean bi erraustegik su hartu eta gelditu behar izan dituzte

Otsail hasieran AEBetako Virginia estatuko Lorton hiriko Fairfax erraustegiak hartu zuen su. Maryland estatuko Montgomery konderriko erraustegiak su hartu zuen urtarrilean.


ASTEKARIA
Azkenak
EGILEA
Eguneraketa berriak daude